Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Về Đê Tul ngắm nhà rông chồng - vợ

PV - 17:09, 04/10/2020

Làng Đê Tul (xã Đắk Sơ Mei, huyện Đắk Đoa, Gia Lai) ở trên một quả đồi lớn, nhìn lên là núi Chư Nâm cao nhất Gia Lai. Đây có lẽ là ngôi làng Bahnar duy nhất ở Tây Nguyên có đến 2 nhà rông và có đến 9... già làng.

Về Đê Tul ngắm nhà rông chồng - vợ

Nhà rông cũng được phân vai

Làng Đê Tul có trên 160 hộ, hầu hết là người Bahnar, chỉ có số ít hộ người Kinh vào làm ăn, buôn bán. Có lẽ do làng nằm ngay trung tâm xã nên người dân Đê Tul có tư duy cởi mở hơn, đặc biệt là tư tưởng nam nữ bình quyền trong xã hội. Quan niệm mọi thứ “có đôi” luôn gắn chặt trong đời sống sinh hoạt người làng Đê Tul, từ ghè rượu vợ - chồng đến nhà rông cũng có cặp, có đôi... Ông Dơm - Phó Chủ tịch UBND xã Đắk Sơ Mei - chia sẻ: “Thường người Bahnar không cho phép phụ nữ bước lên nhà rông. Vậy nhưng ở Đê Tul lại có hẳn một ngôi nhà rông “vợ”. Đây là chi tiết khá thú vị. Điều này cho thấy tư duy tiến bộ, vượt khỏi quan niệm truyền thống lâu đời”.

Vì có tới 2 nhà rông nên người làng Đê Tul phân vai trò rất rõ: Nhà rông “chồng” là nơi tổ chức các cuộc hội họp, hòa giải, xử phạt… dành cho những người đàn ông trong làng; ngược lại, nhà rông “vợ” là nơi hội họp của nữ giới. Ở Đê Tul, vai trò của già làng và tính cấu kết cộng đồng, hệ thống luật tục vẫn còn phát huy sức mạnh giáo dục to lớn. “Thanh niên chưa vợ mà lỡ làm con gái có bầu trước khi cưới sẽ bị đưa lên nhà rông “chồng” để già làng bàn cách xử phạt; phụ nữ lại bị đưa qua nhà rông “vợ” để hội đồng làng luận tội. Những người phạm tội trộm cắp vặt, mâu thuẫn cãi vã nhau không thể tự giải quyết cũng được đưa ra cộng đồng làng xem xét” - già Nghir, già làng Đê Tul kể.

Lý giải về sự khác biệt này, già làng Nghir cho biết: Như bao làng Bahnar khác, trước đây, Đê Tul chỉ có một nhà rông duy nhất nằm ở giữa làng. Sau vì làng Đê Tul quá lớn, một phần người dân tái định cư ra vùng đất mới nên làng làm thêm nhà rông thứ hai để làm nơi sinh hoạt cộng đồng. 2 nhà rông nằm cách nhau tầm 500m. “Người làng Đê Tul quan niệm, vạn vật cũng giống như con người, cũng phải có đôi thì mới hòa hợp, cân bằng. Nhà rông của làng cũng vậy”, già Nghir giải thích. Vậy là, nhà rông “chồng”, nhà rông “vợ” chính thức được người làng Đê Tul “phân vai”.

Kiến trúc sư của cộng đồng

Được dựng từ cuối những năm 70 của thế kỷ trước, nhưng tiếc thay, nhà rông “chồng” nguyên bản đã bị cháy cách đây hơn 2 năm. Đây từng là nhà rông lớn và đẹp nhất vùng Đắk Sơ Mei, là niềm tự hào của làng Đê Tul. Nhà rông này cũng là nơi ghi dấu ấn đầu tiên trên hành trình “học việc” làm nhà rông của già Nghir. Để rồi giờ đây già đã là một trong những “kiến trúc sư” nhà rông chính hiệu của làng.

“Ngày ấy, bởi từng có thời gian hoạt động cách mạng nên tôi được dân làng bầu làm trưởng thôn khi mới hơn 30 tuổi. Việc làm nhà rông vì thế tôi ghi nhớ nằm lòng. Dân làng đã mất hơn một tháng trời lao động cật lực mới dựng xong. Và rồi, trong một lần chơi đùa, lũ trẻ con đã sơ ý làm cháy nhà rông này sau ngót 40 năm tồn tại”, già Nghir không giấu được vẻ tiếc nuối. Hiện nhà rông “chồng” đã được dựng lại bằng trụ gỗ, mái lợp tôn.

Về Đê Tul ngắm nhà rông chồng - vợ 1

May mắn thay, nhà rông “vợ”, nằm sát bên quốc lộ 19D, vẫn còn giữ nguyên hiện trạng của một nhà rông nguyên bản của người Bahnar vùng Đắk Sơ Mei với mái tranh, tường bằng phên tre nứa và cột gỗ, xà gỗ. Tất cả đều được đục đẽo, cưa cắt thủ công. Từ khi nhà rông “chồng” bị cháy, nhà rông “vợ” trở thành nhà rông nguyên bản đẹp nhất vùng Đắk Sơ Mei. Chính già Nghir là người chỉ huy xây dựng công trình này. “Đó là tháng 7/2005, khi người làng Đê Tul đã hoàn tất thu hoạch vụ mùa. Cả làng huy động lực lượng để làm nhà rông “vợ”. Hơn chục thanh niên trai tráng lên rừng chặt những cây gỗ lớn về làm cột, vì kèo. Phụ nữ thì người chặt tre nứa, người cắt tranh lợp mái. Mất hơn 20 ngày nhà rông “vợ” mới hoàn thành. Làng mổ 3 con heo, bày hàng chục ghè rượu ngon và mở hội đánh chiêng ròng rã suốt 2 ngày đêm để mừng nhà rông mới”, già Nghir nhớ lại.

Theo già Nghir, người Jarai có chữ viết, nhưng trong xây dựng thì chỉ dùng đến trí nhớ và các loại ký hiệu. “Mình dùng sợi dây để đo đạc và đánh dấu vị trí. Mọi người phải tuân thủ chính xác các vị trí do mình đánh dấu, cứ theo đó mà làm. Cái khó nhất là lợp tranh trên đỉnh mái nhà rông vì nó gần như thẳng đứng, mình phải chọn người khéo léo nhất lợp phần này”, già Nghir nói thêm.

Trái tim của làng

Hiện nay, khi về Đắk Sơ Mei, từ trung tâm xã chạy dọc theo quốc lộ 19D, chúng ta sẽ thấy nhà rông “vợ” sừng sững, trầm mặc đứng bên đường. Nhà rông cao tầm 12m với mái tranh cao vút, dáng vun tròn. 8 cây cột trụ bằng gỗ bình linh vững chãi. 2 bên cầu thang phía trước nhà rông được đặt 2 bức tượng gỗ, một nam một nữ. Dù nhìn từ bên ngoài nhà rông “vợ” đã có phần xuống cấp nhưng bên trong vẫn rất chắc chắn và mát mẻ.

Thêm một điểm độc đáo nữa là Đê Tul hiện có đến… 9 già làng, trong đó ông Nghir là già làng trưởng. Các già làng đều là những người có uy tín trong cộng đồng, được cộng đồng tin tưởng trao nắm giữ các trọng trách khác nhau: già làng nước (cầu mưa, cúng bến nước), già làng lửa, già làng lo các việc cúng tế, già làng phân xử, hòa giải…

Tất cả các công việc chung của làng đều diễn ra dưới mái nhà rông. “Dù cuộc sống có thay đổi thế nào thì nhà rông vẫn là trái tim của làng Đê Tul, còn các già làng, là túi khôn của cộng đồng” - ông Pi Năng Hiêu, Bí thư chi bộ làng Đê Tul tự hào nói./.

Tin cùng chuyên mục
Phong tục ma chay của đồng bào dân tộc thiểu số bị làm mồi câu view

Phong tục ma chay của đồng bào dân tộc thiểu số bị làm mồi câu view

Hàng chục những video trên mạng đưa hình ảnh, thông tin về đám ma của đồng bào dân tộc Mông đạt từ 1 đến 2 triệu view, với những từ ngữ bình luận mà những video này sử dụng như: rùng rợn, kinh hoàng, hết hồn..., một lần nữa khiến cho không ít người bức xúc về nạn câu view "hạ cấp", gây tổn hại đến văn hoá, tập tục truyền thống của đồng bào DTTS.
Hà Nội: Sẽ công bố điểm thi vào lớp 10 trước ngày 1/7

Hà Nội: Sẽ công bố điểm thi vào lớp 10 trước ngày 1/7

Tin tức - T.Hợp - 21:38, 13/06/2021
Trong hai ngày 12 - 13/6, trên 93.000 thí sinh của Hà Nội đã tham dự Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm học 2021-2022. Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết sẽ công bố điểm thi tuyển sinh vào lớp 10 cho thí sinh trước ngày 1/7.
Bắc Giang: “Vượt dịch” xuất khẩu

Bắc Giang: “Vượt dịch” xuất khẩu "vải không Covid"

Kinh tế - Trình Hiệp - 21:20, 13/06/2021
Năm nay, Bắc Giang bội thu vụ vải thiều; sản lượng đạt 180.000 nghìn tấn, tăng 15.000 tấn so với cùng kỳ năm 2020. Trước những diễn biến phức tạp của dịch Covid-19 bùng phát trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, được sự hỗ trợ, giúp đỡ của các cấp, các ngành, chính quyền cùng Nhân dân Bắc Giang đang từng bước “vượt dịch” đảm bảo an toàn trong khâu thu hoạch, bảo vệ an toàn vùng trồng vải; kết nối tiêu thụ, xuất khẩu đúng tiến độ với phương châm “vải không Covid”.
Đồng hành cùng nông dân vùng DTTS và miền núi trong mùa dịch

Đồng hành cùng nông dân vùng DTTS và miền núi trong mùa dịch

Kinh tế - Trọng Bảo - 21:10, 13/06/2021
Nhằm hỗ trợ khách hàng chịu ảnh hưởng do dịch Covid-19, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn, giảm lãi, phí...Tại tỉnh Lào Cai, hàng trăm hộ nông dân trên địa bàn tỉnh đã được hưởng lợi từ sự hỗ trợ của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) tỉnh Lào Cai.
Tương Dương (Nghệ An): Điểm tái định cư di dân vùng sạt lở… đang bị sạt lở!

Tương Dương (Nghệ An): Điểm tái định cư di dân vùng sạt lở… đang bị sạt lở!

Phóng sự - Ký sự - Thành An - 21:01, 13/06/2021
Nhiều hộ dân xã Lượng Minh, huyện Tương Dương (Nghệ An) đang “khóc dở mếu dở”, khi niềm hi vọng sớm được an cư ở vùng đất mới đã bị tắt ngấm. Nguyên nhân là do khu vực được chọn làm điểm tái định cư (TĐC) đã xuất hiện vết nứt và sạt lở nghiêm trọng.
Sáng chế “Thiết bị nướng cơm lam bán tự động” của hai nữ sinh Tây Nguyên

Sáng chế “Thiết bị nướng cơm lam bán tự động” của hai nữ sinh Tây Nguyên

Khoa học - Công nghệ - Thùy Dung - 20:53, 13/06/2021
Nhận thấy việc nướng cơm lam truyền thống tốn nhiều thời gian, công sức, em Lò Huyền Trang (lớp 8) và Y Tuệ (lớp 9) -Trường PT DTNT Sa Thầy (Kon Tum) đã nảy ra ý tưởng sáng chế “Thiết bị nướng cơm lam bán tự động”. Sáng kiến của các em đã đạt giải nhất Cuộc thi Khoa học, kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học năm học 2020-2021.
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Từ ngày 18/4/2021 đến ngày 1/6/2021, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã làm việc với 21 Vụ, đơn vị trực thuộc Ủy ban Dân tộc để nắm bắt tình hình, kết quả, tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ những tháng đầu năm và phương hướng, giải pháp triển khai nhiệm vụ những tháng cuối năm 2021 của các Vụ, đơn vị. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã có những chỉ đạo kịp thời đối với các Vụ, đơn vị nhằm đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả công tác của các Vụ, đơn vị nói riêng, của UBDT nói chung.
Bắt đối tượng vận chuyển 100kg thuốc bom

Bắt đối tượng vận chuyển 100kg thuốc bom

Pháp luật - PV - 20:04, 13/06/2021
Ngày 13/6, Đoàn đặc nhiệm phòng chống ma túy và tội phạm miền Trung (Cục Phòng chống ma túy và tội phạm BĐBP) chủ trì, phối hợp với Phòng Phòng chống ma túy và tội phạm, Đồn Biên phòng Mô Rai (BĐBP Kon Tum) bắt quả tang 1 đối tượng vận chuyển 100kg thuốc bom.
Đẩy nhanh chiến lược vaccine phòng COVID-19, coi trọng bảo đảm kinh tế vĩ mô

Đẩy nhanh chiến lược vaccine phòng COVID-19, coi trọng bảo đảm kinh tế vĩ mô

Tin tức - PV - 20:02, 13/06/2021
Trước tình hình nhiều quốc gia, khu vực mở cửa nền kinh tế vì bảo đảm được vaccine phòng COVID-19, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cho rằng, Việt Nam cần coi trọng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, sớm có kế hoạch cho tăng trưởng và giải ngân vốn đầu tư công, đẩy nhanh chiến lược vaccine với lộ trình, kế hoạch cụ thể để sớm đạt miễn dịch cộng đồng, tạo ra cơ sở quan trọng để bắt nhịp với nền kinh tế thế giới.
Cảnh giác với dịch bệnh mùa hè

Cảnh giác với dịch bệnh mùa hè

Sức khỏe - Hoàng Quý - 19:47, 13/06/2021
Hiện nay, thời tiết mùa hè với khí hậu nóng ẩm tại khu vực miền Bắc và bắt đầu mùa mưa tại khu vực miền Trung, miền Nam… dẫn tới nguy cơ bùng phát nhiều dịch bệnh như bệnh tay chân miệng (TCM), sốt xuất huyết (SXH)… Bên cạnh việc nỗ lực kiểm soát dịch Covid-19, người dân cần cảnh giác và chủ động phòng, chống các dịch bệnh mùa hè.
Ứng dụng bản đồ dịch tễ trong phòng chống dịch Covid-19

Ứng dụng bản đồ dịch tễ trong phòng chống dịch Covid-19

Khoa học - Công nghệ - Nghĩa Hiệp - 19:45, 13/06/2021
Bản đồ cung cấp thông tin dịch tễ COVID-19 (CovidMaps), là ứng dụng đang được nhiều địa phương trên cả nước áp dụng. Ứng dụng giúp người dân không di chuyển đến các điểm nóng, xem những điểm cách ly tập trung, các vùng cách ly y tế và chốt kiểm soát dịch bệnh, tránh lây nhiễm dịch.
Cây thoát nghèo ở huyện miền núi Quan Sơn

Cây thoát nghèo ở huyện miền núi Quan Sơn

Kinh tế - Quỳnh Trâm - 19:37, 13/06/2021
Huyện Quan Sơn (Thanh Hóa) có địa hình đồi núi cao, khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp với sự phát triển của cây luồng. Nhờ tận dụng được lợi thế đó, nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo từ trồng giống cây này.