Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người kể chuyện buôn làng bằng tượng gỗ

Lê Hường - 08:47, 18/02/2022

Hơn 30 năm tạc tượng gỗ, nghệ nhân Y Thái Êban, buôn Kmrơng Prông B, xã Ea Tu, TP.Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk vẫn đong đầy cảm xúc và niềm đam mê như thuở ban đầu. Ông cứ thế mải miết kể chuyện đời sống văn hóa, tinh thần và sinh hoạt của đồng bào dân tộc Tây Nguyên trên từng thớ gỗ.

Bức tượng “Thầy cúng” và “Đi thăm rẫy” của nghệ nhân Y Thái đạt giải cao trong các Hội thi tạc tượng
Bức tượng “Thầy cúng” và “Đi thăm rẫy” của nghệ nhân Y Thái đạt giải cao trong các Hội thi tạc tượng

Cháy mãi ngọn lửa đam mê

Con đường dẫn vào nhà nghệ nhân Y Thái Êban xuyên qua những vườn cà phê chín đỏ. Ngồi bên những pho tượng gỗ xếp gọn gàng trước hiên nhà với nhiều hình hài sinh động, mỗi pho tượng thể hiện sắc thái cảm xúc khác nhau, ông nói, “tôi thích tạc tượng từ khi còn nhỏ. Đó là niềm đam mê, tâm huyết nên chừng nào tay còn cầm được búa, rìu tôi còn làm tượng”.

Bố mất sớm, Y Thái lớn lên trong vòng tay yêu thương của mẹ, họ hàng và bà con buôn làng. Năm 9 tuổi, một lần thấy ông cậu tạc tượng một người đàn bà ngồi chống cằm cho gia đình trong buôn có chồng vừa mất. Nét mặt buồn khổ của bức tượng ám ảnh mãi trong tâm trí Y Thái. Cậu bé ấy hỏi mẹ, hỏi người già trong làm và biết rằng đó là phong tục truyền thống của người Ê Đê, khi người đàn ông mất sẽ tạc tượng người phụ nữ để ở nhà mồ và ngược lại khi người đàn bà mất họ tạc tượng người đàn ông. Bức tượng đó thể hiện nỗi buồn, sự thương nhớ của sống với người đã mất. Y Thái thích thú ngày ngày lẽo đẽo theo ông cậu rong ruổi khắp buôn làng tạc tượng nhà mồ.

Ngày đó, không có khái niệm học nghề, mà chủ yếu bắt chước, nhìn người lớn đục, đẽo rồi ghi nhớ và làm theo. Mỗi khi đi rẫy thấy khúc gỗ nào có thể làm tượng, Y Thái lại mang về dùng rìu đẽo, cầm đục để đục, lấy dao gọt. Hồi đầu tay chân lóng ngóng, không điều khiển theo ý mình nên rất hao gỗ, cứ hư cái này lại làm cái khác. Kiên trì mày mò, cuối cùng Y Thái cũng làm được. “Bây giờ thì chỉ cần nhìn khúc gỗ, nghe ý tưởng của gia chủ, khách hàng, hoặc từ ý tưởng của bản thân là tôi đã có thể tự tính toán để làm nên bức tượng hoàn chỉnh”, nghệ nhân Y Thái chia sẻ.

Tượng gỗ của nghệ nhân Y Thái nhiều kích thước khác nhau
Tượng gỗ của nghệ nhân Y Thái nhiều kích thước khác nhau

Đối với nghệ nhân Y Thái, tạc tượng là hơi thở, là cuộc sống, và trên hết là giữ gìn được nghề truyền thống của dân tộc mình. Điều quan trọng nhất của tác phẩm không phải là sự chuẩn xác của kích thước, mà chính là ý nghĩa được gửi gắm vào trong bức tượng. Điểm đặc biệt nhất trong các bức tượng chính là sự biểu đạt trên khuôn mặt. Nó không những thật mà phải còn giàu cảm xúc, khi nhìn vào, người xem ngầm hiểu được thông điệp bức tượng mang lại.

Đến nay, nghề tạc tượng đã mang lại thu nhập khá cho nghệ nhân Y Thái. Nhưng với ông niềm vui lớn nhất là tượng gỗ dân gian ngày càng được sử dụng nhiều hơn trong các ngôi nhà và lễ hội cộng đồng. Vì vậy, bao năm qua, nghệ nhân Y Thái cứ thế rong ruổi khắp các buôn làng tạc tượng cho khách chẳng nề hà đường xá xa xôi.

Tượng gỗ cũng có linh hồn

Tạc tượng gỗ dân gian không cần bản vẽ phác họa, không máy móc hỗ trợ, người nghệ nhân tưởng tượng trong đầu rồi dùng rìu, đục, dao... người tạc tượng tỉ mỉ đẽo, gọt biến những khúc gỗ vô trì thành những tác phẩm nghệ thuật mang đậm bản sắc văn hóa Tây Nguyên.

Nâng niu bức tượng “Thầy cúng và người đàn bà phụ cúng” trên tay, nghệ nhân Y Thái bảo: “đây là bức tượng đầu tiên tôi đi dự thi và đạt giải Nhì trong Hội thi tạc tượng Tây Nguyên năm 2017 được tổ chức tại TP.Buôn Ma Thuột. Đó là bước ngoặt quan trọng để mọi người biết đến tôi”. Bức tượng thể hiện lễ cúng sức khỏe, một nghi lễ quan trọng của người Ê Đê, mang ý nghĩa về tín ngưỡng, thể hiện công việc và sự tôn trọng đối với thầy cúng, người được bà con tin cậy, có thể giao tiếp với thần linh, giúp bảo vệ họ khỏi ma quỷ và cầu xin đến Yang cho mùa màng bội thu.

 Nghề tạc tượng gỗ dân gian ở Tây Nguyên đang dần mai một, ông Y Thái là nghệ nhân hiếm hoi của tỉnh Đắk Lắk còn giữ ngọn lửa đam mê với nghề. Nghệ nhân Y Thái được nhiều người dân, doanh nghiệp du lịch, kinh doanh dịch vụ đặt hàng ông làm tượng và luôn được tỉnh chọn làm đại diện đi thi tạc tượng ở các tỉnh khác.

Mỗi bức tượng là câu chuyện được ông tả trên từng thớ gỗ, chuyển tải đến mọi người thông điệp đời sống văn hóa, tinh thần và sinh hoạt của người Tây Nguyên. Điển hình như bức tượng cô gái trên lưng rùa, mô phỏng theo tích dân gian của người Ê Đê về một cô gái nhà giàu ra suối tắm, tưởng rằng mình đứng trên tảng đá, đến khi con rùa bơi qua bên kia suối cô gái mới biết mình đứng trên lưng một con rùa khổng lồ.

Bức tượng “Cô gái trên lưng rùa” phỏng theo tích dân gian của người Ê Đê
Bức tượng “Cô gái trên lưng rùa” phỏng theo tích dân gian của người Ê Đê

Nghệ nhân Y Thái bảo, “tôi tạc tượng theo ý nghĩa từng tháng, bởi vì khung cảnh sinh hoạt, tín ngưỡng của đồng bào Tây Nguyên rất rõ ràng, mỗi mùa có lễ cúng khác nhau. Tháng 3, 4 tượng gắn với các lễ cúng bến nước, cúng sức khỏe, đi thăm rẫy; tháng 5,6 tượng gắn với trồng tỉa lúa, cúng cho cây lúa, lễ tra hạt…”. Bức tượng “Đi thăm rẫy” đạt giải Nhất Hội thi tạc tượng Hội thi tạc tượng được tổ chức tại tỉnh Kon Tum. Bức tượng thể hiện hình tượng người đàn ông vác sà gạc cùng vợ địu con nhỏ phía trước, gùi cơm nước phía sau cùng lên rẫy với chồng.

Chớm tuổi xế chiều, Nghệ nhân Y Thái đau đáu nỗi niềm truyền cảm hứng bảo tồn, truyền nghề cho thế thệ trẻ. Điều tự hào nhất ông chính là có thể truyền cảm hứng đam mê tạc tượng cho 2 người con trai. Dù mới ở độ tuổi thiếu niên nhưng các con của ông cũng đã bộc lộ được năng khiếu, có thể đục, đẽo tạo nên những bức tượng gỗ đơn giản. Ngoài ra, ông còn truyền nghề cho 6 người trên địa bàn thành phố. “Tôi vừa hướng dẫn họ tạc tượng, vừa để họ phụ việc cho mình rồi trả tiền công để họ có thu nhập, có động lực. Chỉ cần có đam mê, sự kiên nhẫn ai đến học tôi cũng dạy. Năm tới đây tôi sẽ tổ chức một lớp truyền nghề cho các bạn trẻ”, nghệ nhân Y Thái nói.

Ông Bùi Văn Hượng, cán bộ văn hóa xã Ea Tu cho biết: Trên địa bàn xã chỉ còn nghệ nhân Y Thái giữ nghề tạc tượng. Ông không chỉ bảo tồn nghề truyền thống mà còn phát huy giá trị văn hóa, giới thiệu đến du khách các phong tục, tập quán của đồng bào Ê Đê thông qua các tác phẩm của mình. Chúng tôi thường xuyên động viên, khích lệ để nghệ nhân có thêm động lực giữ nghề và truyền nghề cho mai sau.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk, trong tổng số 11.835 nghệ nhân các loại hình di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh thì nghệ nhân tạc tượng hiện có 312 người, trong đó TP.Buôn Ma Thuột có 2 người.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin nổi bật trang chủ
TP. Hà Nội: Công khai, minh bạch trong đánh giá, thẩm định xếp hạng sản phẩm OCOP

TP. Hà Nội: Công khai, minh bạch trong đánh giá, thẩm định xếp hạng sản phẩm OCOP

Kinh tế - Mai Hương - 15 phút trước
Năm 2022, TP. Hà Nội đặt mục tiêu có 400 sản phẩm tham gia đánh giá, phân hạng trong Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Đến nay đã có 488 sản phẩm của 26/30 quận, huyện, thị xã đăng ký tham gia. Công tác đánh giá sản phẩm được thực hiện trên cơ sở bảo đảm công khai, công bằng, khách quan, chính xác theo các tiêu chí quy định tại bộ Tiêu chí đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP. Qua đó, nhiều sản phẩm tham gia đã được công nhận, xếp hạng 3 sao và 4 sao.
Kết quả thi đấu vòng 1/8 World Cup 2022 đến sáng 5/12

Kết quả thi đấu vòng 1/8 World Cup 2022 đến sáng 5/12

Thể thao - Giải trí - BĐT - 36 phút trước
Kết quả bóng đá World Cup 2022 - Báo Dân tộc và Phát triển cập nhật sớm và chính xác nhất kết quả thi đấu vòng 1/8 giải vô địch bóng đá thế giới 2022.
Phát huy vai trò của Người có uy tín trên mặt trận phòng chống ma túy

Phát huy vai trò của Người có uy tín trên mặt trận phòng chống ma túy

Người có uy tín - Lê Hường - 7 giờ trước
Ma túy đã len lỏi vào các buôn làng đồng bào DTTS trên địa bàn Đắk Lắk. Cùng với lực lượng chức năng, chính quyền địa phương, đội ngũ những Người có uy tín trong vùng đồng bào đang đóng vai trò quan trọng trên mặt trận phòng chống ma túy trong các buôn làng.
Lan tỏa tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng thanh niên dân tộc thiểu số

Lan tỏa tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng thanh niên dân tộc thiểu số

Khởi nghiệp - Nguyệt Anh - 23:00, 04/12/2022
Tại Lào Cai, Tổ chức phi chính phủ Aide et Action Quốc tế tại Việt phối hợp cùng Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tại tỉnh Lào Cai, Lai Châu và Hòa Bình tổ chức Vòng Chung kết và Lễ Trao giải Cuộc thi “Thách thức Sáng kiến Kinh doanh” năm 2022. Cuộc thi nhằm khơi dậy và khuyến khích thanh niên DTTS xây dựng và thực hiện các sáng kiến khởi nghiệp tại địa phương.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc bắt đầu thăm cấp Nhà nước Đại Hàn Dân Quốc

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc bắt đầu thăm cấp Nhà nước Đại Hàn Dân Quốc

Thời sự - PV - 19:45, 04/12/2022
Khoảng 15h10 phút chiều 4/12 (theo giờ địa phương, 13h10 phút giờ Hà Nội), chuyên cơ chở Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và Đoàn cấp cao Việt Nam đã đến sân bay quân sự thủ đô Seoul, bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước tới Đại Hàn Dân Quốc theo lời mời của Tổng thống Đại Hàn Dân Quốc Yoon Suk Yeol.
Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Những năm qua tỉnh Quảng Ninh đã dành nhiều nguồn lực đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ thực hiện các Đề án bảo tồn bản sắc văn hóa các DTTS và đạt được nhiều kết quả tích cực. Là dân tộc có dân số đông nhất trong các DTTS trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, cộng đồng người Dao luôn giữ gìn và phát huy tốt bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Qua đó góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tiên Yên (Quảng Ninh): Lễ hội Văn hóa, Thể thao dân tộc Dao - Khai mạc Chợ phiên văn hóa vùng cao Hà Lâu năm 2022

Tiên Yên (Quảng Ninh): Lễ hội Văn hóa, Thể thao dân tộc Dao - Khai mạc Chợ phiên văn hóa vùng cao Hà Lâu năm 2022

Tin địa phương - Thiên An - Mỹ Dung - 16:55, 04/12/2022
Trong 2 ngày (3 và 4/12), tại xã Hà Lâu, huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) đã diễn ra Lễ hội Văn hóa, Thể thao dân tộc Dao - Khai mạc Chợ phiên văn hóa vùng cao Hà Lâu năm 2022. Lễ hội với nhiều hoạt động thu hút đông đảo Nhân dân và du khách đến dự.
Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bạc Liêu

Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bạc Liêu

Thời sự - PV - 15:17, 04/12/2022
Trong chương trình công tác tại Bạc Liêu, chiều 4/12, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bạc Liêu.
Thanh Hóa: Chủ động, linh hoạt thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc

Thanh Hóa: Chủ động, linh hoạt thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc

Công tác Dân tộc - Quỳnh Trâm - 14:07, 04/12/2022
Những năm qua, việc triển khai thực hiện hiệu quả các chương trình, dự án, chính sách dân tộc trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, đã làm thay đổi đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, giúp đồng bào ổn định đời sống, sinh hoạt, đẩy mạnh sản xuất, xóa đói giảm nghèo.
Để các hợp tác xã phát huy vai trò động lực trong xây dựng nông thôn mới

Để các hợp tác xã phát huy vai trò động lực trong xây dựng nông thôn mới

Kinh tế - Lư Trung - 13:54, 04/12/2022
Thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Thời gian qua, các địa phương đã tích cực thực hiện hoàn thành các tiêu chí, trong đó có tiêu chí thành lập các hợp tác xã (HTX). Song, việc thành lập các HTX không đơn thuần để đạt các tiêu chí theo quy định, mà chính là phát huy được hiệu quả hoạt động để tạo động lực nền tảng cho phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn.
Trình diễn nghệ thuật dệt truyền thống của 3 dân tộc Mông, Thái, Mạ

Trình diễn nghệ thuật dệt truyền thống của 3 dân tộc Mông, Thái, Mạ

Tin tức - Nguyệt Anh - 13:15, 04/12/2022
Tối 3/12, tại Viện Goethe Hà Nội, các nghệ nhân của 3 dân tộc Mông, Thái, Mạ từ các tỉnh Hà Giang, Nghệ An và Lâm Đồng đã lần đầu tiên trình diễn cho công chúng Hà Nội nghệ thuật dệt truyền thống của dân tộc mình.