Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nhà rông của dân tộc Brâu ở Pờ Y

PV - 14:48, 11/08/2020

Cũng như cộng đồng các DTTS tại chỗ ở Kon Tum, nhà rông chiếm một vị trí khá quan trọng trong đời sống văn hóa, sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Brâu. Từ khi chọn vùng đất Đăk Mế (xã Pờ Y, huyện Ngọc Hồi) định cư đến nay, người Brâu đã 3 lần xây dựng nhà rông truyền thống. Với người Brâu, nhà rông gắn liền với những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, là nơi sinh hoạt cộng đồng, là biểu tượng cho sức mạnh, sự che chở của thần linh đối với dân làng.

Nhà rông của người Brâu ở làng Đăk Mế, xã Pờ Y, huyện Ngọc Hồi. Ảnh: Nguyễn Hưng
Nhà rông của người Brâu ở làng Đăk Mế, xã Pờ Y, huyện Ngọc Hồi. Ảnh: Nguyễn Hưng

Là người gắn bó với nhiều thăng trầm của cuộc sống và sự phát triển của ngôi làng, bà Y Pan (90 tuổi) già làng Đăk Mế nhớ rõ về lịch sử nhà rông văn hóa của dân tộc bà, từ khi dân làng còn sinh sống trong rừng sâu. Bà Y Pan kể, lúc bấy giờ ngôi làng chỉ có hơn 60 hộ dân. Nhà rông nằm ở vị trí chính giữa làng. Nhà của các hộ dân nằm ở vị trí xung quanh theo hình tròn, cửa chính đều hướng về nhà rông, thể hiện sự đoàn kết và hội tụ sức mạnh cho ngôi làng.

Nhà rông hay nhà ở của các hộ dân đều có sàn nhà cao hơn mặt đất 1 tong pa do (đơn vị đo chiều cao của người Brâu, 1 tong pa do bằng chiều cao của 1 người đàn ông trưởng thành đứng dơ tay). Nhà rông hình vuông nên có 4 phần mái hình tam giác chụm vào nhau hướng lên trên. Nhà ở của các hộ dân hình chữ nhật nên phần mái hình chữ A, có 2 mái chính và phụ (mái chính nằm bên dưới, mái phụ nằm bên trên và có kích thước nhỏ hơn mái chính).

Bà Y Pan chia sẻ, với người Brâu phần mái của ngôi nhà gắn liền hình ảnh cây giáo (vũ khí của người Brâu dùng để tự vệ). Còn mái chính và mái phụ gắn liền với hình ảnh của “Cha na can tơ nac” (lớp da sừng sau gáy của con Rồng). Từ thời tổ tiên cho đến các thế hệ người Brâu hiện tại, kiến trúc của nhà rông và nhà ở vẫn được giữ gìn và truyền lại cho cháu con. Làng có nhiều ngôi nhà, có nhiều phần mái cao vút lên trời thì càng có sức mạnh để bảo vệ và che chở cho mọi người.

Năm 1976, từ nơi định cư trong rừng sâu, làng của bà Y Pan được bộ đội đưa về định cư bên dòng suối Đăk Hnêng (thôn Đăk Mế hiện nay). Lúc đó, làng chỉ có 70 hộ dân. Vài năm sau, khi cuộc sống dần ổn định, bà con trong làng bàn với nhau lên rừng kiếm vật liệu về dựng nhà rông cho làng.

Lồ ô là loại cây người Brâu dùng nhiều nhất khi dựng nhà rông. Để lợp mái, bà con dùng thân cây lô ô nhiều tuổi, chẻ thành từng miếng có chiều rộng 1 gang tay, chiều dài 2 gang tay, xếp chồng và so le với nhau. Bà con dùng cây lồ ô chẻ ra, đan thành những tấm lớn làm phên vách và sàn nhà.

Sau 2 tháng thi công, nhà rông mới của người Brâu tại thôn tái định cư Đăk Mế (được dựng giống với nhà rông trong rừng) được khánh thành trong niềm vui phấn khởi của bà con trong làng. Dù cuộc sống lúc bấy giờ còn nhiều khó khăn, nhưng từ khi có nhà rông mới, bà Y Pan và dân làng rất phấn khởi, họ như được tiếp thêm tinh thần và có niềm tin hơn vào chính quyền, bởi sự quan tâm hỗ trợ họ giữ gìn truyền thống của dân tộc Brâu.

Đến năm 1986, chẳng may nhà rông thôn Đăk Mế bị cháy khiến người dân trong thôn u buồn nuối tiếc. Theo bà Y Pan kể lại: Bà con ai nấy đều ủ rũ vì không có nhà rông, các lễ hội như: Pi mươk (lễ phát rẫy), cha mu chẻ (tỉa lúa), pa tốt nơat (thu hoạch lúa)… không thể tổ chức được.

Được sự hỗ trợ từ Nhà nước, vài năm sau nhà rông Đăk Mế được xây mới. Nhà rông này to hơn nhà rông bị cháy. Mọi người sinh hoạt cộng đồng và tổ chức các lễ hội ở đây đến năm 2010 (thời điểm nhà rông bị hư hỏng, xuống cấp trầm trọng).

Khuôn viên nhà rông văn hóa của người Brâu. Ảnh: ĐT
Khuôn viên nhà rông văn hóa của người Brâu. Ảnh: ĐT

Ông Thao Lợi - Thôn trưởng thôn Đăk Mế nhớ lại, sau khi thấy nhà rông không đảm bảo an toàn cho bà con sinh hoạt, Nhà nước tiếp tục hỗ trợ kinh phí để làng xây dựng nhà rông mới. Với chủ trương nhà rông được xây dựng mới phải đúng với thiết kế nhà rông của người Brâu nên ông Thao Lợi và cán bộ của Ban Dân tộc tỉnh sang làng Mạc Kêng, làng có người Brâu sống lâu đời ở huyện Phu Vông, tỉnh Attapư (Lào) - nơi tổ tiên người Brâu sinh sống để tham khảo nguyên mẫu, sau đó về họp với những người lớn tuổi trong làng để thống nhất phương án thiết kế và xây dựng. Sau 2 năm thi công, bà con Brâu ở thôn Đăk Mế có 1 nhà rông mới và 2 nhà truyền thống trong khuôn viên rộng gần 2.000m2.

Nhà rông nằm chính diện với cổng vào của khuôn viên, thiết kế theo hình chữ nhật, diện tích hơn 120m2. Nhà rông được làm bằng gỗ. Phần mái theo kiểu “Cha na can tơ nac” gồm mái chính và mái phụ, được lợp bằng ngói. Phên vách theo kiểu hình thang. Nhà rông có 2 cửa chính ở 2 cửa bên hông, sau mỗi cửa là phần hiên rộng 1,2mx2,5m. Nối 2 phần hiên là lối đi chính trong nhà, lối đi này cao hơn 2 phần hiên 30cm và có diện tích gần 11m2. Lối đi này chia ngôi nhà thành 2 phần. Phông nền, sao, búa liềm, bục phát biểu và tượng Bác Hồ được đặt trang trọng chính giữa ngôi nhà.

Trong khuôn viên, bên phải và bên trái của nhà rông là 2 nhà truyền thống được thiết kế theo nhà ở của người Lào. Hai ngôi nhà được xây dựng giống nhau, có 2 bậc thang dẫn lối lên nhà. Nhà được chia làm 4 phần, ở giữa là phòng ngủ, nơi cất những đồ giá trị; hiên bên trái là nơi chủ nhà tiếp khách; hiên bên phải là nơi gia đình tổ chức các việc quan trọng như: đám cưới, đám ma và hiên đằng trước là khu bếp nấu.

Ông Thao Lợi chia sẻ, khi làng tổ chức lễ hội, nhà truyền thống bên trái là nơi phụ nữ tổ chức nấu nướng, nhà truyền thống bên phải là nơi đàn ông chuẩn bị các lễ vật. Khi chuẩn bị xong, phụ nữ dâng thức ăn đi theo cửa bên trái vào nhà rông, đàn ông dâng lễ vật đi theo cửa bên phải vào nhà rông. Lửa được đốt ở chính giữa ngôi nhà, phụ nữ ngồi 1 bên, đàn ông ngồi 1 bên, dân làng cùng nhau làm lễ.

Hiện nay, khuôn viên nhà rông được đổ bê tông khang trang, sạch sẽ. Ngoài tổ chức các lễ hội, các buổi họp quan trọng, nơi đây còn là địa điểm các nghệ nhân trong làng truyền dạy lại nghề dệt, nghề đan, nhạc cụ truyền thống cho lớp trẻ; nơi chơi thể thao của các thanh niên và vui chơi của các em nhỏ. Thỉnh thoảng, tại bậc thang của 2 ngôi nhà truyền thống, nam thanh nữ tú của làng cũng về đây tìm hiểu, từ đó “kết tóc, se duyên”.

Tin cùng chuyên mục
Ngày 20/10 với vùng lũ

Ngày 20/10 với vùng lũ

Mưa cứ trút xuống miền Trung khiến con nước dâng lên dữ dội, những người phụ nữ gồng mình níu lấy đàn con, mắt ầng ậc nước nhìn dòng lũ cuốn đi hết thảy. Với họ, ngày 20/10 này không quà, không hoa, chỉ mong sự yên bình là điều duy nhất.
Tin nổi bật trang chủ
Phát hành báo chí đến vùng đồng bào DTTS ở Bình Định: Thấy gì qua một đợt kiểm tra?

Phát hành báo chí đến vùng đồng bào DTTS ở Bình Định: Thấy gì qua một đợt kiểm tra?

Công tác Dân tộc - Lê Phương - 21:38, 26/10/2020
Mới đây, Đoàn công tác Ban Dân tộc tỉnh Bình Định đã đi kiểm tra thực tế tại một số địa phương về việc thực hiện Quyết định 45/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (Quyết định 45) về việc “Cấp một số ấn phẩm báo, tạp chí cho vùng DTTS và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn (ĐBKK)” giai đoạn 2019 - 2021, tại tỉnh Bình Định. Kết quả kiểm tra cho thấy, việc thực hiện cấp phát báo vẫn chưa đủ và đúng số lượng.
Hàng chục hộ dân ở Thường Xuân (Thanh Hóa): Sống bất hợp pháp vì không thích nghi với khu TĐC

Hàng chục hộ dân ở Thường Xuân (Thanh Hóa): Sống bất hợp pháp vì không thích nghi với khu TĐC

Bạn đọc - Quỳnh Trâm - 21:34, 26/10/2020
Năm 2004, dự án Hồ thủy điện Cửa Đạt tại huyện Thường Xuân (Thanh Hóa) triển khai thực hiện, nhiều hộ dân nằm trong vùng lòng hồ phải di dời. Nhà nước đã cấp kinh phí đền bù, bố trí nơi tái định cư (TĐC), song do không thích nghi được nơi ở mới, nhiều hộ dân trở về quê cũ sống tạm bợ, bất hợp pháp ven Quốc lộ 47 ở xã Yên Nhân.
Đường đi của bão số 9 trên Biển Đông

Đường đi của bão số 9 trên Biển Đông

Tin tức - PV - 17:16, 26/10/2020
Dự báo trong 24 giờ tới, bão di chuyển theo hướng Tây, mỗi giờ đi được 20-25km và tiếp tục mạnh thêm. Đến 10 giờ ngày 27/10/2020, vị trí tâm bão ở khoảng 13,8 độ Vĩ Bắc; 114,5 độ Kinh Đông, cách đảo Song Tử Tây khoảng 280km về phía Bắc. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm bão mạnh cấp 12-13 (115-150km/giờ), giật cấp 15.
Tổng Công ty Điện lực miền Bắc: Chung tay ủng hộ đồng bào miền Trung khắc phục hậu quả lũ lụt

Tổng Công ty Điện lực miền Bắc: Chung tay ủng hộ đồng bào miền Trung khắc phục hậu quả lũ lụt

Nhịp cầu nhân ái - PV - 17:15, 26/10/2020
Thể hiện trách nhiệm xã hội, với tinh thần “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách”, CBCNV - LĐ trong toàn Tổng công ty Điện lực miền Bắc đã tự nguyện tham gia ủng hộ một phần tiền lương của mình.
Thủ tướng tiếp Tổng Giám đốc Cơ quan Phát triển Tài chính Quốc tế Hoa Kỳ

Thủ tướng tiếp Tổng Giám đốc Cơ quan Phát triển Tài chính Quốc tế Hoa Kỳ

Tin tức - PV - 17:13, 26/10/2020
Sáng 26/10, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tiếp Tổng Giám đốc Cơ quan Phát triển Tài chính Quốc tế Hoa Kỳ - DFC, ông Adam Boehler.
Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai ứng phó khẩn cấp bão số 9

Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai ứng phó khẩn cấp bão số 9

Tin tức - PV - 16:23, 26/10/2020
Thủ tướng Chính phủ vừa có Công điện yêu cầu các Bộ ngành, địa phương liên quan triển khai ứng phó khẩn cấp với bão MOLAVE (bão số 9).
Lào Cai: Nâng cao giá trị kinh tế từ sản xuất chuyên canh

Lào Cai: Nâng cao giá trị kinh tế từ sản xuất chuyên canh

Kinh tế - Bảo Long - 15:25, 26/10/2020
Với đặc thù về điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp gieo trồng nhiều loại cây nông nghiệp khác nhau, những năm gần đây, nhằm nâng cao giá trị kinh tế trong sản xuất, ngành Nông nghiệp Lào Cai đã chuyển hướng tập trung xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh, qua đó nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho nông dân.
Cán bộ thôn, bản thời 4.0

Cán bộ thôn, bản thời 4.0

Khoa học - Công nghệ - Hoàng Quý - 10:39, 26/10/2020
Từ lâu, Internet đã trở thành kho kiến thức rộng lớn của mọi người. Thế nhưng, đối với những cán bộ thôn ở Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hóa (Tuyên Quang), nơi điều kiện kinh tế, hạ tầng cơ sở còn nhiều khó khăn thì việc tận dụng sự phát triển của công nghệ thông tin, Internet dường như chỉ mới bắt đầu. Mặc dù muộn, nhưng những cán bộ thôn bản ở Hùng Mỹ đã nhanh chóng tiếp cận được lợi ích từ Internet mang lại trong việc phát triển kinh tế ở địa phương.
Dưới chân Pù Mát

Dưới chân Pù Mát

Kinh tế - Thanh Hải - 10:32, 26/10/2020
Pù Mát được biết đến không chỉ là Vườn quốc gia nằm ở phía Tây xứ Nghệ (Nghệ An). Nơi ấy, đã và đang nức tiếng với những sản phẩm cây dược liệu đạt tiêu chuẩn OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) 4 sao, trở thành một trong những sản phẩm chủ lực của huyện. Trong những thành quả đó, có ý tưởng của chàng trai trẻ Phan Xuân Diện, có sự lao động cần mẫn của đồng bào dân tộc Thái ở vùng đệm Pù Mát, huyện Con Cuông.
Thế giới đã có hơn 43,3 triệu ca mắc Covid-19

Thế giới đã có hơn 43,3 triệu ca mắc Covid-19

Tin tức - PV - 10:15, 26/10/2020
Sáng 26/10, thế giới ghi nhận 43.306.011 ca mắc, trong đó 1.158.401 ca tử vong do Covid-19.