Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn ngôn ngữ các DTTS trong xu thế hội nhập

PV - 13:53, 22/05/2018

Khó khăn về tài chính, phương án bảo tồn chưa phù hợp… là những “điểm nghẽn” trong công tác gìn giữ, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc rất ít người. Đặc biệt, đối với tiếng nói, chữ viết của đồng bào các dân tộc rất ít người, việc bảo tồn hiện không theo kịp tốc độ mai một.

Bài 3: Một số dân tộc ít người đánh mất tiếng mẹ đẻ

Từ miền Tây Nghệ An

Bản Văng Môn, huyện Tương Dương (Nghệ An) là nơi tái định cư của 432 nhân khẩu dân tộc Ơ-đu, cộng đồng có dân số ít người nhất trong 53 DTTS của nước ta. Bản được xây dựng khang trang; người dân được hỗ trợ ổn định đời sống.

Tuy nhiên, nếu không phải là người địa phương thì chẳng ai biết Văng Môn là nơi ở của người Ơ-đu mà là một bản làng của dân tộc Thái. Bởi ở đây, nhà cửa được xây dựng na ná nhà sàn của dân tộc Thái; người dân sử dụng tiếng dân tộc Thái để giao tiếp…

Kiến trúc nhà sàn của đồng bào Ơ-đu ở Văng Môn cũng đã bị “Thái hóa”. Kiến trúc nhà sàn của đồng bào Ơ-đu ở Văng Môn cũng đã bị “Thái hóa”.

 

Ông Lo Văn Nghệ là một trong 4 người còn biết nói tiếng Ơ-đu ở bản Văng Môn. Điều làm ông trăn trở là người Ơ-đu hiện không còn giữ được tiếng nói của mình nữa. Vốn từ vựng của người Ơ-đu hầu hết đều vay mượn tiếng dân tộc Thái, hoặc ngôn ngữ phổ thông.

Ngay các danh từ chỉ quan hệ gia đình, gốc rễ sâu nhất của các yếu tố văn hóa của cộng đồng dân tộc thì hiện người Ơ-Đu cũng phải vay mượn tiếng dân tộc Thái. Chẳng hạn như các từ: “ta ka luông dinh” (ông nội), “me ka luông dinh” (bà nội), “ta nai” (ông ngoại), “me gia nai” (bà ngoại), “lung” (bác), “áo” (chú), “ai” (anh), “ơi” (chị)...

Trong nỗ lực bảo tồn, phát triển dân tộc Ơ-đu, từ năm 2007 đến nay, tỉnh Nghệ An đã mở 6 lớp dạy tiếng Ơ-đu cho gần 300 lượt người Ơ-đu. Nhưng kết quả gìn giữ ngôn ngữ cho người Ơ-đu không đi đến đâu.

Chính ông Lô Thanh Nhất, Phó Chủ tịch UBND huyện Tương Dương, đã nhìn nhận rằng: Kết thúc mỗi lớp học, chỉ có 30-40% học viên biết nói nhưng không thành thạo, sau một thời gian không sử dụng lại quên hết.

Một kết quả khảo cứu của cố Giáo sư Đặng Nghiêm Vạn (1930-2016), nhà dân tộc học đầu ngành của Việt Nam, cho thấy, ngay cả những bài văn cúng được cho là “cổ” nhất, “Ơ-đu nhất”, cũng đã bị “Thái hóa” trên 70%. Thậm chí, trong bản ghi chép của UBND huyện Tương Dương, được sử dụng làm tài liệu dạy tiếng Ơ-đu cho con em người Ơ-đu trong những năm qua, số lượng từ vay mượn chiếm khá lớn. Khảo sát ngẫu nhiên trong 232 từ được ghi chép lại thì từ vay mượn của tiếng Thái là: 40 từ, tiếng Việt: 28 từ.

Đến miền núi phía Bắc

Cũng như cộng đồng dân tộc Ơ-đu ở Nghệ An, các dân tộc rất ít người khác ở nước ta đã hoặc đang mất tiếng mẹ đẻ của mình. Như người Tu Dí ở Lào Cai (một nhánh địa phương của dân tộc Bố Y), từng có tiếng nói riêng, nhưng theo nghiên cứu của Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh này, người Tu Dí đã đánh mất tiếng mẹ đẻ của mình cách đây 50 năm.

Các dân tộc ở khu vực Tây Bắc như: Kháng, La Ha, Xinh Mun… chủ yếu sử dụng ngôn ngữ Thái. Đáng chú ý, việc không còn dùng tiếng mẹ đẻ không chỉ xảy ra trong giao tiếp mà ngay trong các bài hát dân ca của người Kháng, người Xinh Mun, tiếng Thái cũng chiếm 70-80%.

Việc tiếng mẹ đẻ của các dân tộc rất ít người bị “thất truyền” không phải bây giờ mới được nhắc đến mà đã được các nhà khoa học cảnh báo từ hàng chục năm trước. Với người Ơ-đu ở Nghệ An, trong khoảng thời gian 1986-1987, cố Giáo sư Đặng Nghiêm Vạn đã dành nhiều tháng trời nghiên cứu, sưu tầm. Tại thời điểm đó, kết quả nghiên cứu của ông cho thấy, người Ơ-đu không còn giữ được tiếng nói của dân tộc mình.

Kể từ thời điểm cố Giáo sư Đặng Nghiêm Vạn thực hiện sưu tầm ngôn ngữ người Ơ-đu đến nay đã hơn 30 năm; nhưng việc gìn giữ, bảo tồn tiếng nói cho cộng đồng dân tộc có dân số ít nhất trong 53 DTTS của nước ta chẳng có mấy tiến triển; thậm chí là bảo tồn trong vô vọng bởi tiếng nói của người Ơ-đu gần như đã không còn.

Bảo tồn bằng cách nào?

Không phải các cấp ngành, chính quyền các địa phương liên quan không nỗ lực trong công tác bảo tồn. Xét cho cùng, dù rất nỗ lực, tâm huyết nhưng một phần do nguồn lực dành cho bảo tồn ngôn ngữ chưa thỏa đáng, phần nữa do phương án thực hiện chưa phù hợp nên lâm vào tình cảnh bảo tồn cũng như không.

Ở Nghệ An, từ năm 2007, một kế hoạch bảo tồn, phát triển dân tộc Ơ-đu cũng được gấp rút thực hiện, trong đó có bảo tồn tiếng nói. Nhưng hơn 10 năm, chính quyền địa phương chỉ mở được 6 lớp dạy tiếng Ơ-đu theo hình thức truyền khẩu. Kết quả bảo tồn tiếng nói người Ơ-đu thì không phải bàn thêm.

Vậy chẳng lẽ để đồng bào Ơ-đu mất hẳn tiếng mẹ đẻ của mình? Theo kết quả khảo sát của Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An, hiện vẫn còn một bộ phận khoảng 2 vạn người Ơ-đu sinh sống ở đất bạn Lào; trong đó tập trung chủ yếu ở bản Khạp, huyện Mường Khun, tỉnh Xiêng Khoảng.

Người Ơ-đu ở bản Khạp vẫn còn giữ được trang phục truyền thống của họ, và ngôn ngữ Ơ-đu vẫn được lưu truyền với vốn từ khá phong phú. Đây là một tín hiệu khả quan trong công tác bảo tồn văn hóa truyền thống người Ơ-đu nếu chúng ta tăng cường đưa bà con Ơ-đu ở Nghệ An sang giao lưu, học hỏi; đồng thời các nhà khoa học đẩy mạnh nghiên cứu, sưu tầm các nét văn hóa đặc trưng, trong đó có ngôn ngữ.

Hay với các dân tộc rất ít người khác cũng vậy. Theo khảo sát, trong cộng đồng các dân tộc rất ít người hiện vẫn còn một số người vẫn biết tiếng nói, thậm chí cả chữ viết của dân tộc mình. Tuy nhiên, họ đều đã cao tuổi. Do vậy, các cấp, ngành, địa phương liên quan cần gấp rút bảo tồn.

Để thực hiện điều này chắc chắn cần một chiến lược dài hơi cũng như nguồn kinh phí không hề nhỏ. Nhưng phải xác định, ngôn ngữ, văn hóa dân tộc rất ít người là một tài nguyên, một bảo tàng sống; dù đó chỉ là thiểu số thì cũng đừng để mất.

SỸ HÀO

Tin cùng chuyên mục
Đoàn công tác của Ủy ban Dân tộc thăm, chúc mừng Lễ Sen Dolta đồng bào Khmer tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

Đoàn công tác của Ủy ban Dân tộc thăm, chúc mừng Lễ Sen Dolta đồng bào Khmer tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

Tiếp tục chuyến thăm và chúc mừng Lễ Sen Dolta đến đồng bào Khmer tại khu vực miền Đông Nam Bộ, chiều 24/9, Đoàn công tác của Ủy ban Dân tộc do Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Lê Sơn Hải làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc tại Thiền viện Giác Tuệ, thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.
Tin nổi bật trang chủ
Dừng các cuộc họp không thật sự cấp bách để chống bão NORU

Dừng các cuộc họp không thật sự cấp bách để chống bão NORU

Thời sự - PV - 22:18, 25/09/2022
Chiều nay, 25/9, chủ trì họp triển khai công tác ứng phó với Noru - siêu bão có thể đổ bộ vào nước ta trong những ngày tới, Phó Thủ tướng Lê Văn Thành nêu rõ tuyệt đối không chủ quan. Dừng các cuộc họp không thật sự cấp bách để tập trung chỉ đạo, triển khai công tác ứng phó bão, lũ.
Các địa phương khẩn cấp triển khai các phương án ứng phó với bão Noru

Các địa phương khẩn cấp triển khai các phương án ứng phó với bão Noru

Tin tức - Nguyệt Anh (T/h) - 20:13, 25/09/2022
Để chủ động ứng phó với cơn bão số 4 (bão NORU), ngay từ sáng ngày 25/9, các địa phương ven biển miền Trung đồng loạt triển khai các phương án phòng chống, ứng phó với cơn bão được dự báo là cực mạnh với sức gió cấp 15, giật cấp 17.
Lâm Đồng: Phạt hành chính thanh niên phát tán thông tin giả mạo

Lâm Đồng: Phạt hành chính thanh niên phát tán thông tin giả mạo

Pháp luật - Văn Yên - 19:33, 25/09/2022
Công an tỉnh Lâm Đồng cho biết vừa xử phạt vi phạm hành chính 7,5 triệu đồng đối với T.B.H (24 tuổi, ngụ TP. Hồ Chí Minh) về hành vi phát tán thông tin giả mạo, sai sự thật, xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Vi phạm tốc độ, không xuất trình giấy tờ xe, còn

Vi phạm tốc độ, không xuất trình giấy tờ xe, còn "Livestream" Facebook

Pháp luật - Đ.Dương - T.Nhân - 19:33, 25/09/2022
Vi phạm tốc độ, không xuất trình giấy tờ xe, giấy chứng nhận kiểm định và giấy phép lái xe, tài xế ô tô du lịch còn sử dụng điện thoại để Livestream lên mạng xã hội.
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung ứng phó khẩn cấp với bão số 4 (bão Noru)

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung ứng phó khẩn cấp với bão số 4 (bão Noru)

Tin tức - BĐT - 17:44, 25/09/2022
Phó Thủ tướng Lê Văn Thành vừa ký Công điện số 855/CĐ-TTg ngày 25/9/2022 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các cơ quan và các địa phương liên quan tập trung chỉ đạo, triển khai công tác ứng phó bão số 4 theo phương châm "bốn tại chỗ" với tinh thần khẩn trương, quyết liệt nhất.
Xòe Thái - Tinh hoa miền di sản

Xòe Thái - Tinh hoa miền di sản

Tối 24/9, tại thị xã Nghĩa Lộ, UBND tỉnh Yên Bái phối hợp cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các tỉnh Sơn La, Lai Châu, Điện Biên long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò, khám phá Danh thắng quốc gia đặc biệt ruộng bậc thang Mù Cang Chải năm 2022.
An Giang: Hơn 183 tỷ đồng đầu tư phát triển vùng DTTS và miền núi thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia

An Giang: Hơn 183 tỷ đồng đầu tư phát triển vùng DTTS và miền núi thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia

Tin địa phương - Nguyệt Anh - 17:26, 25/09/2022
Chủ tịch HĐND tỉnh An Giang Lê Văn Nưng vừa ký ban hành Nghị quyết số 21/NQ-HĐND ngày 15/8/2022 về việc Phân bổ kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 nguồn ngân sách trung ương và ngân sách địa phương thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi tỉnh An Giang giai đoạn I (từ năm 2021 đến năm 2025).
Lạng Sơn: Khai mạc Đại hội thể dục thể thao tỉnh lần thứ IX, năm 2022

Lạng Sơn: Khai mạc Đại hội thể dục thể thao tỉnh lần thứ IX, năm 2022

Thể thao - Thiên An - Mỹ Dung - 14:59, 25/09/2022
Sáng 25/9, tại Sân vận động Đông Kinh, thành phố Lạng Sơn, UBND tỉnh Lạng Sơn đã tổ chức Lễ khai mạc Đại hội thể dục thể thao tỉnh lần thứ IX, năm 2022.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc lên đường sang Nhật Bản dự Lễ Quốc tang cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc lên đường sang Nhật Bản dự Lễ Quốc tang cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo

Thời sự - PV - 14:33, 25/09/2022
Sáng 25/9, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và Đoàn đại biểu Cấp cao Đảng, Nhà nước ta đã rời sân bay Quốc tế Nội Bài, lên đường sang Nhật Bản dự Lễ Quốc tang cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo tại Thủ đô Tokyo, từ ngày 25 - 28/9/2022.
Thay đối đầu, tư duy “được - mất” bằng hợp tác quốc tế cởi mở

Thay đối đầu, tư duy “được - mất” bằng hợp tác quốc tế cởi mở

Thời sự - PV - 14:21, 25/09/2022
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh đề xuất cần loại bỏ xu hướng đối đầu, tư duy “được - mất” và thay vào đó, cần thúc đẩy chủ nghĩa đa phương và hợp tác quốc tế một cách cởi mở, bao trùm, công bằng và cùng có lợi.
Rực rỡ sắc màu các dân tộc tại Nghĩa Lộ

Rực rỡ sắc màu các dân tộc tại Nghĩa Lộ

Sắc màu 54 - Văn Hoa - Tuấn Ninh - 11:58, 25/09/2022
Chiều 24/9, hoạt động diễn diễu đường phố trên các tuyến đường thị xã Nghĩa Lộ đã mang đến cho khán giả một không gian văn hóa đặc sắc, mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc. Chương trình có sự tham gia của các diễn viên chuyên và không chuyên từ các tỉnh Yên Bái, Sơn La, Lai Châu, Điện Biên.