Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

“Truyền nhân văn hóa” dưới chân núi Khau Rịa

Nguyễn Thế Lượng - Thanh - 15:53, 30/09/2021

Dưới chân núi Khau Rịa cao sừng sững, đồng bào Tày ở bản Rịa, xã Nghĩa Đô (huyện Bảo Yên, Lào Cai) luôn coi Nghệ nhân ưu tú (NNƯT) Ma Thanh Sợi, là “truyền nhân” văn hóa Tày của vùng đất này. Ở tuổi 77, nghệ nhân Ma Thanh Sợi vẫn cần mẫn ngày đêm sưu tầm, ghi chép và truyền lại kho tàng văn hóa dân gian của vùng đất Nghĩa Đô cho thế hệ con cháu.

Nghệ nhân Ma Thanh Sợi miệt mài sưu tầm, nghiên cứu văn hoá dân gian Tày
Nghệ nhân Ma Thanh Sợi miệt mài sưu tầm, nghiên cứu văn hoá dân gian Tày

Tâm huyết sưu tầm văn hóa dân tộc

Sinh ra và lớn lên ở vùng đất giàu trầm tích văn hóa dân gian của dân tộc Tày vùng Nghĩa Đô, nghệ nhân Ma Thanh Sợi am hiểu sâu sắc nguồn cội, lời ăn tiếng nói, phong tục, tập quán của dân tộc mình. Từ khi còn làm cán bộ xã, ông đã có niềm đam mê, yêu thích đặc biệt đối với văn hóa truyền thống dân tộc Tày. Có thời gian rảnh là ông lại lặn lội đến các bản người Tày trong và ngoài xã để gặp các nghệ nhân, thầy cúng xin ghi chép, sưu tầm tất cả những giá trị văn hóa phi vật thể của dân tộc Tày.

Các tư liệu văn hoá dân gian phần nhiều chỉ tồn tại trong trí nhớ người già, thầy cúng, nghệ nhân, trên họa tiết, hoa văn thổ cẩm, trong lễ hội, trò chơi, cưới hỏi, tang ma... Vì thế, để sưu tầm được tư liệu, nghệ nhân Ma Thanh Sợi đã có cách làm riêng của mình. Những thời điểm nông nhàn, ông đi bộ đến các bản người Tày trong và ngoài xã để gặp gỡ, trò chuyện trực tiếp với các bậc cao niên, những người am hiểu vốn văn hoá Tày. Vừa trò chuyện, ông tỉ mỉ ghi chép những lời kể của các cụ già. Sau đó, khi về nhà, ông chắt lọc, phân loại tư liệu sưu tầm được thành từng mảng riêng để dễ nhận diện.

Thế hệ trẻ ở Bảo Yên học hát then đàn tính
Thế hệ trẻ ở Bảo Yên học hát then đàn tính

Vào những dịp lễ hội, cưới hỏi, ma chay, nghệ nhân Ma Thanh Sợi cũng tận dụng mọi thời gian để sưu tầm thêm các phong tục tập quán, các nét văn hoá của đồng bào Tày. 

Sau nhiều năm miệt mài, cần mẫn đi sưu tầm, ghi chép tư liệu, đến nay, nghệ nhân Ma Thanh Sợi có tới trên 2.000 trang viết tay về văn hóa dân gian của dân tộc Tày ở Nghĩa Đô. Kho tư liệu của ông bao gồm các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể như kiến trúc nhà ở, trang phục truyền thống, phong tục, tập quán của đồng bào Tày Nghĩa Đô gắn với các lễ hội dân gian...; văn học dân gian (tục ngữ, câu đố, truyện cổ, hát yếu, hát khắp, hát then...); văn hóa ẩm thực (các món ăn truyền thống); những giai thoại trong đời sống văn hóa tâm linh, di tích lịch sử đền Nghĩa Đô, phế tích thành cổ Nghị Lang, di tích đồn Nghĩa Đô...

Những tư liệu này được Nghệ nhân Ma Thanh Sợi phân loại, biên soạn và gửi đến các nhà xuất bản để in thành những cuốn sách văn hóa dân gian có giá trị. Đến nay, NNƯT Ma Thanh Sợi đã xuất bản được 5 đầu sách nghiên cứu về văn hóa, phong tục, nghề dệt thổ cẩm của người Tày ở Nghĩa Đô; sưu tầm, biên soạn 50 chuyên đề chuyên sâu về văn hóa. Bên cạnh đó, ông cũng tham gia viết bài giới thiệu văn hoá dân gian Tày Nghĩa Đô gửi đăng ở các Báo, Tạp chí Văn nghệ Lào Cai, coi đây là hình thức giới thiệu, quảng bá, lưu giữ bản sắc văn hoá dân gian Nghĩa Đô.

Mấy năm nay, nghệ nhân Ma Thanh Sợi đã sắm được chiếc máy tính để lưu giữ tư liệu sau khi sưu tầm, thay cho việc viết tay.

Ðau đáu với tương lai...

Nghệ nhân ưu tú Ma Thanh Sợi chia sẻ: “Tôi rất lo lắng nếu một ngày kia thế hệ già chết đi thì sẽ mang theo cả “kho báu” của người Tày xuống lòng đất. Rồi thế hệ con cháu chẳng hiểu gì về văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Đó chính là động lực để tôi dành thời gian, công sức ngày đêm sưu tầm, truyền dạy văn hóa dân gian của người Tày Nghĩa Đô cho thế hệ trẻ”.

Những nội dung được nghệ nhân truyền dạy đa dạng như truyền dạy về phong tục, tập quán của người Tày, về nếp sống văn hoá truyền thống trong gia đình người Tày ở Nghĩa Đô, các nghi lễ trong hát then, văn hoá trang phục, ngôn ngữ Tày, các tập quán như sinh đẻ, chữa bệnh của người Tày…

Nghệ nhân Ma Thanh Sợi (người đứng) trò chuyện với bà con về văn hóa dân gian (Ảnh: Ngọc Thanh)
Nghệ nhân Ma Thanh Sợi (người đứng) trò chuyện với bà con về văn hóa dân gian (Ảnh: Ngọc Thanh)

Ngoài ra, khi được các trường học mời đến nói chuyện ngoại khóa về văn hóa dân gian cho các em học sinh, nghệ nhân Ma Thanh Sợi đã giới thiệu, truyền dạy cho các em những câu như tục ngữ, truyện cổ, câu đố, văn hóa ẩm thực của người Tày Nghĩa Đô. Những bài giảng của ông đã giúp các em học sinh am hiểu hơn về truyền thống văn hóa của dân tộc Tày.

Anh Hoàng Đức Sy, Bí thư Đoàn xã Nghĩa Đô chia sẻ: “Là một người được nghệ nhân Ma Thanh Sợi cùng các bác trong xã truyền dạy về hát then, đàn tính, tôi và các bạn trẻ trong xã đã có thêm động lực để lưu giữ, phát huy những giá trị văn hoá dân gian. Cách truyền dạy của nghệ nhân Ma Thanh Sợi rất sâu sắc, dễ hiểu và tâm huyết. Nhờ đó mà chúng tôi đã thành lập được Câu lạc bộ hát Then của xã Nghĩa Đô”.

Ghi nhận những đóng góp của Nghệ nhân ưu tú Ma Thanh Sợi trong sưu tầm, bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa dân gian của dân tộc Tày, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã trao tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp văn hóa dân gian” các năm 2005, 2009, 2016; Bằng công nhận phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân dân gian” năm 2009. Ngày 8/3/2018, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú nhờ những cống hiến xuất sắc trong việc giữ gìn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. 

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Viết từ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc: Quyết liệt đấu tranh đẩy lùi “tà đạo” (Bài 2)

Viết từ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc: Quyết liệt đấu tranh đẩy lùi “tà đạo” (Bài 2)

Với đặc thù là vùng đất biên giới, địa hình phức tạp, trình độ dân trí còn hạn chế... nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc tiềm ẩn nhiều nguy cơ các thế lực thù địch thực hiện âm mưu diễn biến hòa bình, các hoạt động tà đạo, tệ nạn xâm nhập. Do vậy, việc kiên quyết đấu tranh với tội phạm, các hoạt động sinh hoạt đạo trái pháp luật...luôn được hệ thống chính trị, nòng cốt là lực lượng công an chú trọng ngăn chặn bằng nhiều giải pháp. Đặc biệt, nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, vận động đã nâng cao nhận thức cho đồng bào DTTS hiểu rõ cái xấu, không theo đạo lạ, chung tay giữ gìn bản làng bình yên.
Tin nổi bật trang chủ
Ngoại hạng Anh: Thua khó tin trước Everton, Liverpool dần rời xa cuộc đua vô địch

Ngoại hạng Anh: Thua khó tin trước Everton, Liverpool dần rời xa cuộc đua vô địch

Thể thao - Giải trí - Hoàng Minh - 1 giờ trước
Đá bù vòng 29 Ngoại hạng Anh, Liverpool đã phải nhận thất bại 0-2 khi hành quân đến sân của Everton. Sau trận đấu này, Liverpool tạm đứng thứ 2 (74 điểm/34 trận), kém đội đầu bảng Arsenal 3 điểm, hơn đội xếp sau Man City 1 điểm nhưng đá nhiều hơn 2 trận.
Ngoại hạng Anh: Man United lội ngược dòng ngoại mục trước Sheffield United

Ngoại hạng Anh: Man United lội ngược dòng ngoại mục trước Sheffield United

Thể thao - Giải trí - Hoàng Minh - 1 giờ trước
Mặc dù gặp đội cuối bảng xếp hạng Sheffield United, nhưng Man United đã phải rất vất vả mới có thể giành được chiến thắng trong trận đá bù vòng 29 Ngoại hạng Anh.
Futsal châu Á 2024: Thất bại đáng tiếc trước Uzbekistan, Futsal Việt Nam phải chờ tranh vé vớt dự World Cup

Futsal châu Á 2024: Thất bại đáng tiếc trước Uzbekistan, Futsal Việt Nam phải chờ tranh vé vớt dự World Cup

Thể thao - Hoàng Minh - 1 giờ trước
Đội tuyển Fusal Việt Nam vừa để thua ngược đội tuyển Futsal Uzbekistan trong trận Tứ kết giải Futsal châu Á 2024. Thất bại này khiến đội tuyển Futsal bị loại khỏi giải và phải chờ tranh vé vớt dự World Cup.
Triệt phá đường dây tín dụng đen quy mô gần 4 nghìn tỷ đồng

Triệt phá đường dây tín dụng đen quy mô gần 4 nghìn tỷ đồng

Pháp luật - Minh Nhật (t/h) - 1 giờ trước
Ngày 24/4, Công an TP. Hồ Chí Minh cho biết, các đơn vị nghiệp vụ vừa triệt phá đường dây cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự quy mô rất lớn, với mức giao dịch gần 4.000 tỷ đồng.
Tăng cường bảo đảm an toàn các hoạt động du lịch trong dịp lễ và cao điểm mùa hè

Tăng cường bảo đảm an toàn các hoạt động du lịch trong dịp lễ và cao điểm mùa hè

Du lịch - Minh Nhật - 1 giờ trước
Ngày 24/4, Cục Du lịch quốc gia Việt Nam ban hành Văn bản số 780/CDLQGVN-QLLH gửi Sở Du lịch; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường bảo đảm an toàn trong các hoạt động du lịch dịp nghỉ lễ và cao điểm du lịch hè 2024.
Loại trái cây trồng khắp Việt Nam "chống được ung thư ruột"

Loại trái cây trồng khắp Việt Nam "chống được ung thư ruột"

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư ruột - còn gọi là ung thư đại trực tràng - là loại ung thư phổ biến thứ ba trên toàn thế giới, chiếm khoảng 10% tổng số ca ung thư. Bên cạnh đó, nó là nguyên nhân gây tử vong do ung thư xếp hàng thứ hai. Mới đây, một nghiên cứu quốc tế công bố trên tạp chí khoa học Scientific Reports đã chỉ ra tác dụng bất ngờ của quả xoài đối với bệnh ung thư ruột
Giải cứu thành công bé gái 13 tuổi người Thái ở Điện Biên bị lừa bán ra nước ngoài

Giải cứu thành công bé gái 13 tuổi người Thái ở Điện Biên bị lừa bán ra nước ngoài

Tin tức - Minh Nhật (t/h) - 1 giờ trước
Tin lời dụ dỗ của kẻ buôn bán người, một bé gái 13 tuổi, dân tộc Thái, quê ở tỉnh Điện Biên, đã bị lừa bán ra nước ngoài. Bé gái này vừa được Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh giải cứu.
Chương trình nghệ thuật “Điện Biên Phủ - Mốc vàng lịch sử”: Một thông điệp về khát vọng hòa bình

Chương trình nghệ thuật “Điện Biên Phủ - Mốc vàng lịch sử”: Một thông điệp về khát vọng hòa bình

Tin tức - Tào Đạt - 1 giờ trước
Chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2024) sẽ diễn ra lúc 20h10 ngày 6/5, tại Quảng trường 7/5 (Tp. Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên).
Gia Lai: Hạn hán gây thiệt hại gần 380 ha cây trồng

Gia Lai: Hạn hán gây thiệt hại gần 380 ha cây trồng

Tin tức - Ngọc Thu - 1 giờ trước
Thông tin từ Văn phòng Thường trực Ban Chỉ huy Phòng - chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Gia Lai cho biết: Tính đến ngày 24/4, trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận thiệt hại do hạn hán gần 10 tỷ đồng, với gần 380 ha cây trồng các loại bị thiệt hại.
Trao tặng hơn 300 triệu đồng cho phụ nữ và học sinh vùng biên giới tỉnh Thừa Thiên Huế

Trao tặng hơn 300 triệu đồng cho phụ nữ và học sinh vùng biên giới tỉnh Thừa Thiên Huế

Xã hội - Tào Đạt - Võ Tiến - 1 giờ trước
Ngày 25/4, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu phối hợp với Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức nhiều hoạt động thiết thực trong chương trình “Đồng hành cùng phụ nữ biên cương” tại xã Hồng Thượng (huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế).
Huy động nguồn lực để xây dựng nông thôn mới

Huy động nguồn lực để xây dựng nông thôn mới

Tin tức - Thúy Hồng - 1 giờ trước
Ngày 25/4, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức Hội nghị toàn quốc hệ thống Văn phòng Điều phối nông thôn mới các cấp năm 2024.