Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Những “Kiến trúc sư” người Ê Đê kể chuyện làm nhà dài giữa Thủ đô

Trương Vui - 17:53, 08/04/2023

Đến với Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam những ngày này, du khách không chỉ được ngắm nhìn công trình kiến trúc dân gian nhà dài của dân tộc Ê Đê, với những đặc điểm kiến trúc nguyên bản, mà còn được gặp gỡ, lắng nghe những câu chuyện về quá trình tu sửa nhà dài từ nhóm nghệ nhân- những người được ví như “kiến trúc sư” của buôn làng đang tham gia xây dựng, tu sửa chính ngôi nhà mang bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Những "kiến trúc sư" khéo léo và tỉ mỉ "mặc áo mới" cho nhà dài
Những "kiến trúc sư" khéo léo và tỉ mỉ "mặc áo mới" cho nhà dài

Ngôi nhà dài của dân tộc Ê Đê, được xây dựng tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam trên cơ sở ngôi nhà của gia đình bà H’Đách Êban (người Ê Đê Kpạ) làm năm 1967 ở buôn Ky, Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Ngôi nhà có chiều dài 42,5 m, sàn cao 1,1 m và rộng 6 m, được khánh thành vào năm 2000 tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Từ khi được xây dựng đến nay, công trình này luôn là hình ảnh hấp dẫn du khách khi đến tham quan Bảo tàng, không chỉ vì đây là kiến trúc xây dựng độc đáo của dân tộc Ê Đê, mà còn bởi công trình này được các chủ thể văn hóa ở buôn Ky trực tiếp xây dựng, tu sửa nhiều lần.

Mới đây, chúng tôi đến nghe kể chuyện sửa nhà dài của các “kiến trúc sư” người Ê Đê vào một ngày mưa phùn, trời se lạnh. Cái ẩm ương của thời tiết giao mùa, dường như không thể ngăn cản được sự tất bật, say mê với công việc của nhóm thợ. Mỗi người một công việc, người vót mây, người buộc rui mè, người chuẩn bị hóp, tre, nứa... “Thường chúng tôi sẽ ăn trưa lúc hơn 11 h, mà nhiều khi mải mê quá hay quên cả giờ ăn cơm”, bác Y Yôč Hmok, người tham gia tu sửa nhà dài tươi cười khi nói với chúng tôi.

Công đoạn làm sạch cỏ tranh trước khi đem lợp mái
Công đoạn làm sạch cỏ tranh trước khi đem lợp mái

Là một trong những người thợ trực tiếp xây dựng và có mặt trong tất cả những lần tu sửa nhà dài, bác Y Yôč Hmok cho biết, qua 2 lần xây dựng và tu sửa, thì đây là lần xuống cấp nhất của nhà dài. Sàn nhà, các trụ gỗ đã bị mọt ăn nhiều, đặc biệt phần mái nhà đã bị hư hỏng, dột nhiều, phải phủ bạt để bảo vệ.

“Phần mái nhà bị hư hỏng cũng dễ hiểu thôi. Nhà dài truyền thống của dân tộc Ê Đê thường có 5 phòng, mỗi phòng đều có bếp, do đó khói luôn bao phủ căn nhà, giúp cỏ tranh lợp mái được bền hơn. Nhưng nóc nhà cũng chỉ có tuổi thọ từ 7 - 8 năm. Ở đây không có khói bếp bao phủ, tuổi thọ của cỏ tranh sẽ bị ảnh hưởng”, bác Y Yôč Hmok chia sẻ.

Với người dân Ê Đê, phần mái được ví là “linh hồn” của nhà dài, giúp bảo vệ mưa, nắng cho cả ngôi nhà. Chính vì thế, ngay từ khi bước chân đến Bảo tàng, cả đội thợ đã bắt tay vào sửa phần mái nhà, với những công đoạn đầu tiên là làm sạch, phơi khô cỏ tranh, chuẩn bị dây buộc kèo, rui mè. Từng công đoạn tưởng rất đơn giản, nhưng kỳ thực lại rất kỳ công, đòi hỏi người thợ phải trau chuốt, cẩn thận và hết sức tỉ mỉ.

Bác Siu Kuai (sinh năm 1949), người nhiều tuổi nhất nhóm thợ đang vót mây chuẩn bị cho công đoạn buộc cỏ tranh và sàn, vách nhà
Bác Siu Kuai (sinh năm 1949), người nhiều tuổi nhất nhóm thợ đang vót mây chuẩn bị cho công đoạn buộc cỏ tranh và sàn, vách nhà

Bác Siu Kuai (sinh năm 1949), người nhiều tuổi nhất trong nhóm thợ tay thoăn thoắt vừa vót từng sợi mây chuẩn bị cho công đoạn buộc cỏ tranh, vui vẻ chia sẻ: “Cỏ tranh thì cần làm sạch, phơi khô, phải bảo đảm cỏ mềm, không giòn thì mới giữ được độ bền. Còn vót dây mây thì phải tỉ mỉ, mỏng quá thì dễ đứt, dày quá thì lại giòn, không buộc được đâu”.

Chính vì yêu cầu sự tỉ mỉ, cẩn thận trong từng công đoạn, việc sửa mái nhà được đội “kiến trúc sư” cho là mất nhiều thời gian và công sức nhất. Sau khi hoàn thiện xong phần mái, đội thợ mới thực hiện các công việc tiếp theo là sửa vách, sàn nhà và tu sửa trụ đỡ. Công việc sửa nhà dự kiến sẽ hoàn thành vào giữa tháng 4.

Hóp, tre, nứa sau khi được bổ đôi, làm dẹt sẽ được đem ra phơi để làm vách và sàn nhà
Hóp, tre, nứa sau khi được bổ đôi, làm dẹt sẽ được đem ra phơi để làm vách và sàn nhà

Trước đây, nhà dài đã trải qua 2 lần tu sửa vào năm 2009 và 2019. Đến nay, nhà dài lại tiếp tục phải tu sửa để giữ gìn ngôi nhà tại Bảo tàng. Và vẫn như cách đã thực hiện trong suốt hơn 20 năm, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam vẫn quyết định mời những người thợ từ buôn Ky trực tiếp thực hiện, với mong muốn thông qua việc những người thợ trực tiếp tu sửa sẽ trao truyền các tri thức dân gian từ thế hệ già sang thế hệ trẻ. Đây cũng là điểm độc đáo làm nên giá trị văn hóa độc đáo của công trình nhà dài ngay giữa lòng Thủ đô.

Chị An Thu Trà - Trưởng phòng Truyền thông và Giáo dục của Bảo tàng cho biết, lần tu sửa này có 13 người thợ, thì có đến 7 người đã từng ra Hà Nội tham gia tu sửa nhà dài lần thứ 2, thứ 3. Họ đều rất ủng hộ và sẵn sàng hợp tác khi Bảo tàng đề nghị.

Nhóm "kiến trúc sư" tranh thủ thời gian ngồi đan những vật dụng hàng ngày như lồng gà, mẹt đựng thức ăn …
Nhóm "kiến trúc sư" tranh thủ thời gian ngồi đan những vật dụng hàng ngày như lồng gà, mẹt đựng thức ăn …

“Đường đi xa xôi, chúng tôi mất 2 ngày 1 đêm mới tới nơi đấy, cũng vất vả lắm. Nhưng được đóng góp vào tu sửa nhà dài để lan tỏa văn hóa người Ê Đê đến du khách tham quan mọi miền, tôi tự hào lắm”, bác Y Yôč Hmok bày tỏ.

Cũng theo bác Y Yôč Hmok, không chỉ bác mà cả buôn làng Ky đều rất ủng hộ với cách làm của Bảo tàng. Trong nhóm thợ đã tham gia dựng nhà dài ở đây, rất tiếc nhiều người nay đã không còn, nhiều người do tuổi cao cũng đành tiếc nuối vì không thể tham gia lần này. Còn lại, mọi người kể cả đang có công việc riêng cũng đều tự nguyện xin đăng ký tham gia.

“Tiêu chí của chúng tôi là vừa chọn thợ có tay nghề và kinh nghiệm dày dặn, nhưng cũng ưu tiên chọn cả những người đại diện cho thế hệ trẻ để học cách làm của người có kinh nghiệm. Tre già măng mọc mà, sau này chúng tôi già yếu, lớp trẻ sẽ tiếp tục nối theo sau, tu sửa phục dựng để kiến trúc này còn mãi.

Y Blen Buôn Yă (sinh năm 1985), thợ trẻ nhất trong nhóm sửa nhà dài lần này tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đang tất bật với công việc của mình
Y Blen Buôn Yă (sinh năm 1985), thợ trẻ nhất trong nhóm sửa nhà dài lần này tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đang tất bật với công việc của mình

Anh Y Blen Buôn Yă (sinh năm 1985) chính là người thợ trẻ tuổi nhất ở đây. Các công việc đòi hỏi sức khỏe, sự nhanh nhẹn anh đều nhiệt tình thực hiện, bằng tất cả tình yêu dành cho ngôi nhà truyền thống. Anh bày tỏ: “Tôi vô đây để học hỏi cách sửa sang nhà dài, sau này nối tiếp công việc của thế hệ đi trước, để hình ảnh nhà dài sẽ mãi tồn tại và lan tỏa”.

“Giờ nhà dài truyền thống không còn nhiều, những ngôi nhà dài còn lại thì phần mái đã được lợp tôn thay thế cho việc lợp cỏ tranh rồi. Cho bọn trẻ nó đi cùng, để nó có cơ hội được học, được làm, giữ mãi công trình này, để sau này con cháu trong buôn có cơ hội đến Hà Nội, còn được nhìn nhà dài, thêm tự hào và yêu những ngôi nhà truyền thống”, bác Y Yôč Hmok cho hay.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Thanh minh trong tiết tháng Ba

Thanh minh trong tiết tháng Ba

Từ xa xưa, Tết Thanh minh (được tổ chức vào mùng 3 tháng Ba Âm lịch hằng năm) đã trở thành ngày lễ quan trọng, thiêng liêng đối với người Việt. Đối với đồng bào Tày, Nùng ở miền núi phía Bắc nói chung, tỉnh Bắc Kạn nói riêng, Tết Thanh minh là một trong những ngày Tết lớn sau Tết Nguyên đán. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên mà còn là lúc con cháu sum vầy, thấm tình gắn kết dòng tộc.
Tin nổi bật trang chủ
Nêu cao tinh thần trách nhiệm, tích cực phối hợp giữa Bộ Dân tộc và Tôn giáo và Hội đồng Dân tộc của Quốc hội

Nêu cao tinh thần trách nhiệm, tích cực phối hợp giữa Bộ Dân tộc và Tôn giáo và Hội đồng Dân tộc của Quốc hội

Ngày 2/4, tại Trụ sở Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Dân tộc và Tôn giáo và Hội đồng Dân tộc của Quốc hội đã có buổi làm việc về một số nhiệm vụ trọng tâm năm 2025 liên quan đến công tác dân tộc, chính sách dân tộc. Tại buổi làm việc, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Đào Ngọc Dung nhấn mạnh, công tác phối hợp giữa Bộ Dân tộc và Tôn giáo và Hội đồng Dân tộc Quốc hội phải theo phương châm phối hợp nhịp nhàng, dân chủ, cùng nhau tìm ra chân lý, để đi đến thống nhất, có như vậy thì sự nghiệp công tác dân tộc mới đi đến sự đồng thuận, đạt được thắng lợi.
Thủ tướng: Phải đặt niềm tin, hy vọng, tạo động lực, truyền cảm hứng, tạo bước ngoặt về phát triển kinh tế tư nhân

Thủ tướng: Phải đặt niềm tin, hy vọng, tạo động lực, truyền cảm hứng, tạo bước ngoặt về phát triển kinh tế tư nhân

Thời sự - PV - 19:35, 02/04/2025
Chiều 2/4, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo xây dựng Đề án phát triển kinh tế tư nhân đã chủ trì Phiên họp lần thứ hai của Ban Chỉ đạo, tiếp tục cho ý kiến, hoàn thiện thêm một bước dự thảo Đề án để chuẩn bị trình Bộ Chính trị.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Tọa đàm doanh nghiệp Việt Nam - Armenia

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Tọa đàm doanh nghiệp Việt Nam - Armenia

Thời sự - PV - 17:50, 02/04/2025
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Armenia, sáng 2/4 (theo giờ địa phương), tại Thủ đô Yerevan, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự Tọa đàm doanh nghiệp Việt Nam - Armenia.
Gia Lai: Hoàn thành trên 50% kế hoạch xóa nhà tạm, nhà dột nát

Gia Lai: Hoàn thành trên 50% kế hoạch xóa nhà tạm, nhà dột nát

Tin tức - Ngọc Thu - 16:47, 02/04/2025
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo triển khai xóa nhà tạm, nhà dột nát trên địa bàn tỉnh Gia Lai, tính đến ngày 30/3, toàn tỉnh đã khởi công xây dựng, sửa chữa 4.289/8.485 nhà, đạt 50,55% kế hoạch.
Vùng miền núi Phú Yên không ngừng khởi sắc

Vùng miền núi Phú Yên không ngừng khởi sắc

Dân tộc - Tôn giáo - T.Nhân - H.Trường - 16:39, 02/04/2025
Vùng miền núi tỉnh Phú Yên gồm 3 huyện Đồng Xuân, Sơn Hòa và Sông Hinh. Đây là nơi sinh sống của 33 dân tộc anh em, trong đó có 32 dân tộc thiểu số (chủ yếu là Ê Đê, Chăm, Ba Na, Tày, Nùng, Dao…) với trên 60.000 người. Nơi đây cũng từng là căn cứ cách mạng, ghi dấu một thời oanh liệt của quân và dân ta trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ. Được sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, cho dù chưa hết khó khăn, nhưng diện mạo ở nhiều xã khó khăn đã có nhiều thay đổi; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện, nâng cao...
Nhiều tour du lịch đặc sắc, ý nghĩa dịp 50 năm thống nhất đất nước

Nhiều tour du lịch đặc sắc, ý nghĩa dịp 50 năm thống nhất đất nước

Du lịch - Minh Nhật - 16:10, 02/04/2025
Được thiết kế dành riêng cho dịp Kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, các tour du lịch không chỉ góp phần phát huy ý nghĩa, giá trị văn hóa lịch sử của các điểm đến mà còn mang tính giáo dục sâu sắc, góp phần nâng cao nhận thức và lòng tự hào dân tộc.
Cụm Tháp Chăm hơn 800 năm tuổi ở Ninh Thuận

Cụm Tháp Chăm hơn 800 năm tuổi ở Ninh Thuận

Bản tin tổng hợp của Báo Dân tộc và Phát triển. Bản tin sáng ngày 1/4, có những thông tin đáng chú ý sau: Múa Lân - Sư - Rồng TP. Hồ Chí Minh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cụm Tháp Chăm hơn 800 năm tuổi ở Ninh Thuận. A Thu - Người gìn giữ hồn cốt văn hóa Xơ Đăng. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Đắk Lắk: Người có uy tín phát huy vai trò đoàn kết ở buôn làng

Đắk Lắk: Người có uy tín phát huy vai trò đoàn kết ở buôn làng

Dân tộc - Tôn giáo - Lê Hường - 16:02, 02/04/2025
Gương mẫu, đi đầu trong mọi phong trào, đồng hành cùng đồng bào DTTS trong cuộc sống, sinh hoạt, lao động sản xuất...; đội ngũ Người có uy tín tỉnh Đắk Lắk được ví như “trung tâm đoàn kết” của buôn làng, là hạt nhân đặc biệt góp phần củng cố, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Thanh minh trong tiết tháng Ba

Thanh minh trong tiết tháng Ba

Sắc màu 54 - Đức Hồng - 16:01, 02/04/2025
Từ xa xưa, Tết Thanh minh (được tổ chức vào mùng 3 tháng Ba Âm lịch hằng năm) đã trở thành ngày lễ quan trọng, thiêng liêng đối với người Việt. Đối với đồng bào Tày, Nùng ở miền núi phía Bắc nói chung, tỉnh Bắc Kạn nói riêng, Tết Thanh minh là một trong những ngày Tết lớn sau Tết Nguyên đán. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên mà còn là lúc con cháu sum vầy, thấm tình gắn kết dòng tộc.
Đơn vị cung ứng giống cây dược liệu không thực hiện cam kết, nhiều hộ DTTS rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”

Đơn vị cung ứng giống cây dược liệu không thực hiện cam kết, nhiều hộ DTTS rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”

Pháp luật - Phạm Tiến - 15:49, 02/04/2025
Từ năm 2024 đến nay, nhiều hộ đồng bào DTTS tham gia Dự án trồng cây dược liệu quý (trồng cây gấc) ở huyện A Lưới , TP. Huế rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”. Đất trồng cây gấc đã san ủi, hố trồng cây gấc đã đào, thế nhưng đơn vị tham gia liên kết sản xuất là Công ty La San lại chưa giao cây giống, vật tư trồng gấc như cam kết.
Xín Mần (Hà Giang): Những tín hiệu tích cực từ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Xín Mần (Hà Giang): Những tín hiệu tích cực từ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Khoa học - Công nghệ - Vũ Mừng - 15:46, 02/04/2025
Những năm gần đây, việc liên kết, chuyển giao và tiếp nhận những tiến bộ khoa học kỹ thuật đã góp phần gia tăng năng suất và chất lượng cây trồng cho các hộ dân tại huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang.
Cà Mau: Ðường Hồ Chí Minh trên biển là Di tích Quốc gia đặc biệt

Cà Mau: Ðường Hồ Chí Minh trên biển là Di tích Quốc gia đặc biệt

Trang địa phương - Minh Nhật - 15:46, 02/04/2025
Trong tháng 4/2025, tỉnh Cà Mau sẽ tổ chức nhiều sự kiện văn hóa nhằm tôn vinh các giá trị truyền thống. Trong đó có sự kiện đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt Ðường Hồ Chí Minh trên biển.