Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Làng di sản bên sông Cầu

Đông Khánh - 16:01, 25/05/2020

Có một ngôi làng cổ trứ danh rất đặc biệt bên bờ Bắc sông Cầu. Gọi là làng, lại ở nông thôn mà chẳng hề có đất cho sản xuất nông nghiệp, mật độ dân số đông như thành phố và giá đất quê cao ngang đô thị. Đặc biệt hơn, ngôi làng ấy được ví như “làng di sản” bởi hội tụ rất nhiều giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể độc đáo bao đời nay, trở thành điểm đến của nhiều du khách.

Hát dân ca quan họ trên sông Cầu
Hát dân ca quan họ trên sông Cầu

Dấu ấn thời gian

Trên bước đường công tác, chính tôi cũng không thể nhớ nổi mình đã có bao nhiêu lần đặt chân đến Thổ Hà, một làng cổ nằm bên dòng sông Cầu thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên (Bắc Giang). Chỉ nhớ lần đầu tiên cách đây đã ngót 20 năm. Cảm giác khi đó thật kỳ lạ. Những ngõ nhỏ, đường xương cá đều tăm tắp, thẳng hàng. Cây đa, bến nước, mái đình cùng những nếp nhà cổ xinh xắn rêu phong đã cuốn hút không chỉ tôi mà còn nhiều du khách. 

Làng Thổ Hà có ba mặt giáp sông, muốn đến được đây chỉ có hai con đường là từ Bắc Ninh đi đò ngược qua sông Cầu và từ Bắc Giang xuôi xuống bằng đường bộ. Thổ Hà là một trong số ít làng cổ mà các thiết chế văn hóa ở đây đã đi vào nhiều công trình nghiên cứu văn hóa, vào những lời ca câu hát mà bất cứ người dân nào ở nơi đây cũng có thể nhớ nằm lòng. Đó là một trích đoạn tuồng cổ, là một câu dân ca quan họ, là những lễ hội chuẩn mực lệ cổ và thậm chí là cả ca trù... Và những công trình kiến trúc truyền thống mang đậm dấu ấn một làng quê Bắc Bộ chính gốc như: Cây đa, giếng nước, sân đình... Tất cả đã được ghi danh di sản văn hóa ở cấp quốc gia. Các di sản hội tụ ở đây để rồi thấm vào từng vỉa đất, mạch nước, chắt chiu và lan tỏa trong đời sống, tâm hồn mỗi người dân Thổ Hà. 

Đưa tôi đi thăm làng, vào tận sâu trong những ngõ nhỏ, con hẻm gạch chỉ lát nghiêng, ông Trịnh Đắc Thiện, người từng có một thời gian dài làm cán bộ văn hóa xã Vân Hà, tự hào kể về một loạt các di sản độc đáo ở Thổ Hà. Đó là những ngôi nhà cổ có tuổi đời bằng mấy đời người; là lễ hội làng độc nhất vô nhị Việt Nam. “Phải trực tiếp đến đây tham dự các sự kiện của làng mới thấy nó khác biệt, sinh động và đậm đà đến thế nào”, ông Thiện khoe.

Ở Thổ Hà còn một điều hiếm có nữa, bởi dấu tích của nghề gốm vang bóng một thời vẫn còn hiển hiện trong những bức tường cổ, nhiều ngôi nhà được xây toàn bằng những mảnh gốm vỡ hay tiểu sành phế phẩm, không dùng chút vôi vữa nào, chỉ dùng bùn sông Cầu để kết dính mà vẫn trầm mặc, bền chặt qua nắng mưa, tháng ngày.

Trong quá khứ, nghề gốm ở Thổ Hà từng sánh vai cùng những trung tâm gốm nổi tiếng như Phù Lãng, Bát Tràng. Tiếc rằng, vào những năm 80 của thế kỷ XX, hàng chục lò gốm ở đây phải “tắt lửa”. Đương nhiên, người dân Thổ Hà đã rất nhạy bén chuyển sang nghề làm bánh đa nem, bánh đa nướng, nấu rượu, nuôi lợn để kiếm kế sinh nhai…

Lễ hội truyền thống làng cổ Thổ Hà
Lễ hội truyền thống làng cổ Thổ Hà

Đắm say câu quan họ

Trong số rất nhiều di sản của làng cổ Thổ Hà có lẽ dân ca quan họ là thứ dễ khiến du khách mềm lòng và say đắm nhất. Đứng trên bờ đê sông Cầu, tôi cảm nhận được một không gian thật nên thơ, tĩnh mịch, cảnh tượng trên bến, dưới thuyền với cái mênh mang của sóng nước dạt dào. Trong suy nghĩ bất giác của tôi, biết đâu những làn điệu quan họ cổ như “Gọi đò”, “Ngồi tựa mạn thuyền”, “Giã bạn”… lại chẳng ra đời từ chính không gian ấy. 

Để biến tiềm năng thành sản phẩm du lịch đòi hỏi nhiều yếu tố, vì du lịch là ngành tổng hợp và tính liên ngành. Ở Thổ Hà cần đáp ứng các điều kiện như: Vận chuyển, lữ hành, lưu trú, điểm thăm quan và ăn uống nhưng hiện tại điểm mạnh ở đây chỉ mới có điểm thăm quan, các yếu tố còn lại rất hạn chế. Đây là lý do khiến các doanh nghiệp lữ hành khó tiếp cận, khai thác dịch vụ và đưa khách đến”.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Mai, Phó trưởng khoa Du lịch (Viện Đại học Mở Hà Nội)

Khách du lịch đến Thổ Hà đều ước ao được nghe các liền anh, liền chị trổ vài ba câu quan họ cổ. Có người bảo dân Thổ Hà sao chẳng thức thời, ngần ấy di sản cha ông để lại mà chẳng thể biết cách làm du lịch, khách đến nghe hát, các liền anh liền chị chỉ cần biểu diễn là có thù lao, thậm chí làm tốt thì còn.. sống khỏe. Thế nhưng việc phát triển du lịch quả thực còn nhiều băn khoăn lắm. 

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Mai, Phó trưởng khoa Du lịch (Viện Đại học Mở Hà Nội): Để biến tiềm năng thành sản phẩm du lịch đòi hỏi nhiều yếu tố, vì du lịch là ngành tổng hợp và tính liên ngành. Ở Thổ Hà cần đáp ứng các điều kiện như: Vận chuyển, lữ hành, lưu trú, điểm tham quan và ăn uống nhưng hiện tại thế mạnh ở đây chỉ mới có điểm tham quan, các yếu tố còn lại rất hạn chế. Đây là lý do khiến các doanh nghiệp lữ hành khó tiếp cận, khai thác dịch vụ và đưa khách đến. Đương nhiên cũng có ý kiến cho rằng, phát triển du lịch ở Thổ Hà cần bảo đảm hài hòa để không ảnh hưởng tới di sản, tránh những tác động tiêu cực làm phá vỡ cảnh quan, môi trường tự nhiên lẫn môi trường văn hóa. Ngoài ra còn phải có những cơ chế rõ ràng để người dân hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động du lịch.

Tin cùng chuyên mục
Trăn trở bài toán "giữ chân" nghệ sĩ cho sân khấu truyền thống

Trăn trở bài toán "giữ chân" nghệ sĩ cho sân khấu truyền thống

Sau 2 năm lao đao vì dịch Covid-19, nhiều đơn vị sân khấu truyền thống đang đối mặt với nguy cơ phải đóng cửa, ngừng hoạt động, hoặc tình trạng nguồn nhân lực bị suy giảm trầm trọng. Trong khi đó, số lượng nghệ sĩ hoạt động trong lĩnh vực sân khấu truyền thống đang dần mai một, việc đào tạo nghệ sĩ trẻ gặp không ít khó khăn. Đây là vấn đề cấp bách, rất cần được ngành văn hóa và các cơ quan chức năng quan tâm kịp thời.
Tin nổi bật trang chủ
Xây dựng hệ thống lương thực, thực phẩm đa mục tiêu: Hướng tiếp cận để bảo đảm an ninh lương thực trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh

Xây dựng hệ thống lương thực, thực phẩm đa mục tiêu: Hướng tiếp cận để bảo đảm an ninh lương thực trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh

Kinh tế - Vân Khánh-CĐ - 3 phút trước
Mục tiêu an ninh lương thực ngày nay, không chỉ là sự bảo đảm chắc chắn đủ gạo ăn và các loại cây lương thực, mà còn phải bảo đảm nhu cầu dinh dưỡng và sinh kế người dân. Bởi vậy, cần phải thúc đẩy khung hệ thống lương thực, thực phẩm (LTTP) theo cách tiếp cận đa ngành, gắn liền với các mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
“Triệu bữa cơm - Hà Nội nghĩa tình”

“Triệu bữa cơm - Hà Nội nghĩa tình”

Nhịp cầu nhân ái - Cát Tường - 3 phút trước
Mới đây, Trung ương Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam cùng các đơn vị đồng hành tổ chức chương trình “Triệu bữa cơm - Hà Nội nghĩa tình” hỗ trợ người dân gặp khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19.
Người dân vùng núi Ba Tơ đốn tre làm giường cho khu cách ly

Người dân vùng núi Ba Tơ đốn tre làm giường cho khu cách ly

Xã hội - Minh Ngọc - Huỳnh Đào - 11 phút trước
Những ngày qua, khi lượng người làm việc, sinh sống từ các tỉnh phía Nam về lại địa bàn tỉnh Quảng Ngãi khá đông, các cơ sở y tế, các điểm tiếp nhận người về cách ly không đủ giường và các vật dụng cần thiết. Người dân địa phương huyện miền núi Ba Tơ (Quảng Ngãi) đã nảy ra sáng kiến làm giường tre tặng các cơ sở y tế, những khu cách ly, để người cách ly bảo đảm sức khỏe trong thời gian cách ly.
Kenya biến bèo lục bình thành nhiên liệu sinh học để nấu ăn

Kenya biến bèo lục bình thành nhiên liệu sinh học để nấu ăn

Khoa học - Công nghệ - PV - 15 phút trước
Một dự án ở Kenya đang sử dụng công nghệ khí sinh học để giải quyết hai vấn đề ô nhiễm lớn trong một thiết bị, đó là máy biến chất thải từ bèo lục bình (bèo tây) xâm lấn thành nhiên liệu nấu ăn không gây ô nhiễm môi trường.
G20 xác định 5 nhiệm vụ của văn hóa trong tiến trình phục hồi

G20 xác định 5 nhiệm vụ của văn hóa trong tiến trình phục hồi

Nhìn ra thế giới - PV - 18 phút trước
Hội nghị bộ trưởng văn hóa đầu tiên của Nhóm Các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) được tổ chức tại Rome trong các ngày 29-30/7, với sự tham dự của các Bộ trưởng G20.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tuyên thệ nhậm chức

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tuyên thệ nhậm chức

Chiều 26/7, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết bầu đồng chí Phạm Minh Chính, Ủy viên Bộ Chính trị Khóa XIII, đại biểu Quốc hội khóa XV làm Thủ tướng Chính phủ. Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tuyên thệ và phát biểu nhậm chức sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết.
Vaccine dạng hít của Trung Quốc cho kết quả an toàn

Vaccine dạng hít của Trung Quốc cho kết quả an toàn

Nhìn ra thế giới - PV - 23 phút trước
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy vaccine COVID-19 dạng hít do Trung Quốc sản xuất là an toàn và hiệu quả.
Đông Nam Á có thêm gần 100.000 ca nhiễm COVID-19 mỗi ngày

Đông Nam Á có thêm gần 100.000 ca nhiễm COVID-19 mỗi ngày

Tin tức - PV - 39 phút trước
Theo trang thống kê trực tuyến worldometers.info, tính đến sáng ngày 30/7/2021 (giờ Việt Nam), thế giới ghi nhận có tổng cộng 197.277.899 ca nhiễm COVID-19, trong đó 4.212.407 ca tử vong và 178.470.793 ca bình phục. Khu vực Đông Nam Á tiếp tục là tâm dịch COVID-19 của thế giới khi chứng kiến gần 100.000 ca nhiễm mới mỗi ngày.
Đắk Lắk thêm 7 trường hợp mắc Covid-19

Đắk Lắk thêm 7 trường hợp mắc Covid-19

Tin địa phương - Bá Thăng - 41 phút trước
Theo thông tin từ Sở Y tế Đắk Lắk, tính đến cuối ngày 29/7, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ghi nhận thêm 7 trường hợp mắc Covid-19.
Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân

Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân

Dân tộc- Tôn giáo - Thúy Hồng - 41 phút trước
Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn thực hiện nhất quán chính sách tôn trọng và tạo điều kiện thuận lợi để người dân thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; bảo đảm bình đẳng giữa các tôn giáo, phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực của tôn giáo cho quá trình phát triển đất nước.
Về thăm làng đá Khuổi Ty

Về thăm làng đá Khuổi Ty

Tìm trong di sản - Mác Kham - 44 phút trước
Nằm cách trung tâm TP. Cao Bằng hơn 80km, những ngôi nhà sàn đá cổ của đồng bào Tày, Nùng tại làng đá Khuổi Ky (tọa lạc tại xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh) vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính, tạo nên sự độc đáo riêng biệt cho mảnh đất vùng biên viễn.