Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Người Ơ-đu ở Nghệ An: Nẻo về nguồn cội (Bài 2)

Mạnh Cường - Hiếu Anh - 09:44, 24/06/2020

Trong số báo 1632, ra ngày 19/6, Báo Dân tộc và Phát triển đã phản ánh ở bản Đửa, xã Lượng Minh, huyện Tương Dương (Nghệ An) từng có người Ơ-đu sinh sống. Tuy nhiên, số lượng thống kê người Ơ-đu ở địa phương này thường xuyên biến động. Điều này xuất phát từ lịch sử của tộc người dẫn đến các rào cản tâm lý trong việc xác nhận lại dân tộc gốc.

Người Ơ-đu thường sống xen kẽ trong cộng đồng người Thái, hoặc Khơ-mú (Ảnh chụp tại xã Lượng minh, huyện Tương Dương, Nghệ An)
Người Ơ-đu thường sống xen kẽ trong cộng đồng người Thái, hoặc Khơ-mú (Ảnh chụp tại xã Lượng minh, huyện Tương Dương, Nghệ An)


Lịch sử của tộc người

Trong cuốn “Địa chí huyện Tương Dương” (Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc, xuất bản năm 2012) của cố PGS. Ninh Viết Giao (được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam xác lập “Người có nhiều công trình nghiên cứu nhất về văn hóa dân gian xứ Nghệ”) ghi lại, xưa kia người Ơ-đu khá đông đúc. Họ có cả ở Việt Nam và Lào. Người Ơ-đu làm ruộng rẫy để sinh sống, lại có thêm nghề đãi cát lấy vàng, đánh cá buôn bán dọc sông suối, nên đời sống kinh tế khá sung túc, xã hội phát triển đến trình độ cao. 

Thế rồi những năm đầu thế kỷ trước, người Ơ-đu bị dồn tới các vùng đất hẻo lánh, hoang vu. Trong cộng đồng người Ơ-đu xưa vẫn còn lưu lại câu chuyện, họ bị dồn vào nơi hẻo lánh không phải là do thế lực yếu, mà do quá thật thà. Chuyện kể rằng, khi các làn sóng di cư của một số dân tộc khác tới vùng đất của người Ơ-đu, họ đã chống trả quyết liệt. Hai bên tranh giành đất sống qua một thời gian dài, bất phân thắng bại. Cuối cùng, các bên giáo ước với nhau là bắn 3 phát tên vào lèn đá. Nếu tên cắm được vào đá thì được xem là bắn trúng và được cư trú dọc sông suối. Nếu tên bắn không trúng, không cắm vào đá thì phải ở trong xó núi. Nỏ của người Ơ-đu thật tốt, nỏ bằng sắt, tên bằng đồng, bắn liền 3 phát trúng vào lèn đá, nhưng tên không cắm nên bị coi là bắn trượt. Phía bên kia làm nỏ nhỏ hơn, tên bằng tre, mũi tên có gắn 1 chất nhựa. Mũi tên bắn ra cả 3 đều trúng vào lèn đá. 

Người Ơ-đu thua cuộc phải vào ở trong các nơi hẻo khuất lưu vực sông Nậm Mộ, Nậm Nơn, Hội Nguyên… Không phục nên người Ơ-đu tìm kế trả thù. Họ mật hẹn với nhau, vào một đêm tối trời, mỗi người một gậy, một đuốc đến bản Xằng ở Mỹ Lý (huyện Kỳ Sơn ngày nay) để bất ngờ giành lại đất. Tuy nhiên, phía những người thắng cuộc biết được âm mưu đó nên mời người Ơ-đu vào bản chuốc rượu cho thật say rồi khiêng ra thuyền, bơi thuyền về bản Xốp Tam, một trung tâm của người Ơ-đu lúc bấy giờ. Mờ sáng, khi tỉnh dậy, tù trưởng người Ơ-đu còn chếnh choáng hơi men đã hô hào mọi người xông vào đốt, giết. Khi trời sáng rõ, họ mới hay là đã đốt bản mình, giết người của mình. Quá buồn nên người Ơ-đu bỏ vào Khe Com thuộc xã Kim Đa, huyện Tương Dương. 

Rào cản tâm lý

Cũng theo cố PGS. Ninh Viết Giao, từ Kim Đa, người Ơ-đu di cư lẻ tẻ và sống xen kẽ với dân tộc Thái, Khơ-mú ở xã như Mai Sơn, Luân Mai, Nhôn Mai, Yên Na, Yên Hòa, Xá Lượng… Có một thời, dân tộc này bị gọi là Tày Hạt. Theo ngôn ngữ Thái, Tày Hạt nghĩa là đói rách (Tày là người; Hạt là đứt). 

Cũng chính vì lịch sử đã tạo lên rào cản tâm lý trong cộng đồng người Ơ-đu. Mặc dù trong sâu thẳm, họ rất ý thức về tộc người, vẫn luôn mong muốn nhận là người Ơ-đu. Thế nhưng, để tránh nguy cơ bị diệt vong, trước đây một bộ phận người Ơ-đu đã phải bỏ tiếng nói, tên gọi, phong tục, tập quán của mình, sống đan xen và nhận mình là người Thái, Khơ-mú.

Điều này khiến cho con số thống kê về người Ơ-đu thường xuyên có sự thay đổi. Theo thống kê sớm nhất của Albert Louppe (người Pháp), năm 1934, có 34 người Ơ-đu ở Tương Dương. Theo điều tra dân số năm 1982, dân số Ơ-đu có 240 người. Đến 31/12/1999, dân số người Ơ-đu là 386 người. Còn theo Niên giám thống kê của huyện Tương Dương, năm 2014, trên địa bàn có 855 người Ơ-đu; năm 2015 con số này là 395, năm 2016 là 416 và 2017 là 347 người. 

Từ năm 2004, sau khi di dời người dân trong vùng lòng hồ thủy điện Bản Vẽ, đồng bào dân tộc Ơ-đu được đưa về định cư tập trung tại bản Văng Môn, xã Nga My, huyện Tương Dương (Nghệ An) với 103 hộ, 445 nhân khẩu. Ngoài ra, một số hộ đồng bào Ơ-đu đã được xác định sống rải rác ở các xã: Lượng Minh, Thạch Giám (huyện Tương Dương), xã Thanh Sơn (huyện Thanh Chương). 

Tuy nhiên, theo ông Vy Mỹ Sơn, Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An, một trong những người trực tiếp khảo sát người Ơ-đu ở Nghệ An, việc xác định thành phần dân tộc người Ơ-đu trên thực tế gặp rất nhiều khó khăn. Do rào cản tâm lý, khi thì họ nhận mình là người Ơ-đu, khi thì họ nhận mình là người Thái, Khơ-mú.

Ngày 27/5/2020, Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An đã có Công văn số 259/BDT-CSDT gửi UBND huyện Tương Dương cũng như một số xã trong huyện về việc hướng dẫn, giúp đỡ đồng bào Ơ-đu xác định lại thành phần dân tộc. Việc giúp đỡ, hỗ trợ đồng bào Ơ-đu nhận lại nguồn cội là cơ sở quan trọng để thực hiện có hiệu quả các chính sách đầu tư phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS rất ít người ở tỉnh Nghệ An. 

Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh nội dung này trong số báo tiếp theo.

Tin cùng chuyên mục
Ký sự Khu 7: Người Cơ Tu đang tính chuyện làm giàu (Bài 2)

Ký sự Khu 7: Người Cơ Tu đang tính chuyện làm giàu (Bài 2)

Suốt hành trình dọc 4 xã vùng biên của Tây Giang (Quảng Nam), chúng tôi thấy những bản làng người Cơ Tu khang trang ẩn hiện trong sương mờ. Và nơi ấy, sự no ấm của đồng bào hiện hữu từ những đồng lúa, nương sâm, những cánh rừng bạt ngàn xanh thẳm.
Nghệ An thu hút vốn đầu tư bất động sản nghỉ dưỡng

Nghệ An thu hút vốn đầu tư bất động sản nghỉ dưỡng

Bất động sản - PV - 14 phút trước
Cùng với sự phát triển về kinh tế và hạ tầng giao thông, Nghệ An đang dần trở thành thị trường mới nổi cho dòng vốn đầu tư bất động sản nghỉ dưỡng tại khu vực Bắc Trung Bộ.
Xe xét nghiệm lưu động ở Cần Thơ - Sáng kiến hữu ích trong mùa dịch

Xe xét nghiệm lưu động ở Cần Thơ - Sáng kiến hữu ích trong mùa dịch

Sáng tạo - Thiên Đức - 1 giờ trước
Báo cáo mới đây của Ủy ban Dân tộc về tình hình phòng, chống dịch Covid 19 vùng DTTS, đã nêu gương quận Bình Thủy, TP. Cần Thơ đã có mô hình sáng tạo. Đó là mô hình xe xét nghiệm lưu động, đến từng nhà để lấy mẫu.
Hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc cây siro

Hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc cây siro

Bạn của nhà nông - Như Ý - 1 giờ trước
Hiện nay cây Siro đang được trồng ngày càng nhiều và mang đến nhiều công dụng tuyệt vời. Đây là loại cây có sức sống mãnh liệt, kháng bệnh tốt, không kén chọn đất. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc cũng gặp phải một số vấn đề, dẫn đến cây chậm phát triển và cho năng suất quả thấp. Vì vậy việc nắm rõ kỹ thuật trồng và cách chăm sóc cây siro là rất cần thiết. Sau đây mời và con tham khảo những thông tin cần thiết nhằm giúp quá trình trồng và chăm sóc cây siro trở nên đơn giản và dễ dàng hơn.
Sản xuất nông nghiệp ở miền núi trước biến đổi khí hậu: Gánh nặng trong sản xuất (Bài 2)

Sản xuất nông nghiệp ở miền núi trước biến đổi khí hậu: Gánh nặng trong sản xuất (Bài 2)

Xã hội - Khánh Thi - CĐ - 2 giờ trước
Biến đổi khí hậu (BĐKH) kiến sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất của tất cả các hệ thống sản xuất ở Việt Nam, trong đó có ngành nông nghiệp. Nhất là ở miền núi, trong điều kiện sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, phương thức canh tác còn lạc hậu, BĐKH sẽ làm gia tăng gánh nặng dịch bệnh, kéo giảm năng suất của các loại cây trồng, vật nuôi.
Cà Mau: Tập trung tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo ở vùng có đông đồng bào DTTS

Cà Mau: Tập trung tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo ở vùng có đông đồng bào DTTS

Dân tộc- Tôn giáo - Nguyệt Anh - 2 giờ trước
Ban Dân tộc tỉnh Cà Mau vừa ban hành Kế hoạch số 34/KH-BDT về triển khai thực hiện công tác tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo ở vùng có đông đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh.
Những bông hoa của núi rừng

Những bông hoa của núi rừng

Cùng với sự đầu tư của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên của đồng bào các dân tộc, trong những năm gần đây, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã có nhiều khởi sắc trên tất cả các lĩnh vực. Đóng góp vào những thành tựu đó là những bông hoa của núi rừng - họ vượt khó vươn lên, truyền cảm hứng cho nhiều người, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Làng cổ Shirakawa-go vào Thu

Làng cổ Shirakawa-go vào Thu

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh (T/h) - 3 giờ trước
Ẩn mình trong rặng núi Hida hùng vĩ thuộc tỉnh Gifu, ngôi làng Shirakawa-go là một trong hai ngôi làng cổ bậc nhất còn lưu giữ nhiều phong cách làng mạc thời xa xưa của đất nước Nhật Bản khi xung quanh nhà vẫn giữ được những ruộng lúa xanh tốt và bao quanh làng là cả một rừng cây khi chuyển sang Thu tạo nên màu sắc vô cùng quyến rũ.
Các bài thuốc chữa bệnh từ cây ngô thù du

Các bài thuốc chữa bệnh từ cây ngô thù du

Vườn thuốc quanh ta - Như Ý - 3 giờ trước
Cây ngô thù du hay còn được gọi với cái tên là ngô vu, thù du, ngô thù...có vị đắng, tính ôn và hơi có độc tính. Phần quả của cây ngô thù du được sử dụng rất phổ biến để làm dược liệu chữa bệnh. Sau đây là một số bài thuốc chữa bệnh có sử dụng dược liệu ngô thù du mời các bạn tham khảo.
Hướng dẫn thực hiện Chương trình giáo dục THCS, THPT năm học 2021-2022

Hướng dẫn thực hiện Chương trình giáo dục THCS, THPT năm học 2021-2022

Giáo dục - P. Ngọc - 3 giờ trước
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành Công văn số 4040/BGDĐT-GDTrH hướng dẫn thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, THPT năm học 2021-2022 ứng phó với dịch Covid-19.
Nông sản Việt được ưa chuộng tại thị trường Trung Quốc

Nông sản Việt được ưa chuộng tại thị trường Trung Quốc

Sản phẩm - Thị trường - Cát Tường (T/h) - 4 giờ trước
Nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm của Việt Nam đã và đang được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng nhờ chất lượng và khả năng cung ứng ngày càng được cải thiện.
Đội tuyển Việt Nam thắng kịch tính Panama, được thưởng nóng 500 triệu đồng

Đội tuyển Việt Nam thắng kịch tính Panama, được thưởng nóng 500 triệu đồng

Thể thao - Giải trí - T.Hợp - 4 giờ trước
Tại lượt trận thứ hai bảng D VCK World Cup Futsal 2021 diễn ra vào tối 16/9 (giờ Việt Nam) tại Lithuania, đội tuyển Futsal Việt Nam đã giành chiến thắng kịch tính 3-2 trước tuyển Futsal Panama. Ngay sau đó, Liên đoàn bóng đá Việt Nam đã quyết định tặng thưởng 500 triệu đồng cho đội tuyển Futsal Việt Nam.