Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Chiêng ba - Giá trị riêng có của đồng bào Hrê

Thành Nhân - 14:31, 13/05/2022

Người Hrê ở huyện Ba Tơ (Quảng Ngãi), có nghệ thuật trình diễn chiêng ba độc đáo, đậm bản sắc riêng. Nếu ai đã đến vùng đất này mà chưa được thưởng thức nghệ thuật trình diễn chiêng ba của người Hrê, thì quả thật đáng tiếc.

Các nghệ nhân Hrê huyện Ba Tơ trình diễn chiêng Ba trong Liên hoan diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc Trường Sơn - Tây Nguyên lần III, năm 2022
Các nghệ nhân Hrê huyện Ba Tơ trình diễn chiêng ba tại Liên hoan diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc Trường Sơn - Tây Nguyên lần III, năm 2022

Nhạc cụ độc đáo

Người Hrê sinh sống chủ yếu ở các huyện Ba Tơ, Sơn Hà và Minh Long (Quảng Ngãi). Tuy nhiên, chỉ có người Hrê ở huyện Ba Tơ, mới biết trình diễn chiêng ba và trở thành nét sinh hoạt văn hóa truyền thống. Hiện nay, ở hầu hết các xã trên địa bàn huyện đều duy trì được nghệ thuật trình diễn chiêng ba, tiêu biểu nhất là ở xã Ba Vinh.

Theo quan niệm của người Hrê, chiêng là vật thiêng. Họ không sử dụng chiêng trong đám tang. Những người trong năm gặp rủi ro, thì không được đánh chiêng trong những ngày vui của dân làng. Nếu được mời đánh chiêng, họ cũng từ chối... Khi sử dụng chiêng phải thực hiện nhiều nghi thức tín ngưỡng, đặc biệt là nghi thức cúng chiêng.

Nghệ nhân Phạm Văn Sự cho biết: Chiêng ba là nhạc cụ phổ biến nhất của người Hrê, gồm ba chiếc chiêng, có kích cỡ không bằng nhau. Chiếc lớn có tên là chinh vông hay chinh cha; chiếc nhỏ hơn là chinh tum hay chinh mẹ; chiếc nhỏ nhất là chinh túc hay là chinh con.

Khi trình diễn, chinh vông được để nghiêng, chinh tum để nằm, chinh túc treo trên dây. Khi đánh thì chinh tum đóng vai trò giữ nhịp, chinh vông và chinh túc theo giai điệu. Chinh cha và chinh mẹ đánh bằng nắm tay trần, chinh con đánh bằng nắm tay có quấn khăn để tiếng chiêng được ấm. Người đánh chiêng giỏi nhất sẽ đánh chinh túc, dẫn dàn chinh diễn tấu theo đúng bài bản và nhịp.

Không giống như diễn tấu cồng chiêng của các dân tộc khác, người Hrê ở Ba Tơ có cách trình diễn rất riêng. Nghệ nhân ngồi ở vị trí ổn định, không di chuyển. Nơi diễn tấu thường là đầu tra - gian khách phía trước của nhà sàn.

Người Hrê có bốn điệu chinh cơ bản, là chinh năng, chinh K’oa, chinh H’lay và chinh Tuguốc. Chinh năng là điệu chinh phổ biến, nghe vui nhộn, thúc giục và trữ tình. Chinh K’oa là điệu chinh mô phỏng âm thanh của tiếng ếch, nhái kêu, rất khó diễn tấu bởi sự tinh tế, như thể hiện tiếng lòng của người Hrê mong chờ những cơn mưa mang lại màu xanh tươi của núi rừng.

Chinh H’lay là điệu chinh mô phỏng âm thanh của thác đổ, nước suối chảy. Chinh Tuguốc là điệu chinh mô phỏng tiếng hót của một loài chim Tuguốc, rất gần gũi và thân thương với người Hrê.

Ánh mắt của Đinh Văn Sây như nhập hồn vào tiếng chiêng Ba
Ánh mắt của Đinh Văn Sây như nhập hồn vào tiếng chiêng ba

Nặng lòng với chiêng

Nghệ thuật trình diễn chiêng ba của người Hrê ở Ba Tơ rất hay, rất đặc biệt, không lẫn vào đâu được, đạt đến trình độ cao về nghệ thuật và kỹ thuật nên đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào ngày 3/2/2021. Đây là niềm tự hào của người Hrê ở Ba Tơ, vì nhạc cụ truyền thống của cha ông đã được Nhà nước ghi nhận. Đó cũng là động lực để họ tiếp tục gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ sau.

Hiện nay, người Hrê, huyện Ba Tơ rất coi trọng bộ chiêng được cất giữ trong gia đình, trong đó, quý nhất là chiêng ba. Toàn huyện hiện có 890 hộ gia đình có chiêng, với trên 900 bộ chiêng ba, 740 người biết sử dụng chiêng.

Cụ Phạm Văn Hó bày tỏ: Bao năm rồi, cứ vào tháng 3 âm lịch, khi những cây gạo nở đỏ ối dọc con đường về các xã Ba Thành, Ba Vinh và lúa đã chín vàng trên nương, bầy chim ri không hẹn mà cùng bay về, đậu trên những bông lúa kêu lích chích, đó là lúc lũ làng kéo nhau ra đồng gặt hái. Rồi khi hạt thóc gặt về đem phơi đổ vào bồ cũng là lúc người làng chuẩn bị đón Tết truyền thống của đồng bào Hrê.

Điều đáng mừng là, không chỉ những người lớn tuổi mới có tình yêu với chiêng ba, mà nhiều người trẻ cũng nặng lòng với loại nhạc cụ này. Đơn cử như Phạm Văn Rôm, khi mới 15 tuổi, anh đã rành rẽ kỹ năng đánh chiêng nên thường được trình diễn trước dân làng. Mặc dù vậy, anh vẫn luôn rèn luyện cách để tiếng chiêng ngày càng thăng hoa. Anh luôn cố gắng sắp xếp công việc tham gia những đợt hội diễn văn nghệ quần chúng ở nhiều nơi, qua đó giao lưu, học hỏi thêm cách đánh chiêng Ba.

 “Chiêng ba làm nhiều người say mê lắm, cả người đánh lẫn người nghe. Khi đánh chiêng thấy lòng vui sướng lắm, quên hết mệt nhọc, lo âu...”, anh Rôm tâm sự.

Hay như anh Đinh Văn Sây, mỗi khi anh Sây tấu chiêng, cứ nhìn cách anh dùng tay giữ nhịp, cách búng gõ và nhất là đôi mắt như nhập hồn vào tiếng chiêng, mới biết trong anh là cả sự say mê.

Anh Sây bộc bạch: Từ nhỏ, mình theo lũ làng xem đánh chiêng, rồi cách đánh chiêng nhập vô mình bao giờ chẳng rõ. Nhờ đánh chiêng mà mình được tham gia các hội diễn dân ca, dân nhạc các huyện miền Tây Quảng Ngãi, rồi hội diễn khu vực miền Trung - Tây Nguyên và hội thi văn hóa - văn nghệ các DTTS toàn quốc. Càng đánh càng mê nên mình không vắng mặt ở bất kỳ hội thi, hội diễn nào.

Còn đối với biên đạo múa Đinh Y Trang, chiêng ba là hồn cốt của người Hrê mình. Bên cạnh việc diễn tấu theo cách thức truyền thống, cần kế thừa và phát triển phong cách biểu diễn để thể hiện sức sống mãnh liệt của người Hrê.

Vì vậy nên mình mới sáng tác tiết mục hòa tấu chiêng “Sức mạnh trai làng”. Tiết mục này được diễn viên quần chúng thể hiện, được trao Huy chương Vàng tại Liên hoan Đàn và hát dân ca ba miền toàn quốc năm 2021, do Cục Văn hóa cơ sở - Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức ở Lâm Đồng.

Ông Lê Cao Đỉnh, Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Ba Tơ chia sẻ: Nghệ thuật trình diễn chiêng ba của người Hrê, không chỉ là sinh hoạt văn hóa mà quan trọng hơn chính là lưu giữ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

“Thường ngày, họ bận rộn với ruộng đồng, nương rẫy cùng bao việc mưu sinh, nhưng sẵn lòng tham gia khi nghe lời mời đánh chiêng, tham dự các hội diễn văn nghệ quần chúng quảng bá chiêng ba. Họ yêu nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình và mến người thích nghe tiếng chiêng gieo niềm vui vào lòng”, ông Lê Cao Đỉnh bộc bạch.

Tin nổi bật trang chủ
Quyết liệt thực hiện đúng tiến độ Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành

Quyết liệt thực hiện đúng tiến độ Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Sáng 2/10, tại Đồng Nai, đồng chí Vương Đình Huệ, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội thăm, làm việc, kiểm tra tiến độ thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội tại Dự án Đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành (giai đoạn 1).
Yên Bái: Lũ cuốn trôi 1 người dân khi đi qua suối

Yên Bái: Lũ cuốn trôi 1 người dân khi đi qua suối

Tin địa phương - NA - 2 giờ trước
Theo báo cáo nhanh của Ban Chỉ huy Phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Yên Bái, từ đêm 1/10 đến sáng 2/10, các khu vực trong tỉnh Yên Bái tiếp tục có mưa, mưa vừa, có nơi mưa to đến rất to và dông. Mưa lũ đã khiến 1 người bị cuốn trôi khi đi qua suối, nhiều nhà cửa và công trình giao thông tại một số huyện trong tỉnh bị thiệt hại.
Thủ tướng Cuba kết thúc tốt đẹp chuyến thăm chính thức Việt Nam

Thủ tướng Cuba kết thúc tốt đẹp chuyến thăm chính thức Việt Nam

Tin tức - PV - 4 giờ trước
Chiều 2/10, Thủ tướng Cuba Manuel Marrero Cruz cùng đoàn đại biểu cấp cao Cuba đã rời Thành phố Hồ Chí Minh, kết thúc tốt đẹp chuyến thăm hữu nghị chính thức Việt Nam từ ngày 28/9 đến 2/10.
Xã Hiếu (Kon Tum): Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn phát triển cây chè thành cây

Xã Hiếu (Kon Tum): Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn phát triển cây chè thành cây "đặc sản"

Kinh tế - T. Nhân - N.Triều - 5 giờ trước
Nếu ai đã từng đến xã Hiếu, huyện Kon Plong (Kon Tum) mà chưa được tận hưởng hương vị đặc trưng của ly nước chè xanh, thì coi như chưa được tận hưởng “đặc ân” của vùng đất Trường Sơn hùng vĩ này. Đối với người dân xã Hiếu, cây chè hiện nay đã trở thành cây “đặc sản”, đặc biệt, từ khi Hợp tác xã Chè sạch Đông Trường Sơn được thành lập năm 2019 tại đây, để xây dựng thương hiệu chè sạch, giúp người dân tăng thu nhập.
Đặng Lê Nguyên Vũ vô địch Đường lên đỉnh Olympia

Đặng Lê Nguyên Vũ vô địch Đường lên đỉnh Olympia

Giáo dục - Nguyệt Anh - 7 giờ trước
Đặng Lê Nguyên Vũ trở thành nhà vô địch Olympia đầu tiên của Thái Bình với 205 điểm, sau khi trả lời đúng câu hỏi cuối cùng trong phần thi Về đích.
Sự kỳ diệu của âm thanh

Sự kỳ diệu của âm thanh

Foley Artist (người tái tạo âm thanh) chính là những nghệ sĩ thầm lặng phía sau màn ảnh nhỏ. Với những đạo cụ khá đơn giản như pít tông để mô phỏng âm thanh của tiếng vó ngựa, cần tây mô phỏng tiếng gãy xương, hay dẫm chân lên cát mô phỏng việc đi trên con đường đầy tuyết..., họ đã giúp mỗi thước phim, mỗi khung hình trở nên chân thực và sống động nhất. Hãy tìm hiểu cách tạo ra âm thanh đầy thú vị này cùng Báo Dân tộc và Phát triển nhé!
Lâm Đồng: Điều tra vụ hàng trăm cây thông bị triệt hạ

Lâm Đồng: Điều tra vụ hàng trăm cây thông bị triệt hạ

Pháp luật - Văn Yên - 7 giờ trước
Thông tin từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lâm Đồng cho biết, trên địa bàn vừa xảy ra vụ phá rừng quy mô lớn, khiến hơn 160 cây thông ba lá bị chặt hạ, nằm ngổn ngang tại rừng.
Lũ quét kinh hoàng ở huyện rẻo cao Kỳ Sơn

Lũ quét kinh hoàng ở huyện rẻo cao Kỳ Sơn

Tin địa phương - An Yên - 8 giờ trước
Lũ quét xảy ra từ rạng sáng ngày 2/10 khiến địa bàn xã Tà Cạ và khu vực thị trấn Mường Xén thuộc huyện Kỳ Sơn (Nghệ An) bị ảnh hưởng nặng nề.
Bạo loạn tại giải bóng đá Vô địch quốc gia Indonesia: 127 người thiệt mạng

Bạo loạn tại giải bóng đá Vô địch quốc gia Indonesia: 127 người thiệt mạng

Thể thao - Giải trí - NA - 9 giờ trước
Kênh CNN Indonesia ngày 2/10 đưa tin, một sự cố bạo loạn khủng khiếp đã xảy ra trong trận đấu giữa Arema FC với Persebaya Surabaya ở Giải vô địch Indonesia khiến 127 người thiệt mạng, bao gồm cảnh sát và người hâm mộ.
Đề phòng lũ quét, sạt lở đất tại các tỉnh Yên Bái, Lào Cai, Quảng Ninh

Đề phòng lũ quét, sạt lở đất tại các tỉnh Yên Bái, Lào Cai, Quảng Ninh

Tin tức - Nguyệt Anh - 9 giờ trước
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ 8 giờ 15 phút đến 13 giờ 15 phút ngày 2/10, tại khu vực các tỉnh Yên Bái, Quảng Ninh, Lào Cai tiếp tục có mưa với lượng mưa tích lũy phổ biến từ 30-50mm, có nơi trên 80mm. Vùng miền núi thuộc các tỉnh Yên Bái, Lào Cai, Quảng Ninh tỉnh đề phòng lũ quét, sạt lở đất...
Đoàn Thiên Ân đăng quang Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022

Đoàn Thiên Ân đăng quang Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022

Giải trí - Nguyệt Anh - 10 giờ trước
Vượt qua 49 thí sinh đến từ mọi miền đất nước, người đẹp Đoàn Thiên Ân, sinh năm 2000, tại tỉnh Long An, đã đăng quang ngôi vị Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022.