Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Độc đáo những mái nhà rông truyền thống ở huyện Kông Chro

PV - 11:11, 07/09/2020

Nhà rông là một kiến trúc độc đáo của các buôn làng đồng bào sống ở vùng Trường Sơn – Tây Nguyên. Không chỉ mang ý nghĩa vật chất, nhà rông còn chứa đựng linh hồn, "trái tim" của mỗi ngôi làng. Ở huyện Kông Chro (tỉnh Gia Lai), những mái nhà rông vẫn vững chãi cùng năm tháng, làm điểm tựa tinh thần cho bao thế hệ bà con buôn làng.

Nhà rông làng Đak Hway (xã Đak Tơ Pang, huyện Kông Chro) nổi bật với bức vách trang trí hoa văn đẹp mắt. Ảnh: baogialai.com.vn
Nhà rông làng Đak Hway (xã Đak Tơ Pang, huyện Kông Chro) nổi bật với bức vách trang trí hoa văn đẹp mắt. Ảnh: baogialai.com.vn

Trái tim" của mỗi ngôi làng

Huyện Kông Chro nằm ở phía Đông của tỉnh Gia Lai. Cộng đồng người Bahnar trong nhiều ngôi làng trên địa bàn vẫn còn gìn giữ vẹn nguyên nếp nhà rông truyền thống. Dọc theo con đường Đông Trường Sơn, rẽ vào thị trấn Kông Chro thêm chừng 1km đã thấy ngôi nhà rông của thôn Plei Hle Ktu (thị trấn Kông Chro) sừng sững vươn cao giữa trời xanh. Ngôi nhà rông dài gần 30m được làm hoàn toàn bằng gỗ, tre và nứa. Những cột trụ, miếng ván lót sàn đã lên màu đen bóng của thời gian. Xung quanh và bên trong nhà rông, chú chim đại bàng, con rùa, tắc kè, tượng người được tạc bằng gỗ cũng đã nhuốm màu cũ kỹ của thời gian.

Già Đinh Văn Drem cho biết: "Nhà rông của Plei Hle Ktu được dựng từ lâu lắm rồi, tôi không nhớ rõ năm nhưng khi ấy tôi còn là thanh niên, vẫn còn sức để cùng mọi người đẽo, tạc các bức tượng trang trí, phụ giúp lợp mái tranh cho nhà rông. Mái tôn này mới được sửa gần đây thôi vì giờ tìm cỏ tranh không còn nữa. Hoạt động hay lễ cúng gì của thôn cũng vẫn diễn ra ở nhà rông đấy. Tối tối, đám thanh niên thỉnh thoảng vẫn đến đốt lửa ngủ lại".

Hiện nay, dù cuộc sống có nhiều thay đổi, văn hóa, đời sống hiện đại đã xâm nhập vào sâu trong cộng đồng người đồng bào dân tộc thiểu số. Song nhà rông vẫn là trái tim của cả tộc làng, là "nhà thiêng" của buôn làng. Như dân làng Tnùng, xã Ya Ma, huyện Kông Chro, dù đã được Nhà nước đầu tư xây dựng một nhà rông văn hóa mới song bất kỳ hoạt động nào của bà con làng Tnùng vẫn được tổ chức tại nhà rông cũ. Đó là mái nhà rông đã chứng kiến bao thăng trầm của dân làng Tnùng suốt 4 thập kỷ qua.

Già Drem trầm ngâm bên những bức khắc trong nhà rông từ xa xưa. Ảnh: baogialai.com.vn
Già Drem trầm ngâm bên những bức khắc trong nhà rông từ xa xưa. Ảnh: baogialai.com.vn

Già Khép - người dân làng Tnùng nhớ lại những ngày bà con không lên nương lên rẫy, cùng nhau ở nhà mấy tháng liền dựng nhà rông. Ngày ấy, từng khúc cây, tấm ván đều đẽo cắt thủ công. Nhà rông dựng lên dưới sự chỉ đạo của những người già trong làng. Già, trẻ, trai, gái ai cũng được phân công nhiệm vụ riêng. Vì thế bà con ai cũng yêu quý, trân trọng mái nhà rông ấy. Mỗi khi làng chuẩn bị có lễ cúng, nhà rông lại nhộn nhịp, rộn ràng bởi các già đến ngồi chẻ tre, chuốt nan làm cây nêu hay bàn cúng. Đám thanh niên thì đảm nhận những việc ít quan trọng hơn như đem bộ cồng chiêng ra lau chùi, tập luyện. Các thế hệ trong làng vì thế cứ mãi gắn kết, bền chặt.

Tương tự, trên khoảng sân rộng trước nhà rông của làng Brăng (xã Đak Tpang) vẫn còn chiếc bàn cúng làm bằng tre, lưu lại dấu tích của lễ đâm trâu vừa diễn ra cách đây vài tháng. Nhiều năm nay, mặc cho sự biến chuyển của thời gian, nhiều nghi lễ truyền thống vẫn được bà con làng Brăng gìn giữ và tổ chức ngay tại nhà rông. Anh Đinh Blớt - người làng Brăng nói: "Cách đây vài chục năm, mỗi nhà đều được giao "chỉ tiêu" phải đan bao nhiêu tấm phên tre, bao nhiêu tấm cỏ tranh lợp mái. Mất gần 5 năm nhà rông này mới hoàn thành. Từ đó cho đến nay, cứ có lễ cúng là bà con đều tự giác đến cùng nhau làm việc".

Những bức tượng gỗ trang trí xung quanh nhà rông tổ dân phố Plei Hle Ktu vẫn còn vẹn nguyên. Ảnh: baogialai.com.vn
Những bức tượng gỗ trang trí xung quanh nhà rông tổ dân phố Plei Hle Ktu vẫn còn vẹn nguyên. Ảnh: baogialai.com.vn

Nỗ lực bảo tồn nhà rông

Hầu hết các ngôi làng Bahnar ở huyện Kông Chro đều có nhà rông. Có nhiều ngôi làng sở hữu từ 2 đến 3 nhà rông. Nhiều địa phương như xã Đak Tpang chỉ có 3 làng nhưng có đến 6 nhà rông; xã Ya Ma có 7 nhà rông. Phần lớn là kiểu nhà rông truyền thống bằng gỗ có từ rất lâu và bà con vẫn giữ gìn vẹn nguyên hồn cốt cho đến ngày nay.

Già Drem (thôn Plei Hle Ktu, thị trấn Kông Chro) chia sẻ: "Nhà rông sử dụng lâu thì cũng phải hư hỏng. Mỗi lần thấy có chỗ nào hỏng hóc, các già làng đều kêu gọi dân làng đóng góp công sức, của cải để tu sửa. Một góc thủng trên vách cũng phải được đan lại, ván mục phải thay thế ngay, có như vậy mới gìn giữ được lâu dài. Tiếc là mái tranh bây giờ không còn, đành phải dùng mái bằng tôn thôi". Đó cũng là cách làm của nhiều ngôi làng trên địa bàn huyện Kông Chro để giữ lại dáng dấp của nhà rông truyền thống.

Dù vậy không thể phủ nhận sự việc dùng gạch và các vật liệu hiện đại đang khiến diện mạo của nhiều nhà rông mới trên địa bàn huyện trở nên khô khan, cứng nhắc và vô hồn. Bên cạnh đó, những bếp lửa trong nhiều nhà rông cũng không thường xuyên được truyền hơi ấm. Thanh niên trong các ngôi làng không còn coi sàn nhà rông là nơi ngả lưng mỗi khi đêm về như ông bà vẫn làm trước đây.

Anh Pdin (thôn Plei Hle Ktu, thị trấn Kông Chro) tâm sự: "Trước đây thanh niên cả làng vẫn thường cùng nhau ra nhà rông ngủ mỗi tối. Nhưng do trước đây nhà nào cũng nhỏ, lại đông người nên thanh niên chưa vợ đều háo hức đến nhà rông ngủ lại, nghe già làng kể chuyện. Bây giờ thì nhà nào cũng rộng rãi rồi nên ít người đến lắm". Do đó, dù luôn rộng cửa song nhà rông lúc nào cũng vắng vẻ.

Nhà rông được dựng nên hoàn toàn từ trí nhớ, trí tưởng tượng, sự căn chỉnh chính xác tuyệt đối mang tính kinh nghiệm và năng khiếu của một số ít người trong cộng đồng làng. Vì thế khó để tìm kiếm bản vẽ hoàn chỉnh của nhà rông để lưu giữ. Một mái nhà rông có thể kiên trì, trụ vững chắc với dân làng từ vài thập kỷ đến trăm năm song vẫn không thể chống chọi lại sự bào mòn của thời gian. Trong khi đó, lớp người biết dựng nhà rông dần khuất núi khi lớp thanh niên trong làng lại không mặn mà với công việc đầy khó nhọc ấy.

Trước sự mai một các giá trị truyền thống của nhà rông, bên cạnh ý thức gìn giữ của bà con thì chính quyền các cấp huyện Kông Chro cũng đã hết sức quan tâm. Ông Vũ Cao Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ya Ma (huyện Kông Chro) cho hay: "Xã luôn khuyến khích, vận động bà con duy trì tổ chức các lễ hội ở nhà rông của làng gắn với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống khác như cồng chiêng, đan lát, tạc tượng. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng khích lệ bà con tích cực sửa chữa, duy tu, bảo tồn nhà rông truyền thống, cố gắng gìn giữ kiến trúc độc đáo này cho con cháu đời sau".




Tin cùng chuyên mục
Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Cồng chiêng đã ăn sâu vào tiềm thức, không đơn thuần chỉ là âm nhạc, mà còn mang đậm giá trị văn hóa dân tộc, là ngôn ngữ giúp kết nối con người với thiên nhiên… Đây chính là lý do để Nghệ nhân H’Ríu Hmok ở Buôn Trấp, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana (Đăk Lăk) luôn trăn trở bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa cồng chiêng nữ.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Tiếp tục chuyến công tác tại các địa phương, ngày 19/9/2020, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Đỗ Văn Chiến và Đoàn công tác của UBDT đã có buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn để nắm tình hình thực hiện các chính sách dân tộc và công tác chuẩn bị các điều kiện triển khai Đề án Tổng thể phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn tỉnh.
Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia, ngày 20/9, do ảnh hưởng của rìa phía Tây lưỡi áp cao cận nhiệt đới kết hợp với không khí lạnh nên ở khu vực Bắc Trung Bộ và các tỉnh đồng bằng, ven biển Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và dông với lượng mưa phổ biến 30-50mm; có nơi trên 50mm. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh. Từ chiều nay mưa giảm dần.
Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Pháp luật - PV - 1 giờ trước
Lực lượng chức năng tỉnh Tuyên Quang phát hiện trên xe do ông Vũ Văn Bốn điều khiển chở 501 kg thịt lợn đã bốc mùi hôi thối và 10 con lợn sống. Kết quả xét nghiệm ngày 19/9 cho thấy, tất cả số lợn và thịt lợn này đều có phản ứng dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi.
COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Đại dịch COVID-19 có thể đẩy hàng chục triệu người rơi vào tình trạng nghèo, xóa bỏ thành tựu giảm nghèo duy trì nhiều năm của thế giới.
Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Sáng 20/9, thế giới ghi nhận gần 31 triệu ca mắc, trong đó 960.657 ca tử vong do Covid-19.
Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Sự hợp tác giữa Việt Nam và Liên hợp quốc (LHQ) là ví dụ điển hình về hợp tác phát triển giữa các nước thành viên LHQ và vai trò của LHQ trong thúc đẩy hợp tác quốc tế giải quyết các vấn đề toàn cầu.
Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Bản tin của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch sáng ngày 20/9 cho biết, không có ca mắc mới COVID-19. Đến nay cũng đã sang ngày thứ 18, Việt Nam không ghi nhận ca mắc COVID-19 trong cộng đồng. Số bệnh nhân COVID-19 hiện vẫn là 1.068.
Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Tại huyện biên giới Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An, mưa lớn đã gây sạt lở đất đá đè chết 8 con trâu của người dân, một số tuyến đường bị ách tắc.
Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Tin tức - PV - 19:34, 19/09/2020
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai, Ủy ban Quốc gia Ứng phó sự cố thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn vừa có Công điện về việc khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó với mưa lũ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Thời sự - PV - 16:14, 19/09/2020
Đại hội của Đảng bộ Hà Nội cần nhận thức sâu sắc và nỗ lực phát triển xứng đáng là thành phố có vị trí, vai trò đầu não đặc biệt quan trọng của Thủ đô ngàn năm văn hiến.
Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Bạn đọc - Lê Phương - 16:06, 19/09/2020
Số báo 68, thứ Ba, ra ngày 25/8, Báo Dân tộc và Phát triển đăng bài: Bình Định: Đá tặc băm nát núi Hòn Chà - Chính quyền bó tay! Bài viết phản ánh về việc nhiều năm nay, núi Hòn Chà, phường Trần Quang Diệu, TP. Quy Nhơn (Bình Định) đã bị các đối tượng khai thác đá trái phép ngang nhiên băm nát nhưng các cơ quan chức năng không có biện pháp dứt điểm.