Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Sức sống của những làn điệu dân ca

Phí Trường Giang - 16:58, 02/08/2021

Trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của tỉnh Bắc Giang, các loại hình dân ca truyền thống của đồng bào các DTTS mang âm hưởng, màu sắc vô cùng độc đáo. Sự hội tụ và lan tỏa của các loại hình dân ca này đã tạo nên những mảng văn hóa đa sắc màu, trở thành vốn di sản quý đang được địa phương chú trọng bảo tồn và phát huy.

Thành viên CLB dân ca Sán Dìu giao lưu biểu diễn làn điệu sọong cô (Ảnh TL)
Thành viên CLB dân ca Sán Dìu giao lưu biểu diễn làn điệu sọong cô (Ảnh TL)

Tìm trong vốn quý dân ca

Dân ca là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian có từ lâu đời, mỗi dân tộc sở hữu loại hình dân ca riêng, với ngôn ngữ thể hiện riêng nhưng có điểm chung là thông qua những ca từ để thể hiện tâm tư, tình cảm, suy nghĩ. Đó là những tiếng lòng được trao đi, nhận lại, để rồi tạo nên tình đoàn kết, gắn bó, lan tỏa sắc thái văn hóa tộc người và được lưu truyền từ đời này qua đời khác.

Bên sườn Tây của dãy núi Yên Tử hùng vĩ, thuộc địa bàn các huyện: Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam từ xa xưa đã là nơi cư trú của các dân tộc: Kinh, Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu, Hoa và nhóm địa phương Sán Chí, Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay), tạo nên bản sắc văn hóa đa dạng và cũng là nơi lưu truyền các loại hình hát dân ca tiêu biểu.

Các loại hình dân ca ở Bắc Giang có thể kể đến: Sình ca (có nơi gọi là sịnh ca) của người Cao Lan; Cnắng cọô (có nơi gọi là xắng cọ) của người Sán Chí; Soọng cô của người Sán Dìu; Soong hao của người Nùng; Then của người Tày và Nùng... 

Sình ca được lưu truyền trong cộng đồng người Cao Lan nhằm gửi gắm, trao đổi tâm tư, tình cảm, tình yêu đôi lứa, hay những ước mơ, nguyện vọng của mình với thiên nhiên và thần linh qua câu hát,… Sình ca còn là kho tư liệu lịch sử phản ánh chân thực về đời sống sinh hoạt của người Cao Lan, sự đúc kết những triết lý nhân sinh sâu sắc. Về cơ bản, dân ca Cao Lan (sình ca) bao gồm các thể loại: Thsăn lèn (mừng năm mới), Thsao bạo (đối giao duyên), Kên láu (hát đám cưới), Tò tan (hát đố), …

Đối với loại hình dân ca của người Sán Chí, là lối hát đối đáp nam-nữ, nhịp điệu theo thể thơ "thất ngôn tứ tuyệt", thường được trình diễn dưới nhiều hình thức, bối cảnh và không gian khác nhau, tiêu biểu là: Hát ban ngày (chục cọô), còn được gọi là hát giao duyên hay hát ghẹo; Hát ban đêm (cnắng coộ); Hát đám cưới (chắu cọô), còn gọi là tửu ca; Hát đổi danh (zoóng hòô cọô) là thể loại chỉ có nam giới mới được hát 

Cùng với đó, làn điệu soọng cô là tiếng hát từ tâm hồn của người Sán Dìu, được đúc kết từ cuộc sống lao động, sản xuất và các sinh hoạt văn hóa thường ngày của đồng bào. Vì thế dân ca Sán Dìu được đồng bào nâng niu, quý trọng, thực hành trong những cuộc vui, những nghi lễ cộng đồng.

Khác với một số loại hình dân ca dân tộc khác, hát soonghao của dân tộc Nùng ở Bắc Giang có nét đặc biệt ở chỗ, đó là điệu hát không có nhạc đệm. Tuy nhiên, soonghao vẫn có được sức hấp dẫn, sự ngọt ngào và được chia thành nhiều hình thức hát như: Hát giao duyên, hát ví, hát đối, hát ban ngày, hát ban đêm, hát đám cưới…

Riêng 2 dân tộc Tày và Nùng ở Bắc Giang còn lưu giữ điệu hát then rất độc đáo. Điệu hát then gắn liền với cây đàn tính, được chia làm hai loại, đó là: Then tâm linh (then nghi lễ) và then văn nghệ quần chúng. 

Then tâm linh là một thể loại dân ca, mang màu sắc tín ngưỡng như: Lễ then cầu yên (Pèng ến); lễ then giải hạn; lễ then mừng nhà mới;…  Còn then văn nghệ thường được diễn xướng tại các buổi sinh hoạt văn hóa, văn nghệ của cộng đồng dân cư hay những cuộc thi, hội thi trong các ngày hội văn hóa dân tộc. 

Then văn nghệ có làn điệu ngắn, âm hưởng vui tươi, được tách ra từ then nghi lễ, sau đó được đặt lời mới có thể cải biên, cách điệu cho phù hợp với việc trình diễn trên sân khấu. Nội dung của những bài hát then chủ yếu là ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, tình yêu lứa đôi, ca ngợi công lao của Đảng, Bác Hồ, cầu mong cuộc sống bình an, mùa màng bội thu…

Giữ gìn vốn quý

Để bảo tồn, phát triển rộng khắp các làn điệu dân ca DTTS, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) tỉnh Bắc Giang và cấp ủy, chính quyền các địa phương đã đưa ra nhiều giải pháp, trong đó có việc chỉ đạo, hướng dẫn, khuyến khích thành lập các Câu lạc bộ (CLB) hát dân ca. 

Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, hiện có 5/10 huyện, thành phố đã bảo tồn và phát huy được giá trị truyền thống của dân ca, đó là các huyện: Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Thế và Lạng Giang. Toàn tỉnh, đã thành lập và duy trì được 49 CLB hát dân ca DTTS, trong đó huyện Lục Ngạn có nhiều CLB nhất với 22/29 xã, thị trấn thành lập được CLB. Hoạt động của các CLB hát dân ca không những góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp các DTTS mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng hấp dẫn, thu hút du khách tham quan, góp phần phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

Thế hệ trẻ hát soong hao tại Ngày hội Văn hóa – Thể thao các dân tộc huyện Lục Ngạn
Thế hệ trẻ hát soong hao tại Ngày hội Văn hóa – Thể thao các dân tộc huyện Lục Ngạn

Bên cạnh đó, để có được tầm nhìn tổng quát trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của các loại hình dân ca trên địa bàn tỉnh, Sở VHTTDL cùng các đơn vị liên qua đã thực hiện nhiều Chương trình hành động như: Chương trình "Điều tra dân ca Sán Dìu tỉnh Bắc Giang", thu thập được 2.203 bài hát dân ca Sán Dìu và tiến hành nghiên cứu sinh hoạt hát dân ca trong cộng đồng người Sán Dìu trên địa bàn tỉnh. Giai đoạn 2016-2020, tổ chức sưu tầm được 68 hiện vật, bộ hiện vật về đời sống, văn hóa của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Sán Dìu, Cao Lan,... trên địa bàn tỉnh. Những hiện vật này được bảo quản, lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, trưng bày, giới thiệu về di sản văn hóa các DTTS nói chung và di sản dân ca nói riêng.

 Trường Trung cấp VHTTDL Bắc Giang thực hiện Đề tài “Nghiên cứu bảo tồn âm nhạc dân gian của dân tộc Cao Lan trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, góp phần phục vụ phát triển du lịch cộng đồng”. Nhà hát Chèo Bắc Giang sưu tầm, luyện tập các làn điệu hát then, đàn tính, các điệu múa truyền thống của dân tộc Tày để đưa vào các chương trình biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị và phục vụ khán giả. 

Công tác truyền dạy dân ca các DTTS cũng được tổ chức thường xuyên, tiêu biểu như: Triển khai thực hiện Chương trình "Bảo tồn và phát huy giá trị di sản dân ca Cao Lan", mở lớp truyền dạy kỹ năng hát dân ca Cao Lan trên địa bàn xã Đèo Gia, huyện Lục Ngạn; định kỳ hàng năm tổ chức lớp truyền dạy hát then, đàn tính cho các học viên là các hạt nhân văn nghệ trên địa bàn tỉnh...

Hiện tại, tỉnh Bắc Giang có 4 di sản được được Bộ VHTT&DL đưa vào danh mục Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia gồm: Nghi lễ cấp sắc của người Dao; Dân ca Sán Chí, xã Kiên Lao và dân ca Cao Lan, xã Đèo Gia (huyện Lục Ngạn), Nghi lễ Then của người Tày, Nùng tỉnh Bắc Giang; 10 cá nhân là người DTTS được phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 9 nghệ nhân nắm giữ loại hình di sản dân ca DTTS...

Tin cùng chuyên mục
Phim chiếu trên mạng: Kiểm duyệt lỏng lẻo - Hệ lụy khó lường

Phim chiếu trên mạng: Kiểm duyệt lỏng lẻo - Hệ lụy khó lường

Sự bùng nổ của phim chiếu mạng cả trong nước lẫn xuyên biên giới, đặt ra nhiều vấn đề trong công tác quản lý, đặc biệt là quản lý nội dung. Đáng lo ngại là khi phim chiếu rạp chịu sự kiểm duyệt chặt chẽ của Cục Điện ảnh, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL), phim truyền hình chịu sự kiểm duyệt của các đài truyền hình, thì phim chiếu trên mạng gần như không chịu một sự kiểm soát nào.
Tin nổi bật trang chủ
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Bảo hiểm nông nghiệp dù khó cũng phải làm

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Bảo hiểm nông nghiệp dù khó cũng phải làm

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV, sáng 25/10, Quốc hội tiến hành thảo luận tại tổ về dự án Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi). Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cho rằng cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật để tháo gỡ các điểm nghẽn, các vướng mắc để thúc đẩy thị trường bảo hiểm phát triển nhanh hơn, bền vững hơn. Quan tâm đến bảo hiểm trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: Dù khó cũng phải làm để tạo được bệ đỡ cho người nông dân.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì cuộc họp tổng kết sơ bộ kết quả tuần họp đầu tiên tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì cuộc họp tổng kết sơ bộ kết quả tuần họp đầu tiên tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Thời sự - PV - 20:59, 25/10/2021
Chiều 25/10, tại Nhà Quốc hội, ngay sau khi kết thúc phiên họp toàn thể của Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội đã chủ trì cuộc họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội với các cơ quan hữu quan để tổng kết sơ bộ tuần họp đầu tiên theo hình thức trực tuyến của Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV.
Chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão và khắc phục hậu quả mưa lũ tại các tỉnh miền Trung

Chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão và khắc phục hậu quả mưa lũ tại các tỉnh miền Trung

Tin tức - T.Hợp - 20:10, 25/10/2021
Ngày 25/10, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Công điện số 1426 /CĐ-TTg về việc chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão và khắc phục hậu quả mưa lũ tại các tỉnh miền Trung.
Thông cáo báo chí số 6 Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Thông cáo báo chí số 6 Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Tin tức - PV - 19:35, 25/10/2021
Thứ Hai, ngày 25/10/2021, Quốc hội tiếp tục ngày làm việc thứ 6 theo hình thức trực tuyến tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ.
Khẩn trương hoàn thiện chiến lược ứng phó dịch COVID-19 trong tình hình mới

Khẩn trương hoàn thiện chiến lược ứng phó dịch COVID-19 trong tình hình mới

Tin tức - PV - 19:00, 25/10/2021
Chiều 25/10, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống COVID-19 đã làm việc với các bộ, ngành thành viên Ban Chỉ đạo về dự thảo Chiến lược tổng thể ứng phó hiệu quả đại dịch COVID-19 trong tình hình mới.
Ngày 25/10: Việt Nam có 3.639 ca mắc COVID-19 và 1.323 ca khỏi bệnh

Ngày 25/10: Việt Nam có 3.639 ca mắc COVID-19 và 1.323 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:45, 25/10/2021
Ngày 25/10: Việt Nam có 3.639 ca mắc mới COVID-19 trong đó có 1.573 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 1.323 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Đổi thay ở Mường Nhé

Đổi thay ở Mường Nhé

Về mảnh đất ngã ba biên giới Mường Nhé (Điện Biên) hôm nay không còn cảnh nghèo đói, lạc hậu, thay vào đó là những bản làng ấm no hiện hữu. Qua đó, khẳng định chủ trương, chính sách đầu tư đúng đắn của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên của đồng bào nơi đây.
Đắk Lắk: Phòng, chống dịch Covid-19 trong vùng đồng bào DTTS bằng những hoạt động, việc làm cụ thể

Đắk Lắk: Phòng, chống dịch Covid-19 trong vùng đồng bào DTTS bằng những hoạt động, việc làm cụ thể

Trang địa phương - Lê Hường (thực hiện -CĐ) - 18:40, 25/10/2021
Thời gian qua, tình hình dịch bệnh Covid-19 trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk diễn biến phức tạp, nhiều buôn đồng bào DTTS xuất hiện các chùm ca bệnh đông bệnh nhân, mức độ lây lan nhanh, nguy hiểm. Với chức năng của ngành công tác dân tộc, Ban Dân tộc tỉnh Đắk Lắk đã triển khai nhiều hoạt động, việc làm cụ thể nhằm nâng cao cảnh giác phòng dịch và hỗ trợ đồng bào DTTS. Báo Dân tộc và Phát triển có cuộc trao đổi thông tin với bà H’Yao Knul, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Đắk Lắk về vấn đề này.
Lập trung tâm điều hành triển khai hóa đơn điện tử

Lập trung tâm điều hành triển khai hóa đơn điện tử

Tin tức - PV - 18:30, 25/10/2021
Để triển khai hóa đơn điện tử từ tháng 11/2021, ngày 25/10, Tổng cục Thuế đã công bố khai trương hệ thống trung tâm điều hành triển khai hóa đơn điện tử đặt tại Tổng cục Thuế và 6 cục thuế triển khai đợt 1 là Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Quảng Ninh, Phú Thọ và Bình Định.
ASEAN cần sự đồng hành của cộng đồng DN trong phục hồi kinh tế

ASEAN cần sự đồng hành của cộng đồng DN trong phục hồi kinh tế

Tin tức - PV - 18:15, 25/10/2021
Cộng đồng doanh nghiệp cần tiếp tục chung tay với chính phủ các nước ASEAN trong việc đẩy lùi đại dịch, thúc đẩy phục hồi kinh tế bởi lẽ ASEAN rất cần sự năng động, chủ động, sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp trong việc thích ứng với tình trạng bình thường mới.
Lào Cai: Tỉnh lộ 158 sạt lở nghiêm trọng, giao thông bị ách tắc

Lào Cai: Tỉnh lộ 158 sạt lở nghiêm trọng, giao thông bị ách tắc

Xã hội - T.Hợp - 17:17, 25/10/2021
Chiều 25/10, Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn huyện Bát Xát (Lào Cai) cho biết, hàng nghìn mét khối đá tảng rất lớn sạt lở từ trên cao 10m, đã vùi lấp hơn 70m đường tỉnh lộ 158, nối thị trấn Bát Xát với các xã phía bắc của huyện, làm ách tắc giao thông tại đây.
Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021

Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021

Tin tức - Cát Tường - 17:04, 25/10/2021
Văn phòng Chính phủ vừa có Công điện 7776/CĐ-VPCP ngày 25/10/2021 về việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021.