Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Dấu ấn mẫu hệ ở làng gốm Bàu Trúc

Sơn Ngọc - 16:55, 12/03/2023

Chúng tôi về làng gốm Bàu Trúc trong dịp cả nước kỷ niệm 113 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ. Chị em phụ nữ địa phương tất bật sản xuất gốm cung ứng cho thị trường trong và ngoài nước. Đây là làng quê mang đậm dấu ấn mẫu hệ trong cuộc sống gia đình và gìn giữ phát triển nghề làm gốm truyền thống của người Chăm.

Nghệ nhân Đàng Thị Hoa, phụ nữ chế độ mẫu hệ tiêu biểu ở làng Chăm Bàu Trúc
Nghệ nhân Đàng Thị Hoa ở làng gốm Bàu Trúc đang chế tác gốm

Anh Đàng Chí Quyết, Trưởng khu phố Bàu Trúc cho biết, làng Bàu Trúc tiếng Chăm gọi là Palei Hamu Craok, thuộc địa bàn thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Toàn làng hiện có 1.286 hộ với 5.871 nhân khẩu gắn bó với nghề gốm truyền thống. Theo lưu truyền của cư dân địa phương, ông Poklong Chanh cùng vợ là bà Nai Lank Mưh dạy cho phụ nữ làm gốm từ ngày xưa được gìn giữ phát triển bền vững đến ngày nay, khoảng 800 năm. 

Việc nặn gốm ở đây hoàn toàn do bàn tay dịu dàng của phụ nữ Chăm theo luật tục mẫu hệ, mẹ truyền con nối. Con gái tới 14 - 15 tuổi ở làng Bàu Trúc nhất thiết theo học nghề làm gốm do người mẹ truyền dạy. Khi trưởng thành lập gia đình, phụ nữ phải biết cách ủ đất, nhào đất, nặn gốm, trang trí hoa văn, làm láng, phơi, nung gốm. Đàn ông chỉ phụ việc lấy đất, nhào đất, lấy củi, chất gốm. Khi làng nghề phát triển sản xuất gốm mỹ nghệ thì đàn ông đảm nhận phần việc trang trí hoa văn, nặn tượng nữ thần, làm phù điêu. Nhờ chế tác gốm kết hợp làm ruộng lúa và chăn nuôi gia súc nên người dân ở làng Bàu Trúc có cuộc sống no ấm; số hộ nghèo hiện còn 4%, chủ yếu già yếu, neo đơn. Nhiều gia đình xây dựng nhà ở khang trang, nuôi con học hành thành đạt. Để có được điều đó, phụ nữ giữ vai trò rất quan trọng.

Chúng tôi đến thăm cơ sở sản xuất gốm của gia đình chị Đàng Thị Hoa ở giữa làng Bàu Trúc. Chị Hoa là phụ nữ tiêu biểu của chế độ mẫu hệ ở vùng đồng bào Chăm. Chị được làng nghề trao tặng danh hiệu “Bàn tay Vàng” chế tác nhiều sản phẩm gốm Chăm, từ gốm truyền thống phục vụ sinh hoạt đến gốm trang trí nội thất. Điểm đặc biệt đáng biểu dương, chị Hoa là tác giả của các bình gốm Chăm được ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam làm quà tặng Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO. Phiên họp thứ 17, ngày 29/11/2022, diễn ra tại Rabat, thủ đô Vương quốc Ma-rốc, di sản Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Phụ nữ Chăm làng gốm Bàu Trúc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc
Phụ nữ Chăm làng gốm Bàu Trúc gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc

Chị Đàng Thị Hoa là con gái út của gia đình có 6 người con, có 3 người anh trai theo quê vợ và 2 người chị gái lấy chồng ở riêng. Theo luật tục Chăm, chị Hoa ở trong ngôi Mư râu (nhà từ đường) do cha mẹ xây cất trên diện tích đất rộng 500 m2. Chị Hoa và 2 người chị được người mẹ ruột là bà Đàng Thị Đây truyền dạy nghề làm gốm. Với trách nhiệm của người con gái út, chị Hoa phụng dưỡng người mẹ già yếu và lo việc hiếu hỉ theo phong tục trong tộc họ và làng xóm. 

Nhờ nghề làm gốm, chị Hoa có thu nhập trung bình mỗi tháng trên 10 triệu đồng. Những lúc các doanh nghiệp đặt nhiều hàng, chị nỗ lực lao động có nhu nhập 20 triệu đồng/tháng. Thu nhập từ nghề gốm kết hợp lương giáo viên của chồng, giúp chị Hoa nuôi 5 người con ăn học chu đáo. Trong đó có hai con gái đầu tốt nghiệp đại học sư phạm và cao đẳng thời trang làm việc tại TP. Hồ Chí Minh, Cô con gái thứ ba đang học đại học năm thứ nhất chuyên ngành Ngân hàng ở tỉnh Phú Yên. Hai cháu nhỏ đang học phổ thông tại địa phương. Bốn cô con gái của chị Hoa đều được mẹ dạy làm gốm Chăm, giữ gìn văn hóa truyền thống theo chế độ mẫu hệ.

(Bài CTV) Dấu ấn mẫu hệ ở làng gốm Bàu Trúc 2

“Chế độ mẫu hệ tồn tại lâu đời trong đời sống xã hội người Chăm. Từ khi sinh ra đời ở làng Bàu Trúc, tôi đã thấy bà nội (người Kinh gọi là ngoại) và mẹ tôi có vai trò vô cùng quan trọng trong gia đình, tộc họ. Đến khi tôi trưởng thành, tuy là người chủ động tìm bạn gái tâm đầu ý hợp, nhưng vợ đi cưới chồng theo tập tục, con cái sinh ra được đặt theo họ mẹ. Tôi là người trợ lý đắc lực cho vợ trong công việc chế tác gốm. Còn mọi việc quan trọng trong đời sống gia đình hiện đại tuy vợ chồng có bàn bạc đi đến thống nhất nhưng quyền quyết định thuộc về chị Hoa”, thầy giáo Đàng Năng Nhiêm, chồng Nghệ nhân Đàng Thị Hoa cười hồn hậu, chia sẻ.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
"Ngày hội Gia đình Việt Nam" tôn vinh giá trị truyền thống gia đình

"Ngày hội Gia đình Việt Nam" tôn vinh giá trị truyền thống gia đình

Từ ngày 25 đến 29/6, Ngày hội Gia đình Việt Nam 28/6 sẽ được tổ chức tại Trung tâm Thông tin, Triển lãm và Điện ảnh thành phố Hải Phòng với sự tham gia của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố: Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Yên Bái, Sơn La, Thanh Hóa, Bình Định, Đắk Lắk, An Giang, Hậu Giang, Bạc Liêu.
Tin nổi bật trang chủ
Kon Tum: Huyện Đăk Hà chỉ đạo xử lý vụ việc ngang nhiên san lấp đất ruộng?

Kon Tum: Huyện Đăk Hà chỉ đạo xử lý vụ việc ngang nhiên san lấp đất ruộng?

Pháp luật - Ngọc Chí - 7 giờ trước
Sau loạt bài phản ánh của Báo Dân tộc và Phát triển về tình trạng gom mua đất sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và ngang nhiên san đồi, lấp ruộng tại khu vực giáp ranh giữa xã Đăk Pxi và xã Đăk Long, huyện Đăk Hà (Kon Tum), Huyện ủy Đăk Hà đã có văn bản chỉ đạo và UBND huyện Đăk Hà đang xác lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính; đồng thời, yêu cầu UBND xã Đăk Pxi, UBND xã Đăk Long tổ chức họp kiểm điểm, làm rõ, xử lý trách nhiệm đối với tập thể và các cá nhân có liên quan.

"Ngày hội Gia đình Việt Nam" tôn vinh giá trị truyền thống gia đình

Xã hội - Minh Nhật - 7 giờ trước
Từ ngày 25 đến 29/6, Ngày hội Gia đình Việt Nam 28/6 sẽ được tổ chức tại Trung tâm Thông tin, Triển lãm và Điện ảnh thành phố Hải Phòng với sự tham gia của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố: Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Yên Bái, Sơn La, Thanh Hóa, Bình Định, Đắk Lắk, An Giang, Hậu Giang, Bạc Liêu.
Đăk Tô (Kon Tum): Đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế vùng DTTS

Đăk Tô (Kon Tum): Đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế vùng DTTS

Công tác Dân tộc - Ngọc Chí - 7 giờ trước
Huyện Đăk Tô (Kon Tum) có trên 50% dân số là người dân tộc thiểu số (DTTS), với 17 thành phần dân tộc sinh sống. Những năm qua, huyện đã triển khai thực hiện đồng bộ, có hiệu quả nhiều chính sách, chương trình, dự án hỗ trợ của Nhà nước dành cho vùng đồng bào DTTS. Qua đó, từng bước rút ngắn khoảng cách giàu và nghèo giữa vùng đồng bào DTTS khó khăn với các vùng nông thôn khác và tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế của huyện.
Vinamilk – Đại diện duy nhất từ ngành sữa Việt Nam trong danh sách Fortune 500 Đông Nam Á

Vinamilk – Đại diện duy nhất từ ngành sữa Việt Nam trong danh sách Fortune 500 Đông Nam Á

Kinh tế - PV - 8 giờ trước
Vinamilk nằm trong nhóm 150 doanh nghiệp đầu tiên của danh sách Fortune 500 Southeast Asia 2024 do Tạp chí Fortune (Mỹ) công bố lần đầu tiên, cũng là doanh nghiệp sữa duy nhất của Việt Nam trong bảng xếp hạng này.
Nhà trình tường - Nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nhì

Nhà trình tường - Nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nhì

Media - Trọng Bảo - 8 giờ trước
Đến với vùng cao Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, du khách không chỉ được hòa mình vào cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, hay thưởng thức các món ẩm thực truyền thống dân tộc, mà còn được chiêm ngưỡng những ngôi nhà trình tường độc đáo của người Hà Nhì.
Tin trong ngày - 18/6/2024

Tin trong ngày - 18/6/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 18/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Cảnh báo lũ quét, sạt lở đất. Phát hiện sinh vật lạ trong hang động sâu ở Phong Nha - Kẻ Bàng. Có một thảo nguyên xanh giữa lòng Mèo Vạc. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Tin trong ngày - 19/6/2024

Tin trong ngày - 19/6/2024

Media - BDT - 11 giờ trước
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 19/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Đắk Lắk: Tình trạng phá, lấn chiếm đất rừng vẫn diễn biến phức tạp. Đại úy Công an người dân tộc Mông tận tụy phục vụ Nhân dân. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Nuôi sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn quý hiếm

Nuôi sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn quý hiếm

Khoa học - Công nghệ - Minh Nhật - 11 giờ trước
Trung tâm Cứu hộ bảo tồn và phát triển sinh vật (SVW) vừa phối hợp với Vườn quốc gia Cúc Phương cho sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn con. Đây là dự án nằm trong Chương trình Bảo tồn thú ăn thịt nhỏ và tê tê (CPCP) và là thành công lớn nhất từ trước đến nay trong việc sinh sản bảo tồn loài cầy vằn, đồng thời là một tiền đề quan trọng, đem lại hy vọng tái phục hồi quần thể cầy vằn ngoài tự nhiên…
Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035

Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035

Thời sự - Hoàng Quý - 11 giờ trước
Sáng 19/6, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội tiến hành thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035.
Đăk Glei (Kon Tum): Phấn đấu đến cuối năm 2029 có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới

Đăk Glei (Kon Tum): Phấn đấu đến cuối năm 2029 có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới

Công tác Dân tộc - Ngọc Chí - 11 giờ trước
Sáng 19/6, huyện Đăk Glei (Kon Tum) tổ chức Đại hội Đại biểu các DTTS lần thứ IV. Với chủ đề “Các dân tộc huyện Đăk Glei đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, phát huy lợi thế, tiềm năng, hội nhập và phát triển bền vững”, Đại hội đã thông qua Quyết tâm thư và đề ra mục tiêu phấn đấu đến cuối năm 2029 toàn huyện có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới, thu nhập bình quân đầu người đạt 52 triệu đồng/người/năm. Dự Đại hội có lãnh đạo tỉnh, huyện và 150 đại biểu đại diện 45.000 người DTTS trên địa bàn huyện.
Kbang (Gia Lai): Tỷ lệ hộ nghèo trung bình hằng năm giảm 2%

Kbang (Gia Lai): Tỷ lệ hộ nghèo trung bình hằng năm giảm 2%

Tin tức - Ngọc Thu - 11 giờ trước
Ngày 19/6, UBND huyện Kbang (Gia Lai) tổ chức Đại hội đại biểu các DTTS lần thứ IV - năm 2024. Dự Đại hội có lãnh đạo tỉnh, huyện và 100 đại biểu đại diện cho hơn 33.000 đồng bào DTTS trên địa bàn.