Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Thương nhớ nhà Rông

Minh Thu - 21:43, 28/01/2020

Nhà Rông là “trái tim” của buôn làng Tây Nguyên, nơi sinh hoạt văn hóa, tổ chức lễ hội của đồng bào. Thiếu nhà Rông hay nhà Rông bị “cách tân” quá mức đều tạo ra sự hụt hẫng cho đồng bào, nhất là khi Tết đến Xuân về.

Nhà Rông là nơi diễn ra nhiều hoạt động mang tính cộng đồng
Nhà Rông là nơi diễn ra nhiều hoạt động mang tính cộng đồng

Nhà Rông là “trái tim” của buôn làng Tây Nguyên, nơi sinh hoạt văn hóa, tổ chức lễ hội của đồng bào. Thiếu nhà Rông hay nhà Rông bị “cách tân” quá mức đều tạo ra sự hụt hẫng cho đồng bào, nhất là khi Tết đến Xuân về.

1 Đã qua 4 mùa con ong đi lấy mật, nhà Rông làng Kon Dơ Xing, xã Đăk Tờ Re, huyện Kon Rẫy (Kon Tum) vẫn vững chãi chở che đời sống tinh thần của dân làng. Xây dựng lại cuối năm 2015, nhà Rông làng Kon Dơ Xing được thiết kế như nguyên mẫu, nguyên vật liệu cũng không bị lai tạp.

Già làng A Winh bảo, sau những cơn bão xảy ra liên tiếp vào cuối năm 2014, nhà Rông của làng bị tốc mái, hư hỏng, không sử dụng được. Thiếu nhà Rông, dân làng hụt hẫng, mùa lễ hội năm ấy cũng kém vui.

“Sau mùa lễ hội ấy, bà con bảo nhau là nhớ nhà Rông lắm, phải làm lại nhà Rông thôi!”, già A Winh kể.

Thế rồi, đàn ông được cử lên rừng chặt cây làm trụ; chặt tre, lồ ô, nứa làm vách, sàn; đàn bà đi cắt tranh để lợp mái… sau gần một năm, dân làng Kon Dơ Xing mới có đủ vật liệu để làm lại nhà Rông. 

Rồi phải mất hơn hai tháng, cả làng chung tay, mỗi người một việc, đến cuối năm 2015 thì nhà Rông mới được đưa vào sử dụng. Theo già làng A Winh, tính thời gian từ lúc chuẩn bị vật liệu đến lúc dựng nhà mất khoảng 8 nghìn ngày công, tính ra tiền thì cũng ngót 300 triệu đồng. 

“Vất vả nhưng dân làng ai cũng ưng cái bụng lắm. Vì nhà Rông giữ được hồn cốt cũ khi được làm hoàn toàn giống với nguyên mẫu, không hề bị lai tạp bởi các vật liệu hiện đại”, già làng A Winh hào hứng khoe.

2 Trong quan niệm của đồng bào Tà Rẻ (một nhánh của dân tộc Xơ-đăng) ở Kon Tum, nhà Rông là không gian linh thiêng nhất buôn làng, nơi thần linh trú ngụ mà nếu không có nhà Rông thì không thể gọi là làng được. Vì vậy, dù gian khổ đến mấy đồng bào Tà Rẻ cũng phải dựng được nhà Rông làm nơi sinh hoạt văn hóa, tổ chức lễ hội của buôn làng.

Làng Xốp Dùi, xã Xốp, huyện Đăk Glei, nơi dân cư chủ yếu là đồng bào Tà Rẻ, trải qua một thời gian khá dài thương nhớ nhà Rông của làng. Năm 2009, một cơn bão quét qua đã làm nhà Rông hư hỏng, dột nát nhưng dân làng không có điều kiện sửa chữa hay làm mới. 

Già A Cố ở làng Xốp Dùi bảo, không có nhà Rông, các ngày lễ của làng đều phải mượn sân trường học để tổ chức, không khí tẻ nhạt, ăn uống xong ai về nhà nấy, không có bếp lửa hồng, vắng những đêm xoang rộn rã. 

Thương nhớ nhà Rông, giữa năm 2017, người dân Xốp Dùi chuẩn bị nguyên vật liệu dựng lại nhà Rông. Và rồi, một nhà Rông được thiết kế theo truyền thống của người Tà Rẻ, dài 12m, rộng 7m, cao 12m, có 7 cột chính, và 28 cột phụ được dựng lên trước khuôn viên rộng, thoáng. Ngôi nhà sử dụng toàn bộ vật liệu truyền thống như cột gỗ, cỏ tranh, tre, nứa, dây mây... Tất cả dân làng đều góp tay vào làm. 

“Làm nhà Rông không thể tính toán được giá trị vật chất, vì để dựng nhà Rông, toàn thể dân làng đều góp công, góp sức cả. Từ người già đến trẻ em, ai cũng tự thấy phần trách nhiệm của mình trong đó và tự giác thực hiện”, già làng A Cố tự hào.

Nhà Rông truyền thống của người Tà Rẻ ở thôn Xốp Bùi, xã Xốp, huyện Đăk Glei
Nhà Rông truyền thống của người Tà Rẻ ở thôn Xốp Bùi, xã Xốp, huyện Đăk Glei

3 Cũng như làng Xốp Dùi ở xã xã Xốp hay làng Kon Dơ Xing của xã Đăk Tờ Re, nhà Rông của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên luôn hiện hữu trong tâm thức của đồng bào. Tiếc thay, theo thời gian, cũng như những nét văn hóa khác du nhập, nhà Rông truyền thống ở nhiều buôn làng đồng bào DTTS đã và đang đối mặt với nguy cơ mai một do tình trạng “bê tông hóa, tôn hóa”.

Ngồi trên bậc nhà Rông mới của thôn Răk, xã Ya Xiêr, huyện Sa Thầy (Kon Tum), đôi mắt buồn man mác, già làng A Dót tiếc nuối: Năm 2011, khi di dời, đền bù để xây dựng công trình thủy điện Ya Ly, chủ đầu từ đã “bê tông hóa” nhà Rông của làng, dân làng không ưng cái bụng, bởi như vậy nhà Rông - nơi sinh hoạt cộng đồng của dân làng thiếu đi “cái hồn”.

Già A Dót bảo, dưới mái nhà Rông khung bê tông với mái tôn đỏ thẫm, tiếng cồng chiêng, điệu múa xoang xoay quanh ánh lửa bập bùng trong các lễ hội như lạc điệu. Nhà Rông bị bê tông hóa, người dân trong làng không còn gần gũi nhà Rông như xưa... 

“Dân làng nhớ lắm nhà Rông bằng gỗ, bằng tranh, nhớ những bản trường ca về những anh hùng, về sự sống trên trái đất này. Nhớ những đứa trẻ được theo ông bà, cha mẹ đến những buổi hội làng, trò chuyện, ca hát, chơi đùa…”, già làng A Dót trầm ngâm, mắt nhìn xa xăm hướng vào đại ngàn sâu thẳm.

Ở Tây Nguyên, mỗi cộng đồng DTTS có kiểu làm nhà Rông khác nhau. Kích thước nhà Rông nhỏ và thấp nhất là của người Giẻ-triêng; nhà Rông của người Xơ-đăng cao vút; nhà Rông của người Jrai có mái mảnh, dẹt như lưỡi rìu; nhà Rông của người Ba Na to hơn nhà Rông của đồng bào Jrai, có đường nét mềm mại và thường có các nhà sàn xung quanh.

Tin cùng chuyên mục
Nhạc ngũ âm  với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Nhạc ngũ âm với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Trong văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer, bên cạnh kiến trúc nghệ thuật và các lễ hội đặc sắc thì nhạc ngũ âm cũng là một nét văn hóa độc đáo, gắn bó với đời sống tinh thần của đồng bào và được gìn giữ, phát huy từ thế hệ này qua thế hệ khác.
Tin nổi bật trang chủ
Công bố kết quả điều tra thu thập thông tin thực trạng KT -XH của 53 DTTS năm 2019

Công bố kết quả điều tra thu thập thông tin thực trạng KT -XH của 53 DTTS năm 2019

So với năm 2015, đời sống của đồng bào DTTS ngày càng được nâng lên, việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản được cải thiện. Tuy nhiên so với mặt bằng chung, tình hình kinh tế-xã hội (KT -XH) của đồng bào DTTS vẫn còn rất nhiều khó khăn. Điều đó đã được thể hiện rõ ràng, cụ thể, sinh động qua Kết quả điều tra thu thập thông tin thực trạng KT-XH của 53 DTTS năm 2019. Hội nghị công bố Kết quả điều tra diễn ra chiều ngày 3/7/2020 tại Hà Nội, do Ủy ban Dân tộc (UBDT) và Tổng cục Thống kê (TCTK) phối hợp tổ chức.
Xóa đói giảm nghèo ở huyện biên giới Nậm Pồ

Xóa đói giảm nghèo ở huyện biên giới Nậm Pồ

Công tác Dân tộc - Vũ Lợi - 21:53, 03/07/2020
Là một trong những huyện nghèo nhất của cả nước, những năm qua, Đảng bộ và chính quyền huyện biên giới Nậm Pồ (Điện Biên) đã chủ động xây dựng kế hoạch, phương án triển khai các chương trình, chính sách về xóa đói giảm nghèo tại địa phương. Sự chủ động của Đảng bộ và chính quyền huyện đã góp phần giúp cho đời sống người dân được nâng lên.
“Tăng cường quyền tiếp cận sử dụng đất cho đồng bào DTTS”

“Tăng cường quyền tiếp cận sử dụng đất cho đồng bào DTTS”

Tin tức - Ngọc Lê - 21:35, 03/07/2020
Ngày 3/7, HELVETAS (Tổ chức phi chính phủ của Thụy Sĩ) phối hợp với Liên minh Đất đai (LANDA) và Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Cộng đồng nông thôn (CCRD) tổ chức Hội nghị Khởi động Dự án “Tăng cường quyền tiếp cận sử dụng đất cho đồng bào DTTS”. Dự án do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ, HELVETAS cùng LANDA và CCRD đồng chủ trì, thực hiện trong thời gian 3 năm, từ 1/6/2020 - 31/5/2023.
Lương y Đinh Thị Phiển: Gần nửa thế kỷ cống hiến cho nền y học cổ truyền

Lương y Đinh Thị Phiển: Gần nửa thế kỷ cống hiến cho nền y học cổ truyền

Sức khỏe - Nghĩa Hiệp - 16:49, 03/07/2020
Hòa Bình là tỉnh miền núi có nhiều cây thuốc, bài thuốc quý, với nền y học cổ truyền phát triển. Khi nhắc đến y học cổ truyền tại tỉnh Hòa Bình, người dân nơi đây đều nhắc đến Lương y Đinh Thị Phiển, người đã gần 50 năm cống hiến cho nền y học dân tộc.
Nhân rộng niềm vui mang tên “Sữa học đường”

Nhân rộng niềm vui mang tên “Sữa học đường”

Sản phẩm - Thị trường - PV - 15:00, 03/07/2020
Chương trình Sữa học đường (SHĐ) theo hình thức xã hội hóa với nguồn kinh phí thực hiện đến từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp hỗ trợ và phụ huynh đóng góp. Trong đó, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) là doanh nghiệp tích cực đồng hành triển khai tại 23 tỉnh thành, mang sữa đến hơn 3,3 triệu học sinh bậc mầm non và tiểu học.
Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa: Có hay không lập quỹ đen từ “Quỹ mái ấm công đoàn”?

Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa: Có hay không lập quỹ đen từ “Quỹ mái ấm công đoàn”?

Bạn đọc - Quỳnh Chi - 14:47, 03/07/2020
Lãnh đạo Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh Thanh Hóa đang bị “tố” lập quỹ đen từ việc rút tiền lãi từ “Quỹ mái ấm công đoàn” chi cho hoạt động của cơ quan. Vậy thực hư sự việc này như thế nào?
Sản xuất lâm nghiệp 6 tháng cuối năm 2020: Nỗ lực duy trì mức tăng trưởng

Sản xuất lâm nghiệp 6 tháng cuối năm 2020: Nỗ lực duy trì mức tăng trưởng

Kinh tế - PV - 14:42, 03/07/2020
So với cùng kỳ năm 2019, 6 tháng đầu năm 2020, diện tích rừng trồng mới giảm, trong khi đó, diện tích rừng bị thiệt hại do cháy lại tăng. Để duy trì mức tăng trưởng của lĩnh vực sản xuất lâm nghiệp là điều không hề dễ, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Đa dạng hóa ngành nghề để đạt tiêu chí về thu nhập

Đa dạng hóa ngành nghề để đạt tiêu chí về thu nhập

Kinh tế - Tùng Nguyên - 14:37, 03/07/2020
Trong xây dựng nông thôn mới (NTM) nâng cao, thu nhập là thước đo quan trọng đánh giá kết quả thực hiện của địa phương. Nhưng việc đạt được tiêu chí này là không hề dễ, ngay cả với các xã ở vùng đồng bằng.
“Đường về” của một liệt sĩ

“Đường về” của một liệt sĩ

Phóng sự - Ký sự - Tuấn Trình - 10:34, 03/07/2020
“Thầy mẹ đừng lo, con đi con sẽ trở về với thầy mẹ và gia đình. Còn nếu con có hy sinh, gia đình ta cũng vinh dự là gia đình liệt sĩ”, đó là câu nói của liệt sĩ Lê Văn Tâm, xã Thọ Ngọc, huyện Triệu Sơn (Thanh Hóa) với thầy mẹ trước khi lên đường vào chiến trường miền Nam. Lời nói của Tâm đã trở thành lời từ biệt với gia đình khi anh mãi mãi ra đi ở tuổi 18.
Nhạc ngũ âm với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Nhạc ngũ âm với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Sắc màu 54 - Như Hải - 10:03, 03/07/2020
Trong văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer, bên cạnh kiến trúc nghệ thuật và các lễ hội đặc sắc thì nhạc ngũ âm cũng là một nét văn hóa độc đáo, gắn bó với đời sống tinh thần của đồng bào và được gìn giữ, phát huy từ thế hệ này qua thế hệ khác.
Ngành Chăn nuôi trước dịch tả lợn châu Phi: Khó khăn thực hiện nhiệm vụ “kép”

Ngành Chăn nuôi trước dịch tả lợn châu Phi: Khó khăn thực hiện nhiệm vụ “kép”

Tin tức - Sỹ Hào - 09:54, 03/07/2020
Dịch tả lợn châu Phi (TLCP) đang có nguy cơ tái bùng phát. Lúc này, cùng với công tác dập dịch thì việc triển khai các chính sách hỗ trợ người chăn nuôi là hết sức cần thiết.