Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tìm về hoa văn, họa tiết dân tộc

PV - 08:25, 06/12/2021

Trang phục của mỗi dân tộc có những hoa văn, họa tiết khác nhau, giúp phân biệt sắc thái các vùng miền trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Thế nhưng với Đặng Thái Tuấn, dự án "Số hóa thổ cẩm" không chỉ nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của người dân tộc thiểu số mà còn là cách giải quyết vấn đề "sinh kế" cho mỗi hộ gia đình, giúp người dân tránh khai thác, tàn phá rừng, bảo vệ môi trường sinh thái nơi họ sinh sống.


Những em bé dân tộc Cơ Tu trong trang phục truyền thống.
Những em bé dân tộc Cơ Tu trong trang phục truyền thống.

Rất tình cờ tôi đọc được bài viết "Giáo dục mang tính kết nối" của Thái Tuấn trên một diễn đàn của UNESCO, để rồi khi gặp và qua các câu chuyện mà em kể, tôi thấy được rõ hơn tình cảm mà chàng trai người Đà Nẵng dành cho đồng bào dân tộc thiểu số, cho những hoạt động mang tính xã hội như bảo tồn động vật hay nâng cao nhận thức về rác thải cho thanh niên tại thành phố nơi em đang sinh sống.

Tìm sinh kế cho người dân tộc thiểu số

Thông tin Thái Tuấn đang thực hiện dự án số hóa để bảo tồn và khai thác sử dụng họa tiết thổ cẩm của 53 dân tộc thiểu số Việt Nam khiến tôi đặc biệt chú ý nhưng thay vì nói về vấn đề này trực tiếp, em lại bắt đầu câu chuyện về công việc bảo tồn động vật mà em đã và đang thực hiện trước lúc dẫn dắt tôi đến câu hỏi ban đầu mà tôi đưa ra.

Tất cả bắt đầu từ khi Thái Tuấn còn nhỏ, vào thời điểm mà phong trào nuôi nhốt bò sát được du nhập vào thành phố Đà Nẵng. Việc buôn bán động vật hoang dã cũng mang lại một khoản lợi nhuận không hề nhỏ với một cậu học sinh cấp 2, trước khi em dần dần thay đổi về mặt nhận thức. Từ chỗ săn tìm các loài thuộc mục quan tâm, sắp nguy cấp và nguy cấp trong Sách đỏ, Thái Tuấn trở thành tình nguyện viên của Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh - GreenViet, rồi Trung tâm Giáo dục thiên nhiên Việt Nam (ENV) và Câu lạc bộ ENV Đà Nẵng (Một câu lạc bộ trực thuộc ENV). Lúc này, em đã nhận ra tầm quan trọng của mỗi loài vật trong một hệ sinh thái. Chúng không chỉ góp phần làm đa dạng hệ sinh thái đó mà còn góp phần phát huy giá trị bền vững trong hệ sinh thái, bởi một hệ sinh thái đa dạng sẽ là một hệ sinh thái bền vững.

Sau đó, để phòng, chống nạn săn bắt động vật hoang dã, Thái Tuấn đã khảo sát hơn 500 nhà hàng, khách sạn, các điểm buôn bán, nuôi nhốt và làm thịt động vật hoang dã trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và Quảng Nam.

Tuy nhiên, em có suy nghĩ rằng, việc giải quyết vấn đề tại điểm tiêu thụ động vật hoang dã chỉ mang tính chất ngắn hạn và tạm thời, cần phải xử lý từ nguyên nhân gốc rễ. Đồng bào dân tộc thiểu số lâu nay vẫn sống phụ thuộc vào rừng, họ coi việc khai thác sản vật là sinh kế. Theo Thái Tuấn, em đã đi và gặp nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, nhưng chỉ khi đến với người Cơ Tu tại huyện Tây Giang và sống ở đây gần ba tháng, em mới thấy được những khó khăn, vướng mắc mà người dân gặp phải.

Thái Tuấn tâm sự: "Từ việc được sống và "thưởng thức" văn hóa của họ đã tạo ra năng lượng tích cực, thôi thúc em chia sẻ tất cả với những người chung quanh. Ban đầu, em định sẽ giúp người đồng bào ở đây khai thác giá trị về mặt du lịch cảnh quan và bán các sản phẩm văn hóa địa phương. Thế nhưng, khi kết nối với anh Nguyễn Bá Hiển của Công ty cổ phần Ranvi, em nhận ra rằng, cả hai đều có chung suy nghĩ muốn hướng đến giải quyết vấn đề sinh kế của người đồng bào dân tộc. Và khi Ranvi đã có sản phẩm là cuốn sổ tay thổ cẩm, Thái Tuấn đã nảy ra ý tưởng "Tại sao lại không làm 53 cuốn sổ tay thổ cẩm của 53 dân tộc thiểu số?".

Số hóa thổ cẩm

Tại thời điểm đó, một sự tình cờ đáng kinh ngạc nữa cho Thái Tuấn sau khi có ý tưởng về số hóa thổ cẩm từ năm 2019, đó là sự gặp gỡ giữa em và Ranvi với đội ngũ của Ethnicity ở TP Bảo Lộc (Lâm Đồng). Ethnicity là dự án bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể mà cụ thể là lưu giữ họa tiết, hoa văn thổ cẩm của các dân tộc thiểu số thông qua việc số hóa. Mong muốn của các thành viên Ethnicity là tạo ra một thư viện số (ra đời vào tháng 7/2020) nhằm hỗ trợ cho việc bảo tồn và đưa các ứng dụng của hoa văn thổ cẩm truyền thống vào các ngành công nghiệp sáng tạo hiện đại.

Thông qua Ethnicity, với đội ngũ nhân lực chuyên môn về thiết kế, việc số hóa thổ cẩm không còn khó khăn với Thái Tuấn và Ranvi. Em cho biết, hai bên bổ sung và hỗ trợ nhau, khi sự kết nối của Ranvi giúp khâu tìm kiếm tư liệu trở nên dễ dàng hơn, trong lúc việc số hóa của Ethnicity lại giúp cho việc số hóa trở nên đơn giản đến bất ngờ.

Tuy nhiên, cuốn sổ tay thổ cẩm không đơn thuần chỉ là một cuốn sổ và một miếng vải mà còn chứa nhiều câu chuyện và nét văn hóa đặc trưng của mỗi dân tộc. Thái Tuấn cho biết, khi em được biết giá tiền của cuốn sổ tay, điều đầu tiên em nghĩ tới là giá quá cao, rất khó để một cuốn sổ tay đến được với khách hàng dễ dàng. Mặc dù vậy thì càng đi, con đường càng mở rộng. Việc sản xuất một cuốn sổ tay thổ cẩm bằng công nghệ và máy móc thì rất dễ nhưng đây không phải là con đường mà em và Bá Hiển chọn. Do vậy, để giải quyết vấn đề "sinh kế" mà em luôn trăn trở thì việc tạo dựng cho mỗi hộ gia đình một cơ hội để sản xuất ra sản phẩm thổ cẩm là cấp thiết, theo kiểu "mỗi nhà là một nhà máy, mỗi người dân là một nghệ nhân", bởi khi có được tiền, việc bảo tồn giá trị văn hóa sẽ được diễn ra và cũng một phần giúp cho người dân không phải vào rừng khai thác. Đồng thời khi đó sẽ giảm áp lực của con người tới hệ sinh thái.

Trước mắt, dự án số hóa của Thái Tuấn và Ranvi mới số hóa được hoa văn, họa tiết thổ cẩm của các dân tộc Cơ Tu, Mạ và Ê Đê. Ngoài tác động của dịch Covid-19, quá trình thực hiện số hóa cũng rất khó khăn, vì để tìm hiểu về thổ cẩm, Thái Tuấn và nhóm của mình phải gặp trực tiếp người dân thông qua những mối quan hệ sẵn có.

Một khó khăn nữa là mỗi dân tộc đều có từ hai đến ba loại thổ cẩm trở lên, do vậy, để tránh thiếu sót các loại họa tiết thì họ cũng cần thời gian để nghiên cứu. Như đã nêu trên, mỗi hoa văn thổ cẩm đều đi chung với một câu chuyện riêng biệt và đặc trưng khác nhau. Chẳng hạn như hoa văn của đồng bào Cơ Tu nếu không nói về họa tiết thì họ có điểm đặc trưng là hay dùng hạt cườm để đan thành các dạng hoa văn tượng trưng cho tình yêu (Ablơm) và hình bông hoa Atút.

Tôi đã hỏi Thái Tuấn về việc sắp xếp thời gian thực hiện các hoạt động xã hội với chuyện học tập như thế nào khi em đang là sinh viên ngành Công nghệ Sinh học tại Trường đại học Sư phạm Đà Nẵng, giữ vai trò chủ nhiệm của ENV Đà Nẵng, hay đồng sáng lập Trạm Eco, một tổ chức thanh niên có mục đích nâng cao nhận thức về rác thải cho thanh niên tại thành phố Đà Nẵng, em thừa nhận có những áp lực nhưng không chỉ riêng dự án "Số hóa thổ cẩm" cùng với Ranvi hay việc học tập mà em cũng muốn thực hiện nhiều đầu việc khác khi cảm thấy mình đang có cơ hội.

Sau cùng thì như Thái Tuấn nói, giữa bảo tồn và số hóa, điểm chung của hai công việc đều nhằm phục vụ cho mục đích sống còn của con người. Không dân tộc nào không có văn hóa. Không con người nào không phụ thuộc vào tự nhiên, bởi chúng ta đang sống trên chính trái đất này. Vì thế, tầm quan trọng của môi trường sống và yếu tố văn hóa - cộng đồng là hết sức quan trọng.

Suy nghĩ của chàng trai mới 20 tuổi đó khiến tôi hiểu ra rằng vì sao UNESCO muốn lan tỏa câu chuyện của em về mối quan hệ mật thiết giữa giáo dục và bảo tồn văn hóa ra cộng đồng. Bởi để bảo tồn được giá trị văn hóa của người dân tộc thiểu số thì việc đầu tiên, đó là phải nâng cao chất lượng giáo dục của họ. Thế nhưng, Ranvi và Thái Tuấn không chọn con đường như thế, bởi sinh kế của người dân tộc thiểu số cũng quan trọng không kém. Khi họ có được tiền dựa vào cơ sở văn hóa của chính họ, bản thân họ sẽ thay đổi tư duy.

Chia tay tôi, Thái Tuấn tiết lộ rằng, mong mỏi của em và Bá Hiển là trong tương lai mỗi bản làng đều có một thư viện và là nơi để giáo dục - dạy học cho các em học sinh tiểu học tại khu vực đó. Và thực tế thì dự án "Thư viện sống động" của Ranvi Academy đã được thực hiện tại hai nơi: Tây Giang và tỉnh Đắk Lắk./.

Tin cùng chuyên mục
Thanh Hóa: Ưu tiên bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch

Thanh Hóa: Ưu tiên bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch

Nằm trong không gian du lịch của trung tâm du lịch miền Bắc, Thanh Hóa có một quần thể di tích lịch sử văn hóa giá trị và đa dạng. Trên địa bàn tỉnh hiện có trên 1.500 di tích lịch sử văn hóa, trong đó có những di tích có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đang được đầu tư bài bản, đưa vào khai thác du lịch.
Tin nổi bật trang chủ
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Quan tâm chăm lo để mọi người dân đều có Tết, không ai bị bỏ lại phía sau

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Quan tâm chăm lo để mọi người dân đều có Tết, không ai bị bỏ lại phía sau

Nhân dịp Tết Nguyên đán Nhâm Dần, ngày 26/1, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc thăm, chúc Tết, tặng quà các gia đình người có công, nạn nhân chất độc da cam, hộ nghèo, công nhân lao động thành phố Hải Phòng. Cùng dự có lãnh đạo Văn phòng Chủ tịch nước, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và TP. Hải Phòng.
Triệt phá đường dây cá độ liên tỉnh quy mô lớn

Triệt phá đường dây cá độ liên tỉnh quy mô lớn

Tin địa phương - Hoàng Thùy - 19:04, 26/01/2022
Ngày 26/1, Công an TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk thông tin vừa triệt phá một đường dây đánh bạc liên tỉnh quy mô lớn, bắt giữ 2 đối tượng cầm đầu là Lê Văn (24 tuổi) trú tại xã Hòa Phú, TP Buôn Ma Thuột và Nguyễn Anh Tuấn (26 tuổi) trú tại quận Kiến An, TP.Hải Phòng. Đường dây đánh bạc này theo hình thức cá độ qua mạng Internet với tổng số tiền giao dịch hơn 4,8 tỷ đồng.
Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Trần Tuấn Anh thăm, chúc Tết tại tỉnh Lai Châu

Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Trần Tuấn Anh thăm, chúc Tết tại tỉnh Lai Châu

Thời sự - Đức Hà - 19:03, 26/01/2022
Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Trần Tuấn Anh trao tặng 200 suất quà cho người lao động khó khăn, người nghèo tại tỉnh Lai Châu.
Ủy ban Dân tộc: Công bố quyết định thanh tra việc mua sắm trang thiết bị y tế phòng, chống Covid-19

Ủy ban Dân tộc: Công bố quyết định thanh tra việc mua sắm trang thiết bị y tế phòng, chống Covid-19

Tin tức - Thúy Hồng - 18:57, 26/01/2022
Ngày 26/1 tại Hà Nội, Thanh tra Ủy ban Dân tộc đã công bố Quyết định số 18 ngày 24/1/2022 của Ủy ban Dân tộc về việc thanh tra việc mua sắm trang thiết bị vật tư y tế, sinh phẩm, kít xét nghiệm, vacxin, thuốc phòng, chống dịch Covid-19 theo công văn số 71/TTCP-KHTC ngày 14/1/2022 của Thanh tra Chính phủ. Ông Võ Văn Bảy, Chánh Thanh tra Ủy ban Dân tộc chủ trì buổi công bố.
Ngày 26/1: Việt Nam có 15.954 ca mắc COVID-19 và 20.540 ca khỏi bệnh

Ngày 26/1: Việt Nam có 15.954 ca mắc COVID-19 và 20.540 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:35, 26/01/2022
Ngày 26/1, Việt Nam có 15.954 ca mắc mới COVID-19 tại 61 tỉnh, thành phố trong đó có 10.571 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 20.540 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Công ty trách nhiệm hữu hạn S&D Thanh Hóa: Nỗ lực đảm bảo sản xuất kinh doanh, chăm lo cho người lao động trong đại dịch

Công ty trách nhiệm hữu hạn S&D Thanh Hóa: Nỗ lực đảm bảo sản xuất kinh doanh, chăm lo cho người lao động trong đại dịch

Xã hội - Quỳnh Chi (CĐ) - 17:43, 26/01/2022
Trong bối cảnh vừa chống dịch, vừa phát triển kinh tế, đã có nhiều doanh nghiệp đuối sức vì Covid-19, nhưng Công ty TNHH S&D Thanh Hóa (Công ty chuyên về may mặc), vẫn tiếp tục mạnh dạn đầu tư cơ sở vật chất, linh hoạt trong sản xuất kinh doanh, tìm cơ hội hướng đi phù hợp để tiếp tục tạo công việc làm, thu nhập cho hơn 400 lao động.
Tam Đảo được công nhận là Khu du lịch quốc gia

Tam Đảo được công nhận là Khu du lịch quốc gia

Du lịch - Cát Tường (t/h) - 17:37, 26/01/2022
Ngày 25/1, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 170/QĐ-BVHTTDL về việc công nhận Khu du lịch Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc là Khu du lịch quốc gia.
63 tỉnh, thành xây dựng kế hoạch dạy học trực tiếp trước ngày 14/2

63 tỉnh, thành xây dựng kế hoạch dạy học trực tiếp trước ngày 14/2

Giáo dục - Cát Tường (t/h) - 17:28, 26/01/2022
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành công văn gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương về việc tổ chức dạy học trực tiếp.
Thọ Xuân (Thanh Hóa): Làng nghề góp phần tạo việc làm, thu nhập ổn định cho lao động địa phương

Thọ Xuân (Thanh Hóa): Làng nghề góp phần tạo việc làm, thu nhập ổn định cho lao động địa phương

Sản phẩm - Thị trường - Quỳnh Trâm (CĐ) - 17:28, 26/01/2022
Huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa là một trong những vùng “đất nghề” của xứ Thanh. Trong đó, nhắc đến các loại đặc sản đặc trưng của địa phương, thì những sản phẩm như bánh gai Tứ Trụ (làng Mía, xã Thọ Diên), bánh lá răng bừa Xuân Lập, hay kẹo lạc Đức Giang… không phải là cái tên xa lạ với người dân ở nhiều địa phương trên địa bàn cả nước.
Thủ tướng Phạm Minh Chính: 8 ý nghĩa lớn từ

Thủ tướng Phạm Minh Chính: 8 ý nghĩa lớn từ "những dự án của lòng dân" tại Quảng Ninh

Thời sự - PV - 17:05, 26/01/2022
Ngày 26/1, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính dự Lễ khánh thành cầu Tình yêu, đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả và thông tuyến cao tốc Vân Đồn - Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.
Thanh Hóa: Ưu tiên bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch

Thanh Hóa: Ưu tiên bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch

Sắc màu 54 - Quỳnh Trâm (CĐ) - 10:56, 26/01/2022
Nằm trong không gian du lịch của trung tâm du lịch miền Bắc, Thanh Hóa có một quần thể di tích lịch sử văn hóa giá trị và đa dạng. Trên địa bàn tỉnh hiện có trên 1.500 di tích lịch sử văn hóa, trong đó có những di tích có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đang được đầu tư bài bản, đưa vào khai thác du lịch.