Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Chiêng ba - Gía trị riêng có của đồng bào Hrê

Thành Nhân - 14:31, 13/05/2022

Người Hrê ở huyện Ba Tơ (Quảng Ngãi), có nghệ thuật trình diễn chiêng ba độc đáo, đậm bản sắc riêng. Nếu ai đã đến vùng đất này mà chưa được thưởng thức nghệ thuật trình diễn chiêng ba của người Hrê, thì quả thật đáng tiếc.

Các nghệ nhân Hrê huyện Ba Tơ trình diễn chiêng Ba trong Liên hoan diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc Trường Sơn - Tây Nguyên lần III, năm 2022
Các nghệ nhân Hrê huyện Ba Tơ trình diễn chiêng ba tại Liên hoan diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc Trường Sơn - Tây Nguyên lần III, năm 2022

Nhạc cụ độc đáo

Người Hrê sinh sống chủ yếu ở các huyện Ba Tơ, Sơn Hà và Minh Long (Quảng Ngãi). Tuy nhiên, chỉ có người Hrê ở huyện Ba Tơ, mới biết trình diễn chiêng ba và trở thành nét sinh hoạt văn hóa truyền thống. Hiện nay, ở hầu hết các xã trên địa bàn huyện đều duy trì được nghệ thuật trình diễn chiêng ba, tiêu biểu nhất là ở xã Ba Vinh.

Theo quan niệm của người Hrê, chiêng là vật thiêng. Họ không sử dụng chiêng trong đám tang. Những người trong năm gặp rủi ro, thì không được đánh chiêng trong những ngày vui của dân làng. Nếu được mời đánh chiêng, họ cũng từ chối... Khi sử dụng chiêng phải thực hiện nhiều nghi thức tín ngưỡng, đặc biệt là nghi thức cúng chiêng.

Nghệ nhân Phạm Văn Sự cho biết: Chiêng ba là nhạc cụ phổ biến nhất của người Hrê, gồm ba chiếc chiêng, có kích cỡ không bằng nhau. Chiếc lớn có tên là chinh vông hay chinh cha; chiếc nhỏ hơn là chinh tum hay chinh mẹ; chiếc nhỏ nhất là chinh túc hay là chinh con.

Khi trình diễn, chinh vông được để nghiêng, chinh tum để nằm, chinh túc treo trên dây. Khi đánh thì chinh tum đóng vai trò giữ nhịp, chinh vông và chinh túc theo giai điệu. Chinh cha và chinh mẹ đánh bằng nắm tay trần, chinh con đánh bằng nắm tay có quấn khăn để tiếng chiêng được ấm. Người đánh chiêng giỏi nhất sẽ đánh chinh túc, dẫn dàn chinh diễn tấu theo đúng bài bản và nhịp.

Không giống như diễn tấu cồng chiêng của các dân tộc khác, người Hrê ở Ba Tơ có cách trình diễn rất riêng. Nghệ nhân ngồi ở vị trí ổn định, không di chuyển. Nơi diễn tấu thường là đầu tra - gian khách phía trước của nhà sàn.

Người Hrê có bốn điệu chinh cơ bản, là chinh năng, chinh K’oa, chinh H’lay và chinh Tuguốc. Chinh năng là điệu chinh phổ biến, nghe vui nhộn, thúc giục và trữ tình. Chinh K’oa là điệu chinh mô phỏng âm thanh của tiếng ếch, nhái kêu, rất khó diễn tấu bởi sự tinh tế, như thể hiện tiếng lòng của người Hrê mong chờ những cơn mưa mang lại màu xanh tươi của núi rừng.

Chinh H’lay là điệu chinh mô phỏng âm thanh của thác đổ, nước suối chảy. Chinh Tuguốc là điệu chinh mô phỏng tiếng hót của một loài chim Tuguốc, rất gần gũi và thân thương với người Hrê.

Ánh mắt của Đinh Văn Sây như nhập hồn vào tiếng chiêng Ba
Ánh mắt của Đinh Văn Sây như nhập hồn vào tiếng chiêng ba

Nặng lòng với chiêng

Nghệ thuật trình diễn chiêng ba của người Hrê ở Ba Tơ rất hay, rất đặc biệt, không lẫn vào đâu được, đạt đến trình độ cao về nghệ thuật và kỹ thuật nên đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào ngày 3/2/2021. Đây là niềm tự hào của người Hrê ở Ba Tơ, vì nhạc cụ truyền thống của cha ông đã được Nhà nước ghi nhận. Đó cũng là động lực để họ tiếp tục gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ sau.

Hiện nay, người Hrê, huyện Ba Tơ rất coi trọng bộ chiêng được cất giữ trong gia đình, trong đó, quý nhất là chiêng ba. Toàn huyện hiện có 890 hộ gia đình có chiêng, với trên 900 bộ chiêng ba, 740 người biết sử dụng chiêng.

Cụ Phạm Văn Hó bày tỏ: Bao năm rồi, cứ vào tháng 3 âm lịch, khi những cây gạo nở đỏ ối dọc con đường về các xã Ba Thành, Ba Vinh và lúa đã chín vàng trên nương, bầy chim ri không hẹn mà cùng bay về, đậu trên những bông lúa kêu lích chích, đó là lúc lũ làng kéo nhau ra đồng gặt hái. Rồi khi hạt thóc gặt về đem phơi đổ vào bồ cũng là lúc người làng chuẩn bị đón Tết truyền thống của đồng bào Hrê.

Điều đáng mừng là, không chỉ những người lớn tuổi mới có tình yêu với chiêng ba, mà nhiều người trẻ cũng nặng lòng với loại nhạc cụ này. Đơn cử như Phạm Văn Rôm, khi mới 15 tuổi, anh đã rành rẽ kỹ năng đánh chiêng nên thường được trình diễn trước dân làng. Mặc dù vậy, anh vẫn luôn rèn luyện cách để tiếng chiêng ngày càng thăng hoa. Anh luôn cố gắng sắp xếp công việc tham gia những đợt hội diễn văn nghệ quần chúng ở nhiều nơi, qua đó giao lưu, học hỏi thêm cách đánh chiêng Ba.

 “Chiêng ba làm nhiều người say mê lắm, cả người đánh lẫn người nghe. Khi đánh chiêng thấy lòng vui sướng lắm, quên hết mệt nhọc, lo âu...”, anh Rôm tâm sự.

Hay như anh Đinh Văn Sây, mỗi khi anh Sây tấu chiêng, cứ nhìn cách anh dùng tay giữ nhịp, cách búng gõ và nhất là đôi mắt như nhập hồn vào tiếng chiêng, mới biết trong anh là cả sự say mê.

Anh Sây bộc bạch: Từ nhỏ, mình theo lũ làng xem đánh chiêng, rồi cách đánh chiêng nhập vô mình bao giờ chẳng rõ. Nhờ đánh chiêng mà mình được tham gia các hội diễn dân ca, dân nhạc các huyện miền Tây Quảng Ngãi, rồi hội diễn khu vực miền Trung - Tây Nguyên và hội thi văn hóa - văn nghệ các DTTS toàn quốc. Càng đánh càng mê nên mình không vắng mặt ở bất kỳ hội thi, hội diễn nào.

Còn đối với biên đạo múa Đinh Y Trang, chiêng ba là hồn cốt của người Hrê mình. Bên cạnh việc diễn tấu theo cách thức truyền thống, cần kế thừa và phát triển phong cách biểu diễn để thể hiện sức sống mãnh liệt của người Hrê.

Vì vậy nên mình mới sáng tác tiết mục hòa tấu chiêng “Sức mạnh trai làng”. Tiết mục này được diễn viên quần chúng thể hiện, được trao Huy chương Vàng tại Liên hoan Đàn và hát dân ca ba miền toàn quốc năm 2021, do Cục Văn hóa cơ sở - Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức ở Lâm Đồng.

Ông Lê Cao Đỉnh, Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Ba Tơ chia sẻ: Nghệ thuật trình diễn chiêng ba của người Hrê, không chỉ là sinh hoạt văn hóa mà quan trọng hơn chính là lưu giữ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

“Thường ngày, họ bận rộn với ruộng đồng, nương rẫy cùng bao việc mưu sinh, nhưng sẵn lòng tham gia khi nghe lời mời đánh chiêng, tham dự các hội diễn văn nghệ quần chúng quảng bá chiêng ba. Họ yêu nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình và mến người thích nghe tiếng chiêng gieo niềm vui vào lòng”, ông Lê Cao Đỉnh bộc bạch.

Tin nổi bật trang chủ
Tập trung tháo gỡ khó khăn trong thực hiện chính sách dân tộc

Tập trung tháo gỡ khó khăn trong thực hiện chính sách dân tộc

Tiếp tục Phiên họp toàn thể lần thứ ba của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khóa XV, chiều ngày 18/5, tại Nhà Quốc hội, các đại biểu cho ý kiến vào dự thảo báo cáo hoạt động của Hội đồng Dân tộc từ Kỳ họp thứ hai đến Kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa XV; kết quả giám sát chuyên đề “Việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến công tác dân tộc giai đoạn 2016 - 2021” của Hội đồng Dân tộc; kết quả khảo sát tác động của việc phân định vùng đồng bào DTTS và miền núi theo trình độ phát triển đến việc thực hiện chính sách dân tộc.
Điện Biên: Hai người nhập viện do uống nhầm rượu ngâm củ ấu tàu

Điện Biên: Hai người nhập viện do uống nhầm rượu ngâm củ ấu tàu

Xã hội - Hoàng Khánh - 10 phút trước
Do uống nhầm 3 chén rượu ngâm củ ấu tàu mà 2 anh em trong một gia đình ở xã Thanh Minh, Tp. Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên đã phải nhập viện khẩn cấp trong tình trạng bị nôn nhiều, tê lưỡi, da đỏ, kích thích vật vã, tim đập nhanh…
Gia Lai: Tổ chức Tuần lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập tỉnh

Gia Lai: Tổ chức Tuần lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập tỉnh

Tin địa phương - Ngọc Thu - 12 phút trước
Tỉnh Gia Lai tổ chức Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập tỉnh, đón nhận và công bố di sản thiên nhiên, di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu của tỉnh cùng nhiều chương trình, hoạt động ý nghĩa.
Lễ hội vật cầu nước làng Vân - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lễ hội vật cầu nước làng Vân - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Sắc màu 54 - Công Minh - 16 phút trước
Lễ hội vật cầu nước Làng Vân ở xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang tổ chức 4 năm một lần. Lễ hội cầu nước năm 2022 vừa được bà con làng Vân, xã Vân Hà tổ chức thu hút hàng nghìn người đến xem, cổ vũ.
Gỡ khó cho việc thực hiện trồng rừng gỗ lớn

Gỡ khó cho việc thực hiện trồng rừng gỗ lớn

Kinh tế - Mỹ Dung - 22 phút trước
Với mục tiêu phát triển trồng rừng gỗ lớn, đáp ứng cho nhu cầu chế biến sâu và xuất khẩu, người dân và các doanh nghiệp ở huyện miền núi Ba Chẽ (Quảng Ninh), được hỗ trợ về cây giống và lãi suất ưu đãi khi vay vốn trồng rừng gỗ lớn từ nguồn ngân sách của tỉnh. Tuy nhiên, khi triển khai thực hiện người dân và doanh nghiệp đang còn nhiều băn khoăn, e dè khi đăng ký tham gia.
Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Media - Kim Anh - Tố Oanh - 25 phút trước
Tết cầu mùa (Tết nhảy) là lễ hội lớn nhất của người Dao, được tổ chức tại nhà trưởng họ nhằm mong ước một vụ mùa mới bội thu, nhà nhà no ấm, bản làng cuộc sống yên vui. Vừa qua, tại Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La) đã tái hiện lại Tết cầu mùa của dân tộc mình.
Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Tết cầu mùa (Tết nhảy) là lễ hội lớn nhất của người Dao, được tổ chức tại nhà trưởng họ nhằm mong ước một vụ mùa mới bội thu, nhà nhà no ấm, bản làng cuộc sống yên vui. Vừa qua, tại Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La) đã tái hiện lại Tết cầu mùa của dân tộc mình.
Đắk Lắk: Phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với nông thôn mới

Đắk Lắk: Phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với nông thôn mới

Du lịch - Lê Hường - 30 phút trước
Để tạo điểm nhấn cho du lịch địa phương, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành quyết định số 1053/QĐ-UBND về việc ban hành kế hoạch triển khai đề án phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới tỉnh Đắk Lắk đến năm 2025, định hướng đến năm 2035.
Thương nhớ kơ nia

Thương nhớ kơ nia

Phóng sự - Tiêu Dao - 31 phút trước
Lừng lững và cô độc giữa nắng gió cao nguyên, cùng với khan, cồng chiêng, tượng gỗ nhà mồ... kơ nia trở thành biểu tượng của đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ. Nhưng giờ đây, họa hoằn lắm mới tìm thấy một vài cây ở típ tắp những làng xa.
Bình Định: 59 trí thức tiêu biểu được tôn vinh

Bình Định: 59 trí thức tiêu biểu được tôn vinh

Khoa học - Công nghệ - Thành Nhân - 41 phút trước
Chiều 18/5, UBND tỉnh Bình Định đã tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam, tôn vinh trí thức tiêu biểu về KH&CN tại tỉnh Bình Định lần thứ 4, năm 2022. Buổi lễ có sự tham dự của lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Liên hiệp Hội KH-KT Việt Nam, cùng hàng trăm trí thức, nhân sĩ, sinh viên... tại Bình Định.
Củng cố và vun đắp mối quan hệ đặc biệt Việt Nam -Lào

Củng cố và vun đắp mối quan hệ đặc biệt Việt Nam -Lào

Sự kiện - Bình luận - Thanh Huyền - 43 phút trước
Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ dẫn đầu vừa kết thúc tốt đẹp chuyến thăm chính thức nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Chuyến thăm góp phần đưa quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện Việt Nam-Lào đi vào chiều sâu, hiệu quả và thực chất hơn, trong đó có hợp tác về lĩnh vực công tác dân tộc.
Kinh tế gia trại - Hướng thoát nghèo cho đồng bào DTTS: Để mô hình gia trại

Kinh tế gia trại - Hướng thoát nghèo cho đồng bào DTTS: Để mô hình gia trại "đi được đường dài" (Bài cuối)

Kinh tế - Khánh Ngân - 1 giờ trước
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi đang bước vào giai đoạn đầu thực hiện. Cùng với nhóm chương trình dự án phát triển cơ sở hạ tầng… Nhóm phát triển kinh tế nâng cao đời sống đồng bào với chủ trương lấy mô hình gia trại làm “nòng cốt”. Thông qua Chương trình MTQG, sẽ có những chính sách hỗ trợ phù hợp hơn để mô hình gia trại phát huy tối đa hiệu quả.