Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Về Thổ Hà xem tuồng cổ

Đông Khánh - 17:02, 10/05/2021

Ở các làng quê xứ Bắc, rất ít nơi còn duy trì được nghệ thuật tuồng cổ. Tuy nhiên tại làng Thổ Hà (xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang), tuồng cổ vẫn được coi là “đặc sản” văn hóa của làng.

Một trích đoàn tuồng diễn ra ở đình làng Thổ Hà
Một trích đoàn tuồng diễn ra ở đình làng Thổ Hà

Ông Cáp Trọng Việt, Trưởng làng Thổ Hà tự hào khi nói về nghệ thuật hát tuồng: “Cả tỉnh Bắc Giang chẳng còn làng quê nào giữ được tuồng như chúng tôi và hiếm nơi nào người ta lại yêu tuồng như dân Thổ Hà. Bởi lẽ đó, tuồng cổ như một “đặc sản” của làng Thổ Hà”.

Dù đã trải qua biết bao thăng trầm nhưng tuồng vẫn được các thế hệ người dân ở Thổ Hà trân trọng, gìn giữ gần như nguyên vẹn. Người Thổ Hà từ lâu đã mặc định câu nói: “Phi tuồng bất thành hội” (không có tuồng thì không thành lễ hội), đã có lễ hội làng là phải diễn tuồng. Vì vậy năm nào làng mở hội vào ngày 20, 21 tháng Giêng đều tổ chức diễn tuồng kín cả hai đêm, rất đông khán giả trong và ngoài vùng đến thưởng thức.

Những “nghệ sĩ” tuồng trong đời thường là những nông dân quanh năm lam lũ với nghề làm bánh tráng đa nem, nuôi lợn và nấu rượu truyền thống, nhưng khi bước lên sân khấu, họ hóa thân vào vai diễn chuyên nghiệp như các nghệ sĩ thực thụ.

Đặc biệt, trong làng có Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Bá Lam (101 tuổi) rất tâm huyết gìn giữ, phát triển tuồng cổ. Cụ Lam cho biết, tuồng của làng đã có từ lâu đời. Từ khi lên 10 tuổi, cụ Lam đã được người cậu ruột là Nguyễn Bách Cốc - trùm trưởng phường tuồng chọn vào phường tuồng của làng. Mặc dù các diễn viên tuồng của làng không được đào tạo qua trường lớp nào, chủ yếu đi theo những bậc tiền bối và “học lỏm” rồi truyền lại cho nhau nhưng họ diễn rất chuẩn mực, giữ được “khuôn vàng thước ngọc” của các cụ xưa.

Một diễn viên tuồng ở Thổ Hà
Một diễn viên tuồng ở Thổ Hà

Từ thuở thiếu thời, cụ Lam đã từng đảm nhiệm những vai chính trong các vở tuồng cổ: “Sơn Hậu”, “Đào Phi Phụng”, “Tống Địch Thanh”, “Tam nữ đồ vương”, “Chinh Đông chinh Tây”... Cụ Lam bảo: “Dù cao tuổi rồi nhưng hễ thấy người ta diễn là tôi phấn khích lắm. Với tuồng ngày xưa, mỗi lời nói, cử chỉ, động tác, mỗi bước chân đi đều phải theo bộ, có bộ mới ra tuồng. Diễn viên luôn phải nhìn theo hướng tay vung ra thì mới "khôn tuồng". Do vóc dáng nhỏ, sức bé nên tôi không thể đóng kép tướng mang đai, mang giáp mà thường được giao vai hoàng tử, giáo đầu hay vai kép con”.

Cũng theo cụ Lam, sau năm 1945, tuồng ở Thổ Hà phát triển mạnh, các phường tuồng không chỉ phục vụ cho bà con trong làng mà còn được mời đi biểu diễn ở các nơi quanh vùng. Song, do ảnh hưởng của chiến tranh, một thời gian tuồng Thổ Hà bị gián đoạn. Đến cuối những năm 80 của thế kỷ XX, đội tuồng Thổ Hà được thành lập lại, cụ Lam cùng những nghệ nhân gạo cội đã tâm huyết truyền dạy, vun đắp với mong muốn Thổ Hà phải có lớp kế cận tiếp nối truyền thống của quê hương. Những người già ở Thổ Hà đều cho rằng, nghệ thuật tuồng ở đây còn giữ được nhiều yếu tố truyền thống do quá trình phát triển không bị đứt quãng. “Tre già măng mọc”, lớp trước dạy lớp sau nên hầu hết những lối diễn cổ chưa bị mai một. Những cụ diễn tuồng có tiếng ở đây phải kể đến là các kép hạng như: Nguyễn Đức Dĩ, Trịnh Xuân Tiện, Nguyễn Đình Xuyến… Trước khi quy tiên, các cụ ấy đều kịp trao gửi lại cho hậu thế các bí quyết về tuồng, tích cực dìu dắt cho câu lạc bộ tuồng của làng.

Một trích đoàn tuồng diễn ra ở đình làng Thổ Hà
Một trích đoàn tuồng diễn ra ở đình làng Thổ Hà

Hiện nay, CLB Tuồng Thổ Hà có hơn chục thành viên tham gia. Ngoài diễn trong tỉnh, CLB còn được một số nơi ở tỉnh Bắc Ninh, huyện Đông Anh, Sóc Sơn (Hà Nội) mời diễn vào dịp lễ hội mùa xuân. Theo ông Nguyễn Công Sơn, Phó Chủ nhiệm CLB tuồng Thổ Hà: Xưa kia, người Thổ Hà biểu diễn tuồng quanh năm phục vụ nhu cầu giải trí, văn hóa tinh thần của người dân thì nay chỉ diễn vào những dịp tết, lễ hội, kỷ niệm sự kiện trọng đại của quê hương, đất nước, khánh thành công trình lớn của cộng đồng...

Không chỉ xuất hiện trên sân khấu, các nhân vật tuồng còn là “điểm nhấn” trong nghi lễ rước của Lễ hội Thổ Hà hàng năm, trong đó có hơn hai mươi vai đóng thế được trang điểm khá cầu kỳ như: Tổng cờ, Tổng Kiếm, Tam Đa, Tiên đồng, Ngọc nữ…

Để phát triển, nâng tầm và tạo sức lan tỏa cho tuồng cổ, vẫn còn không ít khó khăn. Tuy nhiên, người dân Thổ Hà vẫn tin rằng, những thế hệ kế tiếp nếu vẫn còn niềm đam mê, tình yêu và tâm huyết với tuồng cổ thì “đặc sản” này vẫn mãi ở lại với làng Thổ Hà.

Tin cùng chuyên mục
Lời nói vần - Loại hình văn hóa độc đáo của đồng bào Ê Đê

Lời nói vần - Loại hình văn hóa độc đáo của đồng bào Ê Đê

Lời nói vần là nét văn hóa đặc trưng của người Ê Đê, được truyền miệng qua nhiều thế hệ và có mặt trong tất cả các thể loại văn học dân gian như truyện cổ tích, câu đố, lời khấn thần... Đến nay, lời nói vần vẫn được các nghệ nhân người Ê Đê trong các buôn làng gìn giữ, truyền lại cho thế hệ trẻ.
Tin nổi bật trang chủ
Báo chí trên mặt trận chống âm mưu phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc

Báo chí trên mặt trận chống âm mưu phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc

Cuộc chiến trên mặt trận tư tưởng nói chung và chống âm mưu chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc nói chung, dẫu không tiếng súng nhưng chưa bao giờ thôi quyết liệt. Các cơ quan báo chí, các nhà báo đã và đang là những người lính xung kích không chỉ vạch trần mọi âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, mà còn là cánh tay nối dài của Đảng và Nhà nước trong việc tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách phát triển vùng DTTS và miền núi đến tận mỗi người dân...
VietinBank loại bỏ hoàn toàn mối lo của khách hàng về PHÍ

VietinBank loại bỏ hoàn toàn mối lo của khách hàng về PHÍ

Kinh tế - PVCĐ - 4 phút trước
Từ tháng 11/2020, VietinBank đã đưa ra thị trường gói tài khoản “0 phí” – miễn các loại phí, đặc biệt là phí chuyển khoản trong và ngoài hệ thống, phí duy trì iPay, phí biến động số dư … cùng nhiều ưu đãi khác dành cho khách hàng. Đây là một trong những sản phẩm trong chiến lược định nghĩa lại chính sách phí của VietinBank theo hướng “Ngân hàng miễn phí toàn bộ” nhằm hướng đến phục vụ khách hàng một cách tối ưu.
Niềm tự hào của đồng bào Khơ Mú

Niềm tự hào của đồng bào Khơ Mú

Gương sáng giữa cộng đồng - Hiếu Anh - 5 phút trước
Là nữ đại biểu Quốc hội trẻ nhất khóa XV, Quàng Thị Nguyệt, dân tộc Khơ Mú, sinh năm 1997 chính là niềm tự hào, vinh dự của người dân Bản Púng Giắt 1, xã Mường Mươn, huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên. Cử tri kỳ vọng với sức trẻ của mình- đại biểu Quàng Thị Nguyệt sẽ có nhiều đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước, của đồng bào vùng DTTS và miền núi.
Lời nói vần - Loại hình văn hóa độc đáo của đồng bào Ê Đê

Lời nói vần - Loại hình văn hóa độc đáo của đồng bào Ê Đê

Sắc màu 54 - Thiên An-Hoàng Thùy - 35 phút trước
Lời nói vần là nét văn hóa đặc trưng của người Ê Đê, được truyền miệng qua nhiều thế hệ và có mặt trong tất cả các thể loại văn học dân gian như truyện cổ tích, câu đố, lời khấn thần... Đến nay, lời nói vần vẫn được các nghệ nhân người Ê Đê trong các buôn làng gìn giữ, truyền lại cho thế hệ trẻ.
Lời ru nâng bước chân con

Lời ru nâng bước chân con

Sắc màu 54 - Duy Ly - 1 giờ trước
Tuổi thơ của mỗi người luôn chứa đựng những hoài niệm khác nhau, thế nhưng lại có điểm chung đó là từng “ít nhất” một lần được nghe hát ru. Ai trong gia đình cũng có thể hát ru, nhưng nhiều và gần gũi hơn cả vẫn là lời ru của bà, của mẹ. Đối với tôi – người con của đồng bào Tày, lời ru của mẹ giống như một thứ “thuốc ngủ” thần kỳ, luôn sâu đậm trong suy nghĩ, có lẽ vì điều đó mà tới khi trưởng thành, có nhiều đêm khó ngủ, tôi vẫn ghé phòng mẹ ỉ ôi “mẹ ơi con khó ngủ quá, mẹ hát Ứ Noọng Noòn cho con nghe nhé!”.
Phụ huynh Việt tại Mỹ phát hành sách song ngữ quảng bá văn hóa truyền thống

Phụ huynh Việt tại Mỹ phát hành sách song ngữ quảng bá văn hóa truyền thống

Dân tộc hội nhập - PV - 1 giờ trước
TinyWrist - một nhóm phụ huynh Việt Nam tại Mỹ vừa phát hành hai cuốn sách song ngữ Việt-Anh dành cho thiếu nhi, trong đó tác phẩm Màu của Tết đã lọt vào danh sách những cuốn sách về Tết đáng đọc của tạp chí Ditto.
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Từ ngày 18/4/2021 đến ngày 1/6/2021, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã làm việc với 21 Vụ, đơn vị trực thuộc Ủy ban Dân tộc để nắm bắt tình hình, kết quả, tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ những tháng đầu năm và phương hướng, giải pháp triển khai nhiệm vụ những tháng cuối năm 2021 của các Vụ, đơn vị. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã có những chỉ đạo kịp thời đối với các Vụ, đơn vị nhằm đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả công tác của các Vụ, đơn vị nói riêng, của UBDT nói chung.
Nghề báo như con chim chọn hạt…

Nghề báo như con chim chọn hạt…

Sự kiện - Bình luận - Hoàng Liên - 1 giờ trước
Nghề báo - nghề vinh quang và vất vả, nhưng khi đã vào cuộc thì vô cùng cuốn hút, bởi đặc thù nghề nghiệp là được đi nhiều, biết nhiều, được nói lên chính kiến của mình, tự hào vì được góp phần công sức nhỏ bé cho đất nước.
Qua những miền đất khát!

Qua những miền đất khát!

Phóng sự - Ký sự - Nguyễn Thanh - 1 giờ trước
Mùa nắng đã trở thành nỗi ám ảnh không chỉ đối với người dân vùng cao mà ngay cả khu vực đồng bằng, thậm chí vùng ven biển khi mà tình trạng thiếu nước diễn ra rất khắc nghiệt.
Phát hiện, thu giữ 8.000 bao thuốc lá ngoại nhập lậu

Phát hiện, thu giữ 8.000 bao thuốc lá ngoại nhập lậu

Tin tức - P. Ngọc (T/h) - 1 giờ trước
Ngày 16/6, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Long An và BĐBP tỉnh Bình Phước đã phát hiện, thu giữ được 8.000 bao thuốc lá ngoại nhập lậu.
Những chiến sĩ cầm bút trên mặt trận phòng chống dịch Covid-19

Những chiến sĩ cầm bút trên mặt trận phòng chống dịch Covid-19

Sự kiện - Bình luận - Thanh Huyền - 1 giờ trước
“Nhà báo cũng là chiến sĩ tuyến đầu trên mặt trận phòng chống dịch Covid-19”. Đó là sự ghi nhận, lời động viên mà nhiều cán bộ, người dân dành cho những nhà báo xung kích trong “cuộc chiến” chống “giặc” Covid-19. Ít ai biết rằng, để có được những hình ảnh, thông tin chân thực về dịch Covid-19 và công tác phòng dịch của toàn dân, đội ngũ nhà báo đã phải lặn lội, xông pha trên khắp mọi nẻo đường.
Bàn giao ca bin lấy mẫu xét nghiệm Covid-19

Bàn giao ca bin lấy mẫu xét nghiệm Covid-19

Tin tức - Trọng Bảo - 2 giờ trước
Ngày 17/6, Trường Cao đẳng Lào Cai đã tổ chức bàn giao 2 ca bin lấy mẫu xét nghiệm Covid-19 cho ngành y tế tỉnh để phục vụ công tác phòng chống dịch.