Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Những người “giữ lửa” buôn làng

Uông Thái Biểu - 16:45, 28/10/2020

Có một đêm lửa rừng dưới chân núi mẹ Lang Bian (Lâm Đồng), tôi đã được nghe nhạc sĩ Krajan Plin hát, bài hát do chính anh sáng tác với tên gọi “Giữ ấm bếp hồng”. Người đàn ông Cơ Ho ấy đã “rút ruột rút gan” thành những giai điệu lan tỏa tình yêu cao nguyên: “Kìa trông vầng trăng trên cao. Kìa trông ngàn sao lung linh. Dẫu có bão giông, thác lũ thét gào. Ta hãy cùng nhau giữ ấm bếp hồng…”.

Ca sỹ Krajan Dick hát cùng các sơn nữ buôn làng.
Ca sỹ Krajan Dick hát cùng các sơn nữ buôn làng.

Với các dân tộc vùng Tây Nguyên, bếp lửa trong mỗi mái nhà sàn hay dưới bóng cây nêu giữa sân buôn làng đã trở thành một biểu tượng của sự sống, lay thức mỗi trái tim về nguồn cội và tình cảm cố kết cộng đồng. “Giữ ấm bếp hồng” chính là giữ mối dây kết nối thế hệ, là tâm huyết trao truyền những giá trị văn hóa của tổ tiên đến với con cháu mai sau.

Nhạc sĩ Krajan Plin là một trong những người như vậy. Quen biết anh gần 30 năm, chưa bao giờ tôi thấy người đàn ông Cơ Ho tràn đầy năng lượng này nguôi niềm khắc khoải với văn hóa dân tộc. Anh lo lắng, bất an với những giá trị truyền thống đang có nguy cơ nhạt phai. Anh cũng là người cố gắng từng chút một góp sức cùng mọi người níu giữ những gì còn có thể cứu vãn. Âm nhạc của Plin là thứ giai điệu chắt lọc từ thanh âm hồn cốt của núi rừng, là tiếng gọi tha thiết đồng bào trở về với cội nguồn văn hóa dân tộc…

Hơn 20 năm trước, nhạc sĩ Krajan Plin cùng những người đồng tộc tâm huyết thành lập ban nhạc “Những người bạn Lang Bian”, với khao khát được làm cái “bếp lửa” sưởi ấm những buôn làng dưới chân núi Mẹ bằng những giai điệu cất lên từ thanh âm của núi rừng sâu thẳm. Đó cũng chính là cái “tổ” ban đầu dưỡng nuôi trưởng thành những giọng hát như Liêng Hót Uyên Ly, Cil Glè, Panting Sally; rồi hai dì cháu cùng là ca sĩ Krajan Út, Cil Pơi từng lọt vào vòng chung kết giải Sao Mai 2003. Đặc biệt, Krajan Plin cũng là người thầy dạy dỗ và viết ca khúc “Lang Bian S’ning” (Nghĩ về Lang Bian) cho cô học trò Bonuer Trinh hát, giúp nữ ca sĩ này đạt giải Nhất Tiếng hát Truyền hình TP. Hồ Chí Minh. Không chỉ vậy, đến bây giờ, Plin vẫn từng ngày cặm cụi sưu tầm, ghi chép những câu luật tục, những lời hát dân ca mà tổ tiên truyền lại.

Người cháu của Plin, nhạc sĩ Krajan Dick cũng chung niềm đồng cảm với cậu của mình trong công việc “giữ lửa”. Dick chia sẻ cùng tôi: “Mỗi dân tộc ở Tây Nguyên đều có bản sắc văn hóa riêng và luôn tự hào về điều đó. Công việc của chúng tôi là làm gì đó để giữ lại, trao truyền cho thế hệ mai sau những di sản văn hóa quý giá mà tổ tiên nhiều đời hình thành, sáng tạo”.

Nói là làm, vừa rời nhiệm vụ Phó Trưởng Đoàn Nghệ thuật Lâm Đồng, Dick trở về với buôn làng nơi chân núi, cùng Plin và những người đồng tộc sưu tầm, ký âm, ký tự nhằm bảo tồn những bài chiêng, những điệu ca cổ. Anh cũng mang những giá trị đó đến với lớp trẻ cộng đồng, bằng những buổi biểu diễn, những cuộc giao lưu, trao đổi và cả lan tỏa qua mạng xã hội. Tôi đã cảm nhận rõ nét điều đó khi đến nhà nữ Nghệ nhân cồng chiêng Cil Ka, một người cùng huyết thống với Plin và Dick; được chứng kiến bà dạy các cô gái trẻ như Cil Gluyến, Panting Benziên những điệu chiêng cổ và bài hát dân ca…

* * *

Bây giờ thì ông K’Điệp được bầu là Người có uy tín ở xã Tam Bố, huyện Di Linh (Lâm Đồng), nhưng mười mấy năm trước ông là đồng nghiệp của chúng tôi ở Đài Phát thanh và Truyền hình Lâm Đồng. Nghỉ hưu, trở về sống với buôn làng đồng bào Cơ Ho của mình, nhưng K’Điệp chưa một ngày nghỉ ngơi việc làm người giữ và truyền “lửa”. Từng đi nhiều, tiếp xúc nhiều, ông càng hiểu hơn những vốn quý văn hóa dân tộc, đặc biệt là tiếng nói, trang phục, các nghi lễ, lễ hội, dân ca, dân nhạc, dân vũ…

Vọng âm đàn đá.
Vọng âm đàn đá.

Từ năm 2010, được mời tham gia biên soạn cuốn tài liệu “Dạy và học tiếng Cơ Ho”, ông K’Điệp đã dốc hết vốn liếng ngôn ngữ mà ông bà cho, những tinh túy mà ông có được trong những năm tháng trải nghiệm sống và làm việc, với mong muốn gìn giữ và phát triển ngôn ngữ của dân tộc mình. Với sự chung tay của ông và những người tâm huyết, trách nhiệm với công tác dân tộc, cuốn tài liệu đã được đưa vào giảng dạy; giúp cho nhiều cán bộ, công chức và nhiều người trẻ tiếp cận với ngôn ngữ của một dân tộc có tỷ lệ dân số đông ở tỉnh Lâm Đồng.

Ông K’Điệp thường được mời nói chuyện về văn hóa truyền thống ở các trường học trong và ngoài xã. Ông coi việc được truyền ngọn “lửa” tình yêu và sự lan tỏa văn hóa truyền thống của dân tộc mình đến với mọi người, nhất là lớp trẻ, được họ lắng nghe, chia sẻ và trân trọng là điều hạnh phúc… Công việc của ông K’Điệp và những người tâm huyết đã mang lại rất nhiều ý nghĩa, mà điều quan trọng nhất là không để đứt gãy dòng chảy văn hóa. Nhiều người trẻ đã ý thức về việc tiếp nối, về trách nhiệm với giá trị truyền thống.

Cũng ở Di Linh, 10 năm nay, được sự hỗ trợ của chính quyền và ngành Văn hóa, các già làng và nghệ nhân đã mở 9 lớp truyền dạy cồng chiêng với 216 học viên là người trẻ trong buôn làng tham gia, trong đó có rất nhiều bạn nữ. Còn tại các huyện Cát Tiên, Đạ Huoai, Bảo Lâm, Đơn Dương và Đam Rông cũng đang tổ chức các lớp truyền dạy cồng chiêng. Đó là tín hiệu tốt, nói lên ý thức sâu rộng về sự trao truyền, tiếp nối.

* * *

Dòng chảy thời gian tiếp nối, những tác động của đời sống hiện đã có lúc làm mờ phai những giá trị văn hóa cổ truyền. Bởi vậy, mỗi ý nghĩ, lời nói, việc làm góp phần níu giữ vốn quý tộc người đều đáng ghi nhận. Những già làng, trí thức, nghệ nhân luôn nhận trách nhiệm cao nhất, họ ngày đêm đau đáu với việc giữ gìn truyền thống. Tôi đã thấy ông Ya Loan dắt tay từng cháu nhỏ vô lớp dạy tiếng nói của dân tộc Chu Ru. Tôi đã thấy bà Ma Bio, bà Ma Tham hồi sinh những vũ điệu Tamya Ariya, T’rumpô, trống Pă ginăng hay kèn Lơkér bằng cách dạy cho con cháu của mình.

Đi qua các buôn làng, tâm trạng vui khi được chứng kiến những hình ảnh đời thường giản dị mà ý nghĩa. Đó có thể là người mẹ dân tộc Cơ Ho tên là Ha Boong ở buôn Bneur C (Lạc Dương) dạy những đứa con gái pha sợi dệt thổ cẩm. Đó có thể là người cha Chu Ru tên Tou Prông Dương ở Pró (Đơn Dương) dạy mấy đứa con trai thổi lửa nung gốm. Đó có thể là người chị Ka Uyên ở thị trấn Đinh Văn (Lâm Hà) đang truyền bí quyết ủ rượu cần cho mấy đứa em…

Như giai điệu của bài hát “Giữ ấm bếp hồng” của nhạc sĩ Krajan Plin, tôi luôn coi họ chỉ là những người bình thường sống giữa miền rừng núi, cần mẫn mỗi tháng ngày thổi những ngọn “lửa” nhỏ của tình yêu di sản tổ tiên làm ấm áp thêm cho cộng đồng thân thiết của mình và trao truyền tình yêu ấy cho thế hệ cháu con.

Tin cùng chuyên mục
Lắng nghe tiếng khèn Mông

Lắng nghe tiếng khèn Mông

Tiếng khèn của người Mông không chỉ được sử dụng tại gia đình vào những ngày đặc biệt mà nó còn cất lên trong những dịp hội hè, trong những buổi giao lưu thắm tình bè bạn. Trong đời sống văn hoá, tâm linh, tiếng khèn, cây khèn đi theo suốt cuộc đời của mỗi người Mông, hiện diện trong lúc vui nhất, lúc buồn nhất của mỗi gia đình.
Tin nổi bật trang chủ
Tối 8/5: Thêm 78 ca mắc COVID-19, riêng trong nước ghi nhận 65 ca

Tối 8/5: Thêm 78 ca mắc COVID-19, riêng trong nước ghi nhận 65 ca

Tin tức - PV - 19:40, 08/05/2021
Bản tin tối 8/5 của Bộ Y tế cho biết có thêm 78 ca mắc COVID-19, riêng trong nước đã ghi nhận 65 ca.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp xúc cử tri, vận động bầu cử tại Hà Nội

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp xúc cử tri, vận động bầu cử tại Hà Nội

Thời sự - PV - 17:17, 08/05/2021
Ngày 8/5, các ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XV, đơn vị bầu cử số 1, thành phố Hà Nội đã tham dự Hội nghị tiếp xúc giữa người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV với cử tri các quận Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, trình bày chương trình hành động, vận động bầu cử theo luật định.
Ngày Thalassemia thế giới (8/5): Bệnh tan máu bẩm sinh dễ phòng nếu chủ động

Ngày Thalassemia thế giới (8/5): Bệnh tan máu bẩm sinh dễ phòng nếu chủ động

Sức khỏe - PV - 16:51, 08/05/2021
Thalassemia (tan máu bẩm sinh) là bệnh máu di truyền bẩm sinh phổ biến trên thế giới và Việt Nam. Căn bệnh này khiến người mắc phải điều trị suốt đời trong bệnh viện, gây ảnh hưởng đến cuộc sống của người bệnh, gia đình và cộng đồng. Đặc biệt, bệnh đã và đang gây hậu quả nghiêm trọng đến chất lượng giống nòi. Căn bệnh khó chữa này có thể phòng tránh được khi người dân hiểu biết đầy đủ về bệnh, chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh.
An Giang: Bắt vụ buôn lậu vàng và ngoại tệ với số lượng lớn

An Giang: Bắt vụ buôn lậu vàng và ngoại tệ với số lượng lớn

Tin tức - Minh Triết - 16:43, 08/05/2021
Bộ đội Biên phòng tỉnh An Giang vừa bắt vụ buôn lậu vàng và ngoại tệ với số lượng lớn khi đối tượng vừa qua Cửa khẩu quốc tế Tịnh Biên.
UBMTTQ Việt Nam tỉnh Hậu Giang tổ chức gặp gỡ, tiếp xúc cử tri với ứng cử viên ĐBQH khóa XV

UBMTTQ Việt Nam tỉnh Hậu Giang tổ chức gặp gỡ, tiếp xúc cử tri với ứng cử viên ĐBQH khóa XV

Thời sự - Hồng Diễm - 16:36, 08/05/2021
Ngày 8/5, tại TP Vị Thanh, UBMTTQ Việt Nam tỉnh Hậu Giang tổ chức Hội nghị gặp gỡ, tiếp xúc cử tri với ứng cử viên thuộc đơn vị bầu cử số 1 ĐBQH khóa XV, nhiệm kì 2021 – 2026 thuộc đoàn đại biểu tỉnh Hậu Giang.
Sẽ tổ chức thi tốt nghiệp THPT làm nhiều đợt nếu dịch COVID-19 phức tạp

Sẽ tổ chức thi tốt nghiệp THPT làm nhiều đợt nếu dịch COVID-19 phức tạp

Giáo dục - PV - 16:29, 08/05/2021
Trước sự tác động của dịch COVID-19, PGS.TS Mai Văn Trinh, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Giáo dục và Đào tạo cho biết, kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ được tổ chức làm nhiều đợt và đề thi sẽ phù hợp với bối cảnh học sinh đi học trong dịch bệnh.
Phát động Tháng Nhân đạo năm 2021 với chủ đề Vì một cộng đồng an toàn

Phát động Tháng Nhân đạo năm 2021 với chủ đề Vì một cộng đồng an toàn

Tin tức - PV - 14:05, 08/05/2021
Tháng Nhân đạo năm 2021 kêu gọi toàn xã hội chung tay xây dựng một cộng đồng đoàn kết, giàu lòng nhân ái, khỏe mạnh, an toàn trước dịch bệnh, thiên tai và các sự cố nghiêm trọng.

"Xây đường băng" cho du lịch Gia Lai "cất cánh"

Sắc màu 54 - Lê Trọng Sáng - 14:00, 08/05/2021
Nằm ở khu vực Bắc Tây Nguyên, Gia Lai là vùng đất có nhiều danh lam thắng cảnh và những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên như Gia Rai, Ba Na… Những nét đặc trưng riêng biệt trên vùng đất đỏ ba-zan này đã làm nên sự hấp dẫn du khách mà ít nơi nào có được.
Tạm dừng tổ chức Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I, năm 2021

Tạm dừng tổ chức Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I, năm 2021

Tin tức - T.Hợp - 13:40, 08/05/2021
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) vừa có văn bản số 1442/BVHTTDL về việc tạm dừng thời gian tổ chức Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I tại tỉnh Kon Tum, năm 2021.
Một điều nhịn, chín điều lành

Một điều nhịn, chín điều lành

Cùng trao đổi - Hoàng Bích Hà - 12:15, 08/05/2021
Từ xưa tới nay, cuộc sống bao giờ cũng đa dạng và phức tạp. Con người sống trong xã hội với rất nhiều mối quan hệ khác nhau, tốt có, xấu có. Trong công việc, lại có vô vàn áp lực khiến cho con người dễ cáu giận, bực tức. Vậy nên ta phải biết kiềm chế và suy nghĩ tới lời của ông cha đã răn dạy để không đánh mất đi những thứ quý giá của đạo làm người.