Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người giữ hồn văn hóa Cơ tu

Tiêu Dao – Minh Ngọc - 09:11, 02/01/2021

A Lăng Đợi dừng tay rìu trên phiến gỗ đang thành hình ở Khu du lịch Suối Hoa (xã Hòa Bắc, Hòa Vang, Đà Nẵng) để trò chuyện cùng mọi người. Hơn 10 năm nay, ông A Lăng Đợi (sinh năm 1964 tại làng Gừng, thị trấn P’rao, huyện Đông Giang, Quảng Nam) được địa phương lựa chọn là già làng trong những đợt giao lưu, giới thiệu văn hóa Cơ tu tại nhiều nơi như Hội An, Đà Nẵng, Tây Nguyên, TP. Hồ Chí Minh, Thủ đô Hà Nội…

Những tượng gỗ do nghệ nhân A Lăng Đợi tạc
Những tượng gỗ do nghệ nhân A Lăng Đợi tạc

Hồn gỗ từ tay người

Ở cái tuổi 56, A Lăng Đợi vẫn cường tráng như cây gỗ lim của núi rừng, ánh mắt  ngời sáng, cánh tay vạm vỡ và mang dáng hình người con của núi rừng Trường Sơn. A Lăng Đợi lâu nay trở thành “người mẫu” của rừng, bởi nhiều người biết ông qua những bức hình, được tạo hình của một thầy cúng, đóng khố, mặc áo thổ cẩm tua rua, đầu đội mũ lông chim sặc sỡ, cổ đeo nhiều vòng mã não, nanh heo rừng, tay cầm quạt cánh chim, thổi tù và, khuôn mặt cười tươi rói cùng mái tóc xoăn đen nhánh rủ dài hai bên vai, đôi mắt to và sâu hun hút như cánh rừng pơ-mu thượng ngàn. Trong những đoàn biểu diễn văn hóa Cơ tu, A Lăng Đợi luôn là người đi đầu đoàn múa cồng chiêng, đẹp tựa một vị thần của núi rừng Trường Sơn hùng vĩ.

Nghệ nhân A Lăng Đợi đóng vai vị già làng trong những đợt giao lưu, giới thiệu văn hóa Cơ tu
Nghệ nhân A Lăng Đợi đóng vai vị già làng trong những đợt giao lưu, giới thiệu văn hóa Cơ tu

Và ít ai biết rằng, còn một nghệ nhân tạc tượng gỗ mang tên A Lăng Đợi. Với đôi bàn tay khéo léo, tỉ mỉ đến từng chi tiết, A Lăng Đợi đã tạo nên vô số những bức tượng bằng gỗ mang hình ảnh giản dị của cuộc sống thường ngày như phụ nữ địu con, người đàn ông trầm tư,… Tuy chỉ là những hình ảnh đời thường, song lại được ông khắc họa một cách hết sức sống động trên những thân gỗ.

A Lăng Đợi bảo để thổi hồn vào những bức tượng gỗ, các nghệ nhân thường là những người lớn tuổi, hiểu thấu văn hóa dân tộc, với nhiều năm kinh nghiệm sống. Họ tạc nên những bức tượng có hồn, sinh động và gần gũi với đời sống sinh hoạt của bà con dân làng. Những bức tượng luôn ẩn chứa tình cảm người tạc để khi nhìn vào tượng, du khách như thấy được đời sống hằng ngày của những con người ở dãy Trường Sơn.

Mỗi bức tượng tạc được đều thể hiện tinh hoa, trí lực của ông nên đường nét rất sắc sảo, tinh tế. Cũng tùy theo thời gian và cảm hứng sáng tạo mà mỗi tác phẩm của ông có một giá trị nghệ thuật riêng.

A Lăng Đợi bảo: “Hầu hết các nghệ nhân tạc tượng không qua các trường lớp đào tạo mà phần lớn học qua các già làng, các nghệ nhân lớn tuổi nhiều năm trong nghề. Cứ đi theo phụ việc, ai yêu thích, say mê tạc tượng mới theo được”.

Ngày còn nhỏ, thấy cha đục đẽo, tạc tượng để làm Gươl..., A Lăng Đợi chăm chú để mắt và mày mò làm theo cha nên ông biết làm. Rồi cứ thế từng ngày, đôi bàn tay khéo léo và óc sáng tạo về nghệ thuật điêu khắc của A Lăng Đợi đã tạo tác nên những tác phẩm điêu khắc nổi bật khiến nhiều người trầm trồ ngay từ khi ông còn là thanh niên. Nhiều năm trôi qua, ông trở thành người thổi hồn cho gỗ.

“Mỗi bức tượng là cả một trời thương nhớ mà người nghệ nhân khắc vào tình cảm, sự hy vọng của mình- Nghệ nhân A Lăng Đợi chia sẻ
“Mỗi bức tượng là cả một trời thương nhớ mà người nghệ nhân khắc vào tình cảm, sự hy vọng của mình- Nghệ nhân A Lăng Đợi chia sẻ

Những thân gỗ vô tri qua bàn tay và tâm hồn của những người nghệ nhân như A Lăng Đợi thành những người phụ nữ giã gạo, dệt vải, là cánh đàn ông vào rừng săn bắn, đi rẫy, là không khí lễ hội rộn ràng của buôn làng cùng những khuôn mặt tươi vui khi biểu diễn nhạc cụ, nhảy múa, uống rượu cần...; là người đàn ông đàn bà đang yêu, là người mẹ bồng con chờ chồng đi chiến trận...

Mặc cho thời gian, mặc cho những biến động của đời thường, ông vẫn ngồi đó kể những câu chuyện của buôn làng bằng những pho tượng mộc mạc được đẽo gọt trên những cây gỗ. Ông bảo, mỗi bức tượng là cả một câu chuyện dài của người Cơ tu đất Quảng. Những bức tượng gỗ được tạo nên từ đôi bàn tay trần trụi rám nắng, bằng tình cảm nén chìm trong lòng qua bao mùa trăng, để rồi bật lên là dáng hình người đàn bà ôm mặt khóc thể hiện sự hoài niệm về cuộc sống, hay người trai trẻ rộn tiếng ching chiêng trong không khí hồ hởi, âm vang của sinh hoạt cộng đồng ...

“Mỗi bức tượng là cả một trời thương nhớ mà người nghệ nhân khắc vào đó tình cảm, sự hy vọng của mình. Đó là cả tâm tưởng, cả nền văn hóa, cả sự dồn nén bao năm tạc nên thành thân tượng!”, A Lăng Đợi mông lung nói thế trong trời Trường Sơn chiều vàng rực.

Khi những nhà truyền thống ở miền cao xứ Quảng ngày càng ít đi, những người biết đẽo tượng  già yếu, lớp trẻ thì không mặn mà, vậy là nghề đẽo tượng cũng đứng trước nguy cơ thất truyền, để lại nỗi buồn của những thân tượng theo suốt hành trình cuộc sống ở thế giới hư vô. Nhưng không, A Lăng Đợi không muốn thế! A Lăng Đợi muốn cái hay cái đẹp của người Cơ tu mình phải được truyền lại, phải được gìn giữ, phải được nhiều người biết đến. Và ông làm, bằng tất cả sức lực, niềm đam mê, nỗi trăn trở, và cả hy vọng cho người làng mình, cho cộng đồng Cơ tu của mình.

Người của núi

Làng Gừng (thị trấn P’rao, huyện Đông Giang, Quảng Nam) - nơi A Lăng Đợi sinh ra và lớn lên mấy chục năm qua. Đó là ngôi làng mộc mạc, đơn sơ tựa bên góc núi nhỏ. Giữa bao mùa nắng mưa, ngôi làng nhỏ vẫn ở đó, với chứa chan tình tin yêu gửi gắm thần đất, thần sông, thần suối cho họ cái ăn và cái nghĩa tình và sức mạnh để vượt qua, sống mạnh mẽ với nắng gió và núi rừng Trường Sơn hùng vĩ. Và đó có lẽ là ngôi làng Cơ tu còn gìn giữ được nhiều nét văn hóa độc đáo của những miền cao xứ Quảng này.

Nghệ nhân A Lăng Đợi giới thiệu văn hóa Cơ tu với du khách
Nghệ nhân A Lăng Đợi giới thiệu văn hóa Cơ tu với du khách

Căn nhà A Lăng Đợi đã và đang hình thành một bảo tàng thu nhỏ về văn hóa của người Cơ tu. Và lớp trẻ sau này, mỗi lần ngồi với A Lăng Đợi, là lại được nghe những câu chuyện về Cơ tu như tiếng ru trầm hùng của rừng núi thâm sâu bên mái nhà Gươl huyền thoại. Như kiến trúc nhà Gươl làng Gừng, một công trình Gươl được xem lớn bậc nhất của đồng bào Cơ tu ở Trường Sơn có phần đóng góp rất lớn của A Lăng Đợi cùng nhiều già làng, thanh niên khác trong làng.

Khi được mời xuống Khu du lịch Suối Hoa, để mang theo văn hóa Cơ tu phục vụ khách du lịch, A Lăng Đợi suy nghĩ lung lắm. A Lăng Đợi là người con của núi, cha ông đã sống và chết cùng với núi. Đến đời ông, đến một nơi khác sinh sống thì quả thực còn lắm điều chông chênh. Rời nhà đi, sống ở nơi khác, cái suối cái sông cũng khác, con chim hót cũng khác. Làm sao lòng người không đau đáu cho được.

Nhưng văn hóa Cơ tu không thể mai một được, không thể chỉ giữ cho mình trong một góc rừng được. Xa nhà, xa núi rừng, xa con sông con suối nhớ lắm. Nhưng rồi lại nghĩ, việc mình làm chính là đem văn hóa Cơ tu về xuôi để nhiều người biết hơn là một việc tốt, việc nên làm thì tâm can cũng được an ủi.

Vậy là A Lăng Đợi quyết định đi, mang theo khao khát cháy bỏng rằng: “Để mọi người ở khắp nơi ai cũng biết, cũng hay về văn hóa Cơ tu mình!”, A L`ăng Đợi nói thế.

Giờ, mỗi ngày mỗi đêm điệu múa Tung tung - Da dá lại vang lên cho mọi người ở khắp nơi cùng thưởng thức, những ché rượu, những khuôn mặt tượng, những rựa rìu, mái lá lại huy hoàng trở lại trong niềm hân hoan của hàng ngàn người mỗi khi tìm đến với văn hóa Cơ tu cùng A lăng Đợi. Người nam tìm đến ông để học đẽo tượng, người nữ tìm đến vợ ông để học đan lát, thêu thùa.

Thời gian qua, ông đã truyền đạt lại nghề điêu khắc cho 10 thanh niên trong thôn và 10 người khác ở huyện Tây Giang (Quảng Nam). Tượng gỗ được người biết tạc ngày một nhiều hơn, thổ cẩm, sản phẩm đan lát Cơ tu được nhiều người biết đến hơn và trở thành mặt hàng lưu niệm nhiều người ưa thích.

Tất nhiên, có những đêm thật sâu, tiếng chiêng trống đã tắt, lửa cũng tàn dần, điệu múa Tung tung - Da dá đã lắng, chỉ có men rượu vẫn mềm môi người uống, A Lăng Đợi lại ra một góc nhà, ngồi lặng lẽ nhìn về phía núi, nơi ấy có làng Gừng ông đã sinh ra và lớn lên. Nhưng trên khuôn mặt ông lại nở nụ cười. Có lẽ ông cười cùng nỗi niềm vui sướng với tổ tiên, với thần Rừng, với những người Cơ tu vì đã không để văn hóa của người mình mai một.

"Nghệ nhân A Lăng Đợi là một trong những nghệ nhân nổi bật của người Cơ tu tại địa phương. Hiện nay, nhiều địa phương đã đặt hàng hoặc mời ông A Lăng Đợi đến tạc tượng, làm mô hình Gươl. Ông được địa phương lựa chọn đóng vai vị già làng trong những đợt giao lưu, giới thiệu văn hóa Cơ Tu tại nhiều nơi như Hội An, Đà Nẵng, Tây Nguyên, TP Hồ Chí Minh, Thủ đô Hà Nội… 

Bà Nguyễn Thị Thanh Hương, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Thể thao và Du lịch huyện Đông Giang, Quảng Nam

Tin cùng chuyên mục
"Xếp hàng đón con" - mô hình hay nên nhân rộng

"Xếp hàng đón con" - mô hình hay nên nhân rộng

Trước đây, cứ đến giờ cao điểm, tại cổng các trường học thường xuyên xuất hiện tình trạng lộn xộn, bóp còi inh ỏi, thậm chí phụ huynh còn va chạm dẫn đến cãi vãi, xô xát. Tuy nhiên, gần đây nhiều địa phương đã áp dụng mô hình xếp hàng đón con. Mô hình này bước đầu phát huy tác dụng , nên nhân ra diện rộng, áp dụng ở nhiều trường học.
Tin nổi bật trang chủ
Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh chúc Tết tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La

Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh chúc Tết tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La

Tiếp tục chuyến thăm, chúc Tết tại tỉnh Sơn La, ngày 23/1/2021, Đoàn công tác của Ủy ban Dân tộc do Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh làm Trưởng Đoàn đã đi thăm, chúc Tết tại Đồn Biên phòng Nậm Lạnh (BĐBP Sơn La); chúc Tết Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân bản Tặc Tè, Nhân dân xã Mường Và, huyện Sốp Cộp.
Hội chợ OCOP Tuyên Quang 2021 - Công bố chỉ dẫn địa lý cam sành Hàm Yên

Hội chợ OCOP Tuyên Quang 2021 - Công bố chỉ dẫn địa lý cam sành Hàm Yên

Sản phẩm - Thị trường - Văn Hoa - 19:59, 23/01/2021
Hội chợ OCOP Tuyên Quang 2021 và công bố chỉ dẫn địa lý cam sành Hàm Yên do UBND tỉnh Tuyên Quang tổ chức vừa diễn ra đường Tân Trào, thành phố Tuyên Quang (tỉnh Tuyên Quang).
Năm 2020: Trên 100 nghìn lượt hộ nghèo và các đối tượng chính sách được vay vốn tín dụng ưu đãi

Năm 2020: Trên 100 nghìn lượt hộ nghèo và các đối tượng chính sách được vay vốn tín dụng ưu đãi

Tin tức - Phương Linh - 19:51, 23/01/2021
Trong năm 2020, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội TP. Hà Nội đã tập trung triển khai quyết liệt, đồng bộ, có hiệu quả các giải pháp, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị và chỉ tiêu kế hoạch được giao, góp phần cùng Thành phố thực hiện tốt mục tiêu về giảm nghèo, tạo việc làm, xây dựng nông thôn mới, đảm bảo an sinh xã hội năm 2020.
Hà Nội sẽ phân luồng thêm 10 tuyến đường để phục vụ Đại hội XIII của Đảng

Hà Nội sẽ phân luồng thêm 10 tuyến đường để phục vụ Đại hội XIII của Đảng

Tin tức - PV - 14:57, 23/01/2021
Từ 6 giờ 30 phút đến 8 giờ 30 phút, và từ 10 giờ đến 12 giờ ngày 26/01/2020, thêm một số tuyến đường của Hà Nội sẽ được phân luồng giao thông để phục vụ Đại hội XIII của Đảng: Đặng Thai Mai; Xuân Diệu; Âu Cơ; Nghi Tàm; Yên Phụ; Thanh Niên; Hùng Vương; Hoàng Văn Thụ; Độc Lập; Điện Biên Phủ.
Gần 100 triệu người trên thế giới mắc COVID-19

Gần 100 triệu người trên thế giới mắc COVID-19

Tin tức - PV - 12:07, 23/01/2021
Trong 24 giờ qua, thế giới ghi nhận thêm 646.464 ca mắc và 15.756 ca tử vong vì đại dịch COVID-19, nâng tổng các con số thống kê được tính tới sáng hôm nay (23/1) lần lượt là 98.712.791 và 2.114.620 trường hợp. Trong đó, với 226.745 ca, Bắc Mỹ là khu vực ghi nhận nhiều nhất số ca nhiễm mới.
Đại hội XIII của Đảng: Sẵn sàng cho Ngày hội lớn của đất nước

Đại hội XIII của Đảng: Sẵn sàng cho Ngày hội lớn của đất nước

Thời sự - PV - 12:02, 23/01/2021
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng sẽ diễn ra từ ngày 25/1 đến ngày 2/2 tại Hà Nội.
Dưới mái nhà chung

Dưới mái nhà chung

Chiều 28/12/2020, tại trụ sở cơ quan Ủy ban Dân tộc (UBDT), Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến đã gặp mặt Đoàn HS, SV, TN DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2020. Cùng dự gặp mặt có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh, các thành viên Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức Lễ Tuyên dương; đại diện Lãnh đạo các Vụ, đơn vị trực thuộc UBDT và 145 HS, SV, TN DTTS xuất sắc, tiêu biểu tham dự Lễ Tuyên dương.
7 kết quả nổi bật của công tác thông tin, tuyên truyền Đại hội XIII của Đảng

7 kết quả nổi bật của công tác thông tin, tuyên truyền Đại hội XIII của Đảng

Sự kiện - Bình luận - PV - 11:58, 23/01/2021
Trao đổi với phóng viên, đồng chí Lê Mạnh Hùng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Giám đốc Trung tâm Đại hội XIII khẳng định, công tác tuyên truyền về Đại hội các cấp và Đại hội XIII của Đảng được thực hiện thường xuyên, liên tục, phong phú và đa chiều…
Nhìn lại một năm cuộc chiến chống COVID-19 tại Việt Nam

Nhìn lại một năm cuộc chiến chống COVID-19 tại Việt Nam

Tin tức - PV - 11:51, 23/01/2021
Đã một năm kể từ khi bắt đầu cuộc chiến phòng chống dịch bệnh COVID-19 tại Việt Nam. Với sự vào cuộc kịp thời, quyết liệt của hệ thống chính trị và sự đồng lòng của toàn thể người dân, chúng ta đã khống chế thành công các ổ dịch.
Dự báo thời tiết ngày 23/1: Miền Bắc trời nắng, Tây Nguyên và Nam Bộ mưa rào và dông vài nơi

Dự báo thời tiết ngày 23/1: Miền Bắc trời nắng, Tây Nguyên và Nam Bộ mưa rào và dông vài nơi

Môi trường sống - Như Ý - 11:30, 23/01/2021
Ngày 23/1, miền Bắc có nắng, rét về đêm và sáng trong khi ở Tây Nguyên và Nam Bộ có thể xảy ra mưa rào và dông ở một vài nơi.
Trung ương đã xem xét thận trọng, thống nhất cao về nhân sự trình Đại hội XIII của Đảng

Trung ương đã xem xét thận trọng, thống nhất cao về nhân sự trình Đại hội XIII của Đảng

Tin tức - PV - 10:40, 23/01/2021
Ban Chấp hành Trung ương khóa XII đã xem xét thận trọng, kỹ lưỡng và thống nhất cao danh sách nhân sự đề cử để trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xem xét, bầu cử theo quy định.
Truyền thông quốc tế ấn tượng về những thành tựu của Việt Nam trước Đại hội XIII

Truyền thông quốc tế ấn tượng về những thành tựu của Việt Nam trước Đại hội XIII

Sự kiện - Bình luận - PV - 10:32, 23/01/2021
Trước thềm Đại hội, hàng loạt hãng truyền thông quốc tế lớn bảy tỏ ấn tượng về những thành tựu Việt Nam đạt được trong thời gian gần đây, trong đó có kiểm soát dịch Covid-19 tốt và giữ vững tốc độ phát triển kinh tế ổn định.