Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Người Ơ-đu ở Nghệ An: Nẻo về nguồn cội (Bài 2)

Mạnh Cường - Hiếu Anh - 09:44, 24/06/2020

Trong số báo 1632, ra ngày 19/6, Báo Dân tộc và Phát triển đã phản ánh ở bản Đửa, xã Lượng Minh, huyện Tương Dương (Nghệ An) từng có người Ơ-đu sinh sống. Tuy nhiên, số lượng thống kê người Ơ-đu ở địa phương này thường xuyên biến động. Điều này xuất phát từ lịch sử của tộc người dẫn đến các rào cản tâm lý trong việc xác nhận lại dân tộc gốc.

Người Ơ-đu thường sống xen kẽ trong cộng đồng người Thái, hoặc Khơ-mú (Ảnh chụp tại xã Lượng minh, huyện Tương Dương, Nghệ An)
Người Ơ-đu thường sống xen kẽ trong cộng đồng người Thái, hoặc Khơ-mú (Ảnh chụp tại xã Lượng minh, huyện Tương Dương, Nghệ An)


Lịch sử của tộc người

Trong cuốn “Địa chí huyện Tương Dương” (Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc, xuất bản năm 2012) của cố PGS. Ninh Viết Giao (được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam xác lập “Người có nhiều công trình nghiên cứu nhất về văn hóa dân gian xứ Nghệ”) ghi lại, xưa kia người Ơ-đu khá đông đúc. Họ có cả ở Việt Nam và Lào. Người Ơ-đu làm ruộng rẫy để sinh sống, lại có thêm nghề đãi cát lấy vàng, đánh cá buôn bán dọc sông suối, nên đời sống kinh tế khá sung túc, xã hội phát triển đến trình độ cao. 

Thế rồi những năm đầu thế kỷ trước, người Ơ-đu bị dồn tới các vùng đất hẻo lánh, hoang vu. Trong cộng đồng người Ơ-đu xưa vẫn còn lưu lại câu chuyện, họ bị dồn vào nơi hẻo lánh không phải là do thế lực yếu, mà do quá thật thà. Chuyện kể rằng, khi các làn sóng di cư của một số dân tộc khác tới vùng đất của người Ơ-đu, họ đã chống trả quyết liệt. Hai bên tranh giành đất sống qua một thời gian dài, bất phân thắng bại. Cuối cùng, các bên giáo ước với nhau là bắn 3 phát tên vào lèn đá. Nếu tên cắm được vào đá thì được xem là bắn trúng và được cư trú dọc sông suối. Nếu tên bắn không trúng, không cắm vào đá thì phải ở trong xó núi. Nỏ của người Ơ-đu thật tốt, nỏ bằng sắt, tên bằng đồng, bắn liền 3 phát trúng vào lèn đá, nhưng tên không cắm nên bị coi là bắn trượt. Phía bên kia làm nỏ nhỏ hơn, tên bằng tre, mũi tên có gắn 1 chất nhựa. Mũi tên bắn ra cả 3 đều trúng vào lèn đá. 

Người Ơ-đu thua cuộc phải vào ở trong các nơi hẻo khuất lưu vực sông Nậm Mộ, Nậm Nơn, Hội Nguyên… Không phục nên người Ơ-đu tìm kế trả thù. Họ mật hẹn với nhau, vào một đêm tối trời, mỗi người một gậy, một đuốc đến bản Xằng ở Mỹ Lý (huyện Kỳ Sơn ngày nay) để bất ngờ giành lại đất. Tuy nhiên, phía những người thắng cuộc biết được âm mưu đó nên mời người Ơ-đu vào bản chuốc rượu cho thật say rồi khiêng ra thuyền, bơi thuyền về bản Xốp Tam, một trung tâm của người Ơ-đu lúc bấy giờ. Mờ sáng, khi tỉnh dậy, tù trưởng người Ơ-đu còn chếnh choáng hơi men đã hô hào mọi người xông vào đốt, giết. Khi trời sáng rõ, họ mới hay là đã đốt bản mình, giết người của mình. Quá buồn nên người Ơ-đu bỏ vào Khe Com thuộc xã Kim Đa, huyện Tương Dương. 

Rào cản tâm lý

Cũng theo cố PGS. Ninh Viết Giao, từ Kim Đa, người Ơ-đu di cư lẻ tẻ và sống xen kẽ với dân tộc Thái, Khơ-mú ở xã như Mai Sơn, Luân Mai, Nhôn Mai, Yên Na, Yên Hòa, Xá Lượng… Có một thời, dân tộc này bị gọi là Tày Hạt. Theo ngôn ngữ Thái, Tày Hạt nghĩa là đói rách (Tày là người; Hạt là đứt). 

Cũng chính vì lịch sử đã tạo lên rào cản tâm lý trong cộng đồng người Ơ-đu. Mặc dù trong sâu thẳm, họ rất ý thức về tộc người, vẫn luôn mong muốn nhận là người Ơ-đu. Thế nhưng, để tránh nguy cơ bị diệt vong, trước đây một bộ phận người Ơ-đu đã phải bỏ tiếng nói, tên gọi, phong tục, tập quán của mình, sống đan xen và nhận mình là người Thái, Khơ-mú.

Điều này khiến cho con số thống kê về người Ơ-đu thường xuyên có sự thay đổi. Theo thống kê sớm nhất của Albert Louppe (người Pháp), năm 1934, có 34 người Ơ-đu ở Tương Dương. Theo điều tra dân số năm 1982, dân số Ơ-đu có 240 người. Đến 31/12/1999, dân số người Ơ-đu là 386 người. Còn theo Niên giám thống kê của huyện Tương Dương, năm 2014, trên địa bàn có 855 người Ơ-đu; năm 2015 con số này là 395, năm 2016 là 416 và 2017 là 347 người. 

Từ năm 2004, sau khi di dời người dân trong vùng lòng hồ thủy điện Bản Vẽ, đồng bào dân tộc Ơ-đu được đưa về định cư tập trung tại bản Văng Môn, xã Nga My, huyện Tương Dương (Nghệ An) với 103 hộ, 445 nhân khẩu. Ngoài ra, một số hộ đồng bào Ơ-đu đã được xác định sống rải rác ở các xã: Lượng Minh, Thạch Giám (huyện Tương Dương), xã Thanh Sơn (huyện Thanh Chương). 

Tuy nhiên, theo ông Vy Mỹ Sơn, Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An, một trong những người trực tiếp khảo sát người Ơ-đu ở Nghệ An, việc xác định thành phần dân tộc người Ơ-đu trên thực tế gặp rất nhiều khó khăn. Do rào cản tâm lý, khi thì họ nhận mình là người Ơ-đu, khi thì họ nhận mình là người Thái, Khơ-mú.

Ngày 27/5/2020, Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An đã có Công văn số 259/BDT-CSDT gửi UBND huyện Tương Dương cũng như một số xã trong huyện về việc hướng dẫn, giúp đỡ đồng bào Ơ-đu xác định lại thành phần dân tộc. Việc giúp đỡ, hỗ trợ đồng bào Ơ-đu nhận lại nguồn cội là cơ sở quan trọng để thực hiện có hiệu quả các chính sách đầu tư phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS rất ít người ở tỉnh Nghệ An. 

Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh nội dung này trong số báo tiếp theo.

Tin cùng chuyên mục
Đường về Nậm Bó

Đường về Nậm Bó

Trước đây, nhắc đến cái tên Nậm Bó (xã Lùng Thàng, huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu), người ta lại mường tượng ra cảnh đói nghèo, tệ nạn, hủ tục… Nậm Bó ngày ấy là mối quan tâm, nỗi lo của các cấp chính quyền. Hôm nay trở lại Nậm Bó, chúng tôi ngỡ ngàng trước sự đổi thay trong diện mạo của bản làng Nông thôn mới (NTM).
Tin nổi bật trang chủ
Lập lại vị thế cây cà phê Arabica ở Đông Trường Sơn: Đồng bào Bru Vân Kiều tham gia xây dựng thương hiệu cà phê quốc gia (Bài 2)

Lập lại vị thế cây cà phê Arabica ở Đông Trường Sơn: Đồng bào Bru Vân Kiều tham gia xây dựng thương hiệu cà phê quốc gia (Bài 2)

Từ TP. Đông Hà ngược lên Đường 9 phẳng lỳ, qua bao địa danh lịch sử huyền thoại như Nghĩa trang Đường 9, Chiến khu Ba Lòng, thị trấn Khe Sanh… một thời hào hùng chống giặc. Ngược tiếp lên đỉnh Trường Sơn, Hướng Phùng đã ở ngay phía trước. Đó là một vùng đất Bazan trù phú với những thung lũng xanh mướt cây cà phê Arabica tuyệt đẹp.
Sản xuất gián đoạn, dòng tiền của doanh nghiệp 'tìm về' ngân hàng

Sản xuất gián đoạn, dòng tiền của doanh nghiệp 'tìm về' ngân hàng

Tài chính - Kinh doanh - PV - 2 giờ trước
Theo dữ liệu cập nhật mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước, lần đầu tiên kể từ năm 2015 đến nay, tăng trưởng tiền gửi của các tổ chức kinh tế trong 5 tháng đầu năm cao hơn tăng trưởng tiền gửi của cư dân.
Bộ Y tế làm việc với TP. Cần Thơ về công tác phòng, chống dịch Covid-19

Bộ Y tế làm việc với TP. Cần Thơ về công tác phòng, chống dịch Covid-19

Tin tức - Minh Triết - 2 giờ trước
Ngày 31/7, Đoàn công tác của Bộ Y tế do Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long làm Trưởng đoàn đã làm việc với Thành ủy, UBND TP. Cần Thơ về công tác phòng, chống dịch Covid-19.
Lạng Sơn: Kiểm tra thực hiện nhiệm vụ tại Ban Dân tộc tỉnh

Lạng Sơn: Kiểm tra thực hiện nhiệm vụ tại Ban Dân tộc tỉnh

Công tác Dân tộc - T.Minh - 3 giờ trước
Ngày 30/7, Tổ Công tác của Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn (Tổ Công tác) đã thực hiện kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ, kết luận, chỉ đạo của UBND tỉnh, Chủ tịch, các Phó Chủ tịch UBND tỉnh tại Ban Dân tộc tỉnh.
Những điều cần lưu ý sau tiêm vắc xin phòng Covid-19

Những điều cần lưu ý sau tiêm vắc xin phòng Covid-19

Video - Mỹ Thanh- Hằng Nga - 3 giờ trước
Hiện nay, chiến dịch tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 toàn quốc đang được triển khai. Mới đây, Bộ Y tế đã ra Quyết định 3588/QĐ-BYT về việc ban hành hướng dẫn tổ chức buổi tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19. Các đơn vị, địa phương căn cứ theo hướng dẫn này để triển khai thực hiện việc tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 bảo đảm an toàn, hiệu quả.
Quỹ Hỗ trợ nông dân góp phần giúp nông dân vượt khó, làm giàu

Quỹ Hỗ trợ nông dân góp phần giúp nông dân vượt khó, làm giàu

Bạn của nhà nông - PV - 4 giờ trước
Những năm qua, Quỹ hỗ trợ nông dân tỉnh Phú Thọ đã trở thành địa chỉ tin cậy, trợ giúp hàng nghìn hộ nông dân trên địa bàn tỉnh có điều kiện phát triển sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn, từng bước nâng cao thu nhập, góp phần giảm nghèo bền vững tại nhiều địa phương.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tuyên thệ nhậm chức

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tuyên thệ nhậm chức

Chiều 26/7, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết bầu đồng chí Phạm Minh Chính, Ủy viên Bộ Chính trị Khóa XIII, đại biểu Quốc hội khóa XV làm Thủ tướng Chính phủ. Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tuyên thệ và phát biểu nhậm chức sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết.
Mở cánh cửa cho nông sản Việt vào EU và Anh

Mở cánh cửa cho nông sản Việt vào EU và Anh

Kinh tế - PV - 4 giờ trước
Xuất khẩu nông sản và thực phẩm chế biến hiện chiếm khoảng 10% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào EU và Vương quốc anh (UK), tương đương khoảng gần 3 tỷ USD/năm. Nhóm sản phẩm này còn có dư địa tăng trưởng tốt, có thể nâng giá trị xuất khẩu lên gấp đôi từ nay đến 2025 nếu các doanh nghiệp Việt Nam khai thác được các lợi thế, tăng cường đầu tư chế biến sâu và quảng bá thương hiệu ở nước ngoài.
Nghề kéo xăm

Nghề kéo xăm

Nghề nghiệp - Việc làm - PV - 4 giờ trước
Dọc vùng biển bãi ngang huyện Gio Linh (Quảng Trị) có nghề kéo xăm đánh bắt thủy sản gần bờ. Nghề này không dùng máy móc, trang thiết bị hiện đại, mà chỉ cần 1 chiếc ghe lớn, 1 tấm lưới xăm rộng và sức của nhiều người cộng lại. Mặc dù là nghề thời vụ, mỗi năm chỉ kéo dài từ tháng 6 - 8 âm lịch, nhưng nghề này mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho ngư dân bãi ngang.
Các địa phương tiếp tục thực hiện giãn cách xã hội để phòng, chống dịch bệnh Covid-19

Các địa phương tiếp tục thực hiện giãn cách xã hội để phòng, chống dịch bệnh Covid-19

Sức khỏe - Như Ý - 5 giờ trước
Thời gian qua, trước những diễn biến phức tạp của tình hình dịch bệnh Covid-19 các địa phương trên cả nước đã tiếp tục có các giải pháp mạnh nhằm tiếp tục thực hiện có hiệu quả hơn nữa công tác phòng, chống dịch Covid-19 trên địa bàn trong thời gian tới.
Hiểm họa khôn lường từ ma túy tổng hợp

Hiểm họa khôn lường từ ma túy tổng hợp

Pháp luật - PV - 5 giờ trước
Theo nhận định của ngành Công an, từ tội phạm ma túy, nghiện ma túy, ma túy tổng hợp có thể dẫn đến các loại tội phạm khác như: Cướp của, trộm cắp, giết người… Nếu không giảm ma túy thì không thể giảm các loại tội phạm khác được.
Hà Nội: Cán bộ, công chức chỉ đến công sở khi thực sự cần thiết

Hà Nội: Cán bộ, công chức chỉ đến công sở khi thực sự cần thiết

Tin tức - T.Hợp - 5 giờ trước
Ngày 30/7, UBND Thành phố Hà Nội ban hành Văn bản số 2456/UBND-KGVX về việc thực hiện nghiêm quy định giãn cách xã hội trên địa bàn Thành phố. Trong đó, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động sử dụng công nghệ thông tin làm việc tại nhà, chỉ những trường hợp thực sự cần thiết mới đến làm việc trực tiếp tại công sở.