Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tri thức dân gian của người Chăm trong dựng làng

Inrasara - 11:15, 16/09/2020

Cộng đồng Chăm ở Ninh Thuận và Bình Thuận sống trong các làng (palei), mỗi làng có vài họ (gơp), mỗi gơp có một Kut (nghĩa trang tộc họ mẹ bên Chăm Ấn Độ giáo) hay Ghur (nghĩa trang tộc họ mẹ bên Chăm Bàni).

Một căn nhà cổ của người Chăm tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
Một căn nhà cổ của người Chăm tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Cổng làng người Chăm hướng về Nam, phía núi. Tục ngữ Chăm có câu “Núi hướng Nam, sông hướng Bắc”. Đường sá trong palei Chăm khá thoáng đãng. Nhà cửa được bố trí theo liên gia trong dòng họ (gơp); dòng họ này lại chia ra thành chi họ (ciet prauk). Các liên gia được bố trí theo từng dãy nằm song song cách nhau bằng lối rộng và thẳng đủ cho xe bò có thể tránh nhau. Lối này đi sang lối khác bằng các chẹt.

Nhà người Chăm luôn được bao bọc bởi hàng rào, xưa là cây củi hay tre, nay bằng tường thành. Cổng vào nhà người Chăm cũng là hướng Nam. Đi theo lối chính rẽ vào chẹt, nhưng khách chưa thấy cổng ngay mà người Chăm còn mời khách ngoặt thêm 3 - 4 bước nữa mới tới cổng để bước vào nhà. Điểm đặc biệt là đầu rào giữa nhà này với nhà khác không bao giờ thẳng hàng với nhau mà phải chếch khoảng một bước chân.

Khuôn viên nhà Chăm có thể có một hay vài gia đình chung sống. Trong khuôn viên ấy có nhà 5 căn, tùy công dụng của nó mà được bố trí khác nhau. Sang yơ là ngôi nhà được xây dựng đầu tiên, hướng Đông Tây, vừa dùng để ở, vừa dùng cho phong tục tập quán mang tính gia đình. Sang mưyuw dựng song song với sang yơ, cửa lớn mở ra hướng Nam, thông với sang yơ. Sang twai hay sang halơm dùng để tiếp khách và dành cho khách lưu trú. Sang gan (nhà ngang), cửa mở hướng Đông nối với đầu hồi sang yơ. Sang ging (nhà bếp) nằm biệt lập và cách quãng hẳn các nhà kia, có khi nằm khuất sau sang gan.

Ngoài ra, người Chăm còn dựng thêm một gian trống và thoáng ở chỗ thuận tiện trong khuôn viên nhà, để cối xay lúa bên dưới, phía trên là giàn để cất nông cụ và các dụng cụ khác.

Tri thức dân gian về lập làng và dựng nhà của người Chăm là di sản văn hóa đáng quý, cần bảo tồn, phát huy.

Tin cùng chuyên mục
Phong tục ma chay của đồng bào dân tộc thiểu số bị làm mồi câu view

Phong tục ma chay của đồng bào dân tộc thiểu số bị làm mồi câu view

Hàng chục những video trên mạng đưa hình ảnh, thông tin về đám ma của đồng bào dân tộc Mông đạt từ 1 đến 2 triệu view, với những từ ngữ bình luận mà những video này sử dụng như: rùng rợn, kinh hoàng, hết hồn..., một lần nữa khiến cho không ít người bức xúc về nạn câu view "hạ cấp", gây tổn hại đến văn hoá, tập tục truyền thống của đồng bào DTTS.
Hà Nội: Sẽ công bố điểm thi vào lớp 10 trước ngày 1/7

Hà Nội: Sẽ công bố điểm thi vào lớp 10 trước ngày 1/7

Tin tức - T.Hợp - 21:38, 13/06/2021
Trong hai ngày 12 - 13/6, trên 93.000 thí sinh của Hà Nội đã tham dự Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm học 2021-2022. Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết sẽ công bố điểm thi tuyển sinh vào lớp 10 cho thí sinh trước ngày 1/7.
Bắc Giang: “Vượt dịch” xuất khẩu

Bắc Giang: “Vượt dịch” xuất khẩu "vải không Covid"

Kinh tế - Trình Hiệp - 21:20, 13/06/2021
Năm nay, Bắc Giang bội thu vụ vải thiều; sản lượng đạt 180.000 nghìn tấn, tăng 15.000 tấn so với cùng kỳ năm 2020. Trước những diễn biến phức tạp của dịch Covid-19 bùng phát trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, được sự hỗ trợ, giúp đỡ của các cấp, các ngành, chính quyền cùng Nhân dân Bắc Giang đang từng bước “vượt dịch” đảm bảo an toàn trong khâu thu hoạch, bảo vệ an toàn vùng trồng vải; kết nối tiêu thụ, xuất khẩu đúng tiến độ với phương châm “vải không Covid”.
Đồng hành cùng nông dân vùng DTTS và miền núi trong mùa dịch

Đồng hành cùng nông dân vùng DTTS và miền núi trong mùa dịch

Kinh tế - Trọng Bảo - 21:10, 13/06/2021
Nhằm hỗ trợ khách hàng chịu ảnh hưởng do dịch Covid-19, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn, giảm lãi, phí...Tại tỉnh Lào Cai, hàng trăm hộ nông dân trên địa bàn tỉnh đã được hưởng lợi từ sự hỗ trợ của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) tỉnh Lào Cai.
Tương Dương (Nghệ An): Điểm tái định cư di dân vùng sạt lở… đang bị sạt lở!

Tương Dương (Nghệ An): Điểm tái định cư di dân vùng sạt lở… đang bị sạt lở!

Phóng sự - Ký sự - Thành An - 21:01, 13/06/2021
Nhiều hộ dân xã Lượng Minh, huyện Tương Dương (Nghệ An) đang “khóc dở mếu dở”, khi niềm hi vọng sớm được an cư ở vùng đất mới đã bị tắt ngấm. Nguyên nhân là do khu vực được chọn làm điểm tái định cư (TĐC) đã xuất hiện vết nứt và sạt lở nghiêm trọng.
Sáng chế “Thiết bị nướng cơm lam bán tự động” của hai nữ sinh Tây Nguyên

Sáng chế “Thiết bị nướng cơm lam bán tự động” của hai nữ sinh Tây Nguyên

Khoa học - Công nghệ - Thùy Dung - 20:53, 13/06/2021
Nhận thấy việc nướng cơm lam truyền thống tốn nhiều thời gian, công sức, em Lò Huyền Trang (lớp 8) và Y Tuệ (lớp 9) -Trường PT DTNT Sa Thầy (Kon Tum) đã nảy ra ý tưởng sáng chế “Thiết bị nướng cơm lam bán tự động”. Sáng kiến của các em đã đạt giải nhất Cuộc thi Khoa học, kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học năm học 2020-2021.
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Từ ngày 18/4/2021 đến ngày 1/6/2021, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã làm việc với 21 Vụ, đơn vị trực thuộc Ủy ban Dân tộc để nắm bắt tình hình, kết quả, tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ những tháng đầu năm và phương hướng, giải pháp triển khai nhiệm vụ những tháng cuối năm 2021 của các Vụ, đơn vị. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã có những chỉ đạo kịp thời đối với các Vụ, đơn vị nhằm đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả công tác của các Vụ, đơn vị nói riêng, của UBDT nói chung.
Bắt đối tượng vận chuyển 100kg thuốc bom

Bắt đối tượng vận chuyển 100kg thuốc bom

Pháp luật - PV - 20:04, 13/06/2021
Ngày 13/6, Đoàn đặc nhiệm phòng chống ma túy và tội phạm miền Trung (Cục Phòng chống ma túy và tội phạm BĐBP) chủ trì, phối hợp với Phòng Phòng chống ma túy và tội phạm, Đồn Biên phòng Mô Rai (BĐBP Kon Tum) bắt quả tang 1 đối tượng vận chuyển 100kg thuốc bom.
Đẩy nhanh chiến lược vaccine phòng COVID-19, coi trọng bảo đảm kinh tế vĩ mô

Đẩy nhanh chiến lược vaccine phòng COVID-19, coi trọng bảo đảm kinh tế vĩ mô

Tin tức - PV - 20:02, 13/06/2021
Trước tình hình nhiều quốc gia, khu vực mở cửa nền kinh tế vì bảo đảm được vaccine phòng COVID-19, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cho rằng, Việt Nam cần coi trọng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, sớm có kế hoạch cho tăng trưởng và giải ngân vốn đầu tư công, đẩy nhanh chiến lược vaccine với lộ trình, kế hoạch cụ thể để sớm đạt miễn dịch cộng đồng, tạo ra cơ sở quan trọng để bắt nhịp với nền kinh tế thế giới.
Cảnh giác với dịch bệnh mùa hè

Cảnh giác với dịch bệnh mùa hè

Sức khỏe - Hoàng Quý - 19:47, 13/06/2021
Hiện nay, thời tiết mùa hè với khí hậu nóng ẩm tại khu vực miền Bắc và bắt đầu mùa mưa tại khu vực miền Trung, miền Nam… dẫn tới nguy cơ bùng phát nhiều dịch bệnh như bệnh tay chân miệng (TCM), sốt xuất huyết (SXH)… Bên cạnh việc nỗ lực kiểm soát dịch Covid-19, người dân cần cảnh giác và chủ động phòng, chống các dịch bệnh mùa hè.
Ứng dụng bản đồ dịch tễ trong phòng chống dịch Covid-19

Ứng dụng bản đồ dịch tễ trong phòng chống dịch Covid-19

Khoa học - Công nghệ - Nghĩa Hiệp - 19:45, 13/06/2021
Bản đồ cung cấp thông tin dịch tễ COVID-19 (CovidMaps), là ứng dụng đang được nhiều địa phương trên cả nước áp dụng. Ứng dụng giúp người dân không di chuyển đến các điểm nóng, xem những điểm cách ly tập trung, các vùng cách ly y tế và chốt kiểm soát dịch bệnh, tránh lây nhiễm dịch.
Cây thoát nghèo ở huyện miền núi Quan Sơn

Cây thoát nghèo ở huyện miền núi Quan Sơn

Kinh tế - Quỳnh Trâm - 19:37, 13/06/2021
Huyện Quan Sơn (Thanh Hóa) có địa hình đồi núi cao, khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp với sự phát triển của cây luồng. Nhờ tận dụng được lợi thế đó, nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo từ trồng giống cây này.