Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tài chiêm tinh của người Mường qua bộ lịch cổ

Lam Anh (t/h) - 11:00, 20/01/2022

Xưa nay, văn hóa Mường gói gọn trong câu thành ngữ: “Cơm đồ, nhà gác, nước vác, lợn thui, ngày lui tháng tới”. Đến nay, “ngày lui, tháng tới” vẫn được đồng bào Mường ( chủ yếu là người Mường ở Hòa Bình) sử dụng thông qua bộ lịch đoi – bộ lịch cổ hình thành theo cách tính sự di chuyển giữa sao đoi và mặt trăng.

Cấu tạo bộ lịch cổ của người Mường
Cấu tạo bộ lịch cổ của người Mường

Trong lịch pháp, người Mường cũng chia một năm ra thành 12 tháng. Hằng năm, các thầy mo có tài chiêm tinh thường lên ngọn núi Cột Cờ, hay ra khoảnh đất rộng, thoáng đãng... để nhìn sao đoi (sao tua rua). Tính từ Đông sang Tây, vào lúc trăng lên, nếu sao đoi vào trước mặt trăng thì năm tới sẽ nóng, hạn hán. Nếu sao đoi vào sau mặt trăng thì năm tới sẽ có nhiều mưa bão. Nếu sao đoi vào cùng với mặt trăng thì năm tới thời tiết ôn hòa, cây cối tươi tốt, mùa màng bội thu.

Dựa vào việc nhìn sao đoi, người Mường có cách tính ngày tháng rất độc đáo. Trên mỗi thẻ tre được khắc 30 vạch, mỗi vạch tượng trưng cho một ngày. Tuy nhiên, trong số 30 gạch đó có vạch ngắn, vạch dài, vạch hình mũi tên, vạch có một hoặc hai dấu chấm ở trên...

Ông Bùi Văn Ểu ở xóm Lầm, xã Phong Phú, huyện Tân Lạc sử dụng lịch đoi
Ông Bùi Văn Ểu ở xóm Lầm, xã Phong Phú, huyện Tân Lạc sử dụng lịch đoi

Ông Bùi Văn Ểu ở xóm Lầm, xã Phong Phú, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình giải thích: "Trên lịch đoi, nếu thấy vạch nào hình chữ vê (v) thì gọi là ngày cá, vạch nào có một chấm ở trên thì gọi là ngày tiểu hao, hai chấm thì gọi là ngày hao, vạch hình mũi tên là ngày mưa bão. Số lượng và mật độ của các ngày này thay đổi theo từng tháng. Tháng nào thấy có nhiều vạch hình mũi tên thì tháng đó rất nhiều mưa bão, nếu gieo mạ, cấy lúa... vào những ngày mưa bão thì sẽ bị hư hỏng hết. Nếu vào ngày cá thì người dân đi đánh cá, mò cua bắt ốc sẽ được nhiều. Trong lịch đoi, tháng 1 là tháng có nhiều ngày cá nhất vì đó là thời điểm mùa cá đẻ. Nếu vào ngày hao thì người dân dù có buôn bán bốn phương, lắm của nhiều tiền thì cũng bị thua lỗ... Khi dựng vợ, gả chồng, người Mường  phải nhằm vào những ngày vạch ngắn, đó là ký hiệu của ngày bình thường có thể làm đủ mọi công việc mà không sợ bị thua lỗ, nhưng cũng không phát tài phát lộc được".

Việc tính toán các ngày xấu, tốt trong tháng cũng được dựa trên việc quan sát sao đoi và trăng. Trong mỗi tháng được chia thành 4 tuần là tuần đoi, tuần cối, tuần cây, tuần lồm. Trong mỗi tuần, ngày nào sao đoi đứng ở phía trước mặt trăng là ngày nóng, đứng sau mặt trăng là ngày mưa, có ngày trăng lặn, ngày sao mờ... đó là những ngày xấu. Khi sao đoi đứng ở vị trí sát bên mặt trăng, ánh sao sáng rõ, nền trời trong thì đó là dấu hiệu của ngày tốt.

Trong lịch đoi hình mũi tên là dự báo sắp có mưa bão
Trong lịch đoi hình mũi tên là dự báo sắp có mưa bão

Với cách tính nguyên hợp trong đó cả lịch Pháp, nên lịch đoi thường chậm hơn lịch âm 15 ngày. Sau khi ăn tết Nguyên đán, người Mường thường ăn tết đoi, hay còn gọi là tết lại. Nét văn hóa này không chỉ là một dấu ấn văn hóa mà còn thể hiện sức sống của lịch đoi trong tâm thức của người Mường.

Biểu hiện rõ nét nhất sự ảnh hưởng của lịch đoi trong sản xuất nông nghiệp ở Mường  đó là vai trò của lịch trong lễ hội khai hạ (xuống đồng). Trước đó, đồng bào Mường vẫn làm những công việc đồng áng, tuy nhiên trong tâm thức của người Mường thì chỉ khi được tính theo lịch đoi thì đồng bào mới chính thức bắt tay vào công việc sản xuất vụ mùa mới. Từ lịch đoi mà người Mường đã đúc kết thành những câu tục ngữ: “Kháng Hai, kháng Pa đã hết lọ nà đi là trên rọong (Tháng Hai, tháng Ba đã hết lúa nước thì đi trồng lúa nương).

Ngoài việc xem thế sự để tiến hành làm ăn, cưới hỏi thì người Mường còn sử dụng lịch đoi trong các nghi thức tín ngưỡng. Theo lịch đoi, các ngày tốt cho lễ hội là các ngày phải mát mẻ, xem trong lịch không có điềm xấu. Những ngày tổ chức lễ hội, trên lịch không được khắc vạch thể hiện đó là ngày mưa, ngày bão.

Đến nay, đồng bào Mường vẫn sử dụng lịch đoi để tính ngày tốt xấu và tổ chức lễ hội
Đến nay, đồng bào Mường vẫn sử dụng lịch đoi để tính ngày tốt xấu và tổ chức lễ hội

Làm nhà mới là một công việc rất lớn đối với người Mường, chính vì thế từ khi bắt đầu đào móng nhà họ đã phải tiến hành xem ngày tốt để làm. Có một ngày theo quan niệm của người Mường nếu làm nhà sẽ thuận lợi và tốt đẹp, mọi công việc sẽ vẹn toàn nhất. Đó là ngày cây tha. Người Mường có câu: “Là mùa cây tha, là nhà cây trong” (Làm mùa vụ vào ngày cây tha, làm nhà vào ngày cây trong). Họ cho rằng những ngôi nhà được chọn làm vào các ngày ấy thì ngôi nhà sẽ trở nên vững chắc, kín đáo và gia đình sẽ ăn nên, làm ra.

Trong lịch đoi, những tháng cây trong là những tháng phù hợp cho việc cưới xin. Các tháng đó là tháng Hai và tháng Ba (tương ứng tháng 11 và tháng 12 âm lịch). Đây là các tháng được coi là tháng đại an, mọi sự như ý. Người Mường nơi đây thường nói: ‘‘Kháng cây trong thong đong ăn cưới’’ (Tháng cây trong thường đi khắp nơi để ăn cưới). Trong khi tiến hành hôn lễ, thầy cúng cũng phải chọn giờ tốt để đón dâu. Khi về đến nhà thầy cúng tiếp tục xem giờ theo lịch đoi để cúng ông bà tổ tiên.

Lịch đoi góp mặt trong đời sống của đồng bào Mường ở Mường Bi dù ít hay nhiều, sâu sắc hay không tùy vào từng khía cạnh khác nhau. Hiện nay, người Mường vẫn dùng song song 2 loại lịch là lịch tây và lịch đoi.

Tin cùng chuyên mục
Nét đẹp văn hóa trong đời sống dân tộc Hoa

Nét đẹp văn hóa trong đời sống dân tộc Hoa

Người Hoa là 1 trong 8 cộng đồng dân tộc sinh sống trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên. Tổ tiên dân tộc Hoa di cư từ Trung Quốc đến Việt Nam vào cuối thời Minh, đầu thời Thanh, kéo dài cho đến nửa đầu thế kỷ XX. Trong quá trình định cư, lập bản, đồng bào người Hoa luôn gìn giữ văn hóa truyền thống, lưu truyền nét đặc sắc riêng trong đời sống sinh hoạt.
Tuyên dương 60 thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác

Tuyên dương 60 thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác

Xã hội - BĐT - 5 phút trước
Sáng 20/5, tại Hà Nội, Đoàn Khối Doanh nghiệp Trung ương tổ chức Lễ tuyên dương thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác lần thứ VI, năm 2022 và Lễ trao giải Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu truyền thống 15 năm Đảng bộ và Đoàn Khối Doanh nghiệp Trung ương.
Lùi ngày điều hành giá xăng dầu sang 23/5

Lùi ngày điều hành giá xăng dầu sang 23/5

Kinh tế - Hoàng Minh - 15 phút trước
Liên bộ Công Thương - Tài chính vừa cho biết sẽ lùi ngày điều hành giá bản lẻ xăng dầu từ 21/5 sang 15h ngày 23/5.
Thúc đẩy kết nối kinh tế Việt Nam - Singapore trên nền tảng số

Thúc đẩy kết nối kinh tế Việt Nam - Singapore trên nền tảng số

Thời sự - PV - 26 phút trước
Thủ tướng Phạm Minh Chính mong muốn Quốc hội Singapore tiếp tục ủng hộ, tạo điều kiện cho quá trình hợp tác phục hồi và phát triển kinh tế sau đại dịch, đưa kết nối hai nền kinh tế hướng tới tầm cao mới là "kết nối trên nền tảng số", tiếp tục phát triển các khu VSIP…
Cầu treo dài nhất thế giới chính thức mở cửa đón khách

Cầu treo dài nhất thế giới chính thức mở cửa đón khách

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh - 29 phút trước
Sau hơn 2 năm đầu tư, xây dựng, cầu Sky Bridge 721, chiếc cầu treo dài nhất thế giới vừa chính thức mở cửa đón khách du lịch tại Cộng hòa Séc.
Hướng dẫn cách đi bộ đúng cách tốt cho sức khỏe

Hướng dẫn cách đi bộ đúng cách tốt cho sức khỏe

Media - Hoàng Quý - 1 giờ trước
Đi bộ là cách tập luyện, rèn luyện sức khỏe đơn giản song mang lại nhiều hiệu quả đối với mỗi người. Nếu tập luyện thường xuyên và đúng cách bạn sẽ có một sức khỏe tốt hơn. Tuy nhiên đi bộ như thế nào mới thật sự tốt cho sức khỏe thì lại là một câu hỏi mà nhiều người quan tâm. Sau đây là một số phương pháp giúp cho việc đi bộ hàng ngày của bạn thực sự phát huy hiệu quả.
Hướng dẫn cách đi bộ đúng cách tốt cho sức khỏe

Hướng dẫn cách đi bộ đúng cách tốt cho sức khỏe

Đi bộ là cách tập luyện, rèn luyện sức khỏe đơn giản song mang lại nhiều hiệu quả đối với mỗi người. Nếu tập luyện thường xuyên và đúng cách bạn sẽ có một sức khỏe tốt hơn. Tuy nhiên đi bộ như thế nào mới thật sự tốt cho sức khỏe thì lại là một câu hỏi mà nhiều người quan tâm. Sau đây là một số phương pháp giúp cho việc đi bộ hàng ngày của bạn thực sự phát huy hiệu quả.
Quy hoạch Khu du lịch sinh thái hồ Thanh Long thành một khu du lịch tầm cỡ quốc tế

Quy hoạch Khu du lịch sinh thái hồ Thanh Long thành một khu du lịch tầm cỡ quốc tế

Du lịch - Nguyệt Anh - 1 giờ trước
Tại Hội nghị công bố danh mục thu hút đầu tư trên địa bàn TP. Chí Linh (Hải Dương) đến năm 2040, doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường đã ký biên bản ghi nhớ với UBND TP. Chí Linh về việc nghiên cứu đầu tư dự án Khu du lịch sinh thái hồ Thanh Long.
Mừng SEA Games 31 và Quốc tế Thiếu nhi, WinMart/WinMart+ giảm giá hàng loạt mặt hàng

Mừng SEA Games 31 và Quốc tế Thiếu nhi, WinMart/WinMart+ giảm giá hàng loạt mặt hàng

Sản phẩm - Thị trường - Thành An - 1 giờ trước
Dịch COVID-19 được kiểm soát tốt trên phạm vi toàn quốc đã tạo điều kiện để các hoạt động chào hè năm nay sôi động hơn. Nhân dịp chào mừng SEA Games 31 được tổ chức tại Việt Nam và Quốc tế Thiếu nhi 1/6, WinMart/WinMart+ giảm giá hàng loạt mặt hàng.
Khẩn trương ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất

Khẩn trương ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất

Tin tức - BĐT - 1 giờ trước
Trưa 20/5, Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống thiên tai có văn bản đề nghị các tỉnh, thành phố khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ khẩn trương ứng phó mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất có thể xảy ra nhằm giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản của người dân.
Bà Rịa - Vũng Tàu thông qua chủ trương đầu tư Dự án Công viên Bàu Sen, Tp. Vũng Tàu

Bà Rịa - Vũng Tàu thông qua chủ trương đầu tư Dự án Công viên Bàu Sen, Tp. Vũng Tàu

Môi trường sống - Lê Vũ - Bảo Trần - 1 giờ trước
UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vừa thông qua chủ trương đầu tư Dự án Công viên Bàu Sen, với định hướng là phát triển mảng xanh đô thị công cộng cho Tp. Vũng Tàu.
4 món bánh Việt được CNN bình chọn ngon nhất thế giới

4 món bánh Việt được CNN bình chọn ngon nhất thế giới

Ẩm thực - Nguyệt Anh - 2 giờ trước
Ban tổ chức Festival Huế 2022 vừa công bố lịch chương trình chính thức của tuần lễ Festival Huế 2022 với chủ đề "Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển".