Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nuối tiếc những mái nhà dài của người Mạ

PV - 11:20, 10/05/2019

Chúng tôi trở lại vùng cư trú của bà con người Mạ ở huyện Bảo Lâm (Lâm Đồng) và nhận thông tin bất ngờ: Trong số hơn 1.200 hộ đồng bào tộc danh Mạ (ngành Mạ Ngăn) cư trú ở các xã Lộc Bắc, Lộc Bảo, B’Lá… của huyện này hiện chỉ còn lại duy nhất 1 ngôi nhà dài độc đáo. Kiến trúc nhà dài của đồng bào Mạ đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ, đó là một thực tế hiện hữu ngay tại không gian của buôn làng ở vùng sâu, vùng xa.

Nhà ông K’Rền ở buôn Bờ Đăng hiện được xem là căn nhà đặc trưng nhất của kiểu nhà dài ở xã Lộc Bắc (huyện Bảo Lâm) còn hiện hữu. Căn nhà được làm từ năm 2001, ban đầu chỉ có 2 bếp nhưng tới nay đã được nối dài thành 5 căn bếp với 14 người cùng sinh sống.

Chủ nhân ngôi nhà giải thích: “Ta có em gái ở một bếp, hai con trai có gia đình mỗi đứa một bếp, em rể ta một bếp. Nhà phải nối dài sau mỗi lần có đứa lập gia đình”. Mô tả của lão nông dân người Mạ đã lý giải kiểu cư trú có thể khái quát như thế này: Khởi nguyên, cả buôn làng đông đúc người Mạ Ngăn tới hàng trăm người chỉ cư trú trong dăm bảy căn nhà dài. Mỗi nhà là một dòng họ hay một đại gia đình nhiều thế hệ.

Một góc nhà dài người Mạ ở Lộc Bắc, Bảo Lâm, Lâm Đồng. Một góc nhà dài người Mạ ở Lộc Bắc, Bảo Lâm, Lâm Đồng.

Trong căn nhà mái dài có thể có tới cả chục cái bếp-cả chục gia đình cùng sinh sống. Mỗi gia đình tự chủ về mặt lương thực và là một thành tố độc lập trong nhà dài. Điều độc đáo nhất giữa các gia đình trong ngôi nhà dài là không hề có sự ngăn cách về mặt không gian sinh hoạt. Các tiểu gia đình nhóm bếp sát cạnh nhau và có thể với tay đến nhau khi ngủ. Nhưng trong những căn nhà của người Mạ đông đúc đó chưa bao giờ xảy ra sự chia rẽ, mất đoàn kết hay những biểu hiện tiêu cực khác về tình cảm gia đình.

Hiện nay, nguy cơ mất hẳn văn hóa nhà dài đang làm đau đầu các nhà quản lý văn hóa. Theo thống kê của ngành văn hóa tỉnh Lâm Đồng, hiện tại vùng Lộc Bắc-là địa bàn cư trú tập trung của người Mạ tại Lâm Đồng-chỉ còn 1 ngôi nhà dài truyền thống của nhiều thế hệ gia đình ông K’rền. Nhưng ngôi nhà dài duy nhất còn lại này không được các chủ nhân đầu tư tu sửa nên cũng đã xuống cấp, không an toàn về mặt sức khỏe cho hơn chục con người sống trong đó.

Cuộc sống hiện đại, xu thế gia đình “gọn nhẹ”, ít phả hệ đã vượt rừng vào tận các buôn làng Mạ. Thực trạng này cũng đã diễn ra từ lâu tại các vùng cư trú của người Mạ lâu đời như huyện Cát Tiên (Lâm Đồng), huyện Định Quán (Đồng Nai) hay Bù Đăng (Bình Phước)… Một căn nhà lá hay một ngôi nhà bê tông cấp bốn chỉ dành cho một gia đình được lớp trẻ yêu thích hơn là một gia đình lớn cùng sống trong một mái nhà dài hun hút không vách ngăn như truyền thống nhà.

Lũ trẻ của buôn làng vẫn nghiêng về sự tiện ích nhiều hơn là bảo tồn bản sắc. Khoảng tầm gần mười năm trước, những người làm công tác văn hóa tại Lâm Đồng cũng đã ý thức được xu thế mai một hình thái cư trú nhà dài độc đáo của người Mạ. Một dự án phục hồi mô hình nhà dài ngay tại Bảo tàng Lâm Đồng ở TP. Đà Lạt-nơi mà xưa nay chưa một người Mạ nào cư trú, đã được triển khai. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu văn hóa, dân tộc học cũng cảnh báo về việc bảo tồn sẽ phản tác dụng khi tách một thực thể văn hóa (đặc biệt là văn hóa vật thể) khỏi không gian truyền thống của nó. Nhà dài sẽ trở nên vô hồn nếu không được bảo tồn ngay trong không gian buôn làng, rừng núi, nơi sinh sống ngàn đời của người Mạ.

TRẦN SƠN TÙNG

Tin cùng chuyên mục
Ấn tượng Lễ Mát nhà của dân tộc Mường

Ấn tượng Lễ Mát nhà của dân tộc Mường

Trong đời sống văn hóa tâm linh, tín ngưỡng dân gian phong phú, đồng bào Mường còn bảo tồn và thực hiện một phong tục truyền thống rất đặc sắc, đó là lễ mát nhà. Lễ Mát nhà có ý nghĩa mang lại sự may mắn, bình an...
Tin nổi bật trang chủ
5 chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 12

5 chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 12

Photo - Yến Nhi - 2 giờ trước
Từ tháng 12, một số chính sách mới bắt đầu có hiệu lực như: Công an xã được giao thêm trách nhiệm,; 11 thông tin cung cấp trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; bỏ quy định đào tạo, bồi dưỡng Ngoại ngữ, Tin học, Tiếng dân tộc....
Ấn tượng Lễ Mát nhà của dân tộc Mường

Ấn tượng Lễ Mát nhà của dân tộc Mường

Sắc màu 54 - Kim Anh - 2 giờ trước
Trong đời sống văn hóa tâm linh, tín ngưỡng dân gian phong phú, đồng bào Mường còn bảo tồn và thực hiện một phong tục truyền thống rất đặc sắc, đó là lễ mát nhà. Lễ Mát nhà có ý nghĩa mang lại sự may mắn, bình an...
Nghệ thuật trình diễn chiêng Ba của người Hrê

Nghệ thuật trình diễn chiêng Ba của người Hrê

Sắc màu 54 - Nguyệt Anh (T/h) - 3 giờ trước
Với người Hrê, cồng chiêng không chỉ có giá trị vật chất hay được coi như những nhạc cụ khác, mà giá trị của nó cao hơn trong đó là mang yếu tố tâm linh.
Hướng dẫn trồng lan thủy canh

Hướng dẫn trồng lan thủy canh

Bạn của nhà nông - Như Ý - 3 giờ trước
Trồng lan thủy canh là phương pháp trồng cây không dùng đến đất mà sử dụng dung dịch, giá thể để cây có không gian phát triển. Trồng lan thủy canh yêu cầu bà con phải chăm sóc đúng cách để giúp cây luôn phát triển khỏe mạnh. Để hoa lan đạt năng suất tốt nhất, bà con cần lưu ý những yếu tố kỹ thuật sau đây.
Đổi mới dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số

Đổi mới dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số

Giáo dục - P. Ngọc - 4 giờ trước
Trước yêu cầu thực tiễn của ngành Giáo dục nước nhà, ngày 22/11/2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành Thông tư số 32/TT-BGDĐT hướng dẫn thực hiện một số điều Nghị định số 82/2010/NĐ-CP ngày 15/7/2010 của Chính phủ quy định việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số (DTTS) trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 28/11/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 28/11/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo ngày 28/11 sẽ tiếp tục thông tin tới quý vị và các bạn những tin tức nổi bật trong tuần qua, trọng tâm là Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết XIII của Đảng; hoạt động triển khai Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 -2030. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Hoa trên lèn đá” của tác giả Phạm Việt Thắng và bài “Cây lanh trong đời sống của người Mông” của tác giả Sùng Mai.
Chính phủ Liên bang Nga mong muốn tăng cường mở rộng hợp tác với Việt Nam

Chính phủ Liên bang Nga mong muốn tăng cường mở rộng hợp tác với Việt Nam

Thời sự - PV - 5 giờ trước
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Liên bang Nga, ngày 1/12, theo giờ địa phương, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã hội kiến với Thủ tướng Chính phủ Liên bang Nga Mikhail Vladimirovich Mishustin tại Thủ đô Moscow.
Hạ Long (Quảng Ninh): Ưu tiên vốn đầu tư tạo sinh kế để người dân giảm nghèo bền vững

Hạ Long (Quảng Ninh): Ưu tiên vốn đầu tư tạo sinh kế để người dân giảm nghèo bền vững

Chính sách và đời sống - Nghĩa Hiệp - 5 giờ trước
Vận dụng các nguồn lực để triển khai các dự án giảm nghèo, hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế và nhân rộng mô hình giảm nghèo trên địa bàn các xã ngoài Chương trình 30a và Chương trình 135, nhờ đó, từ năm 2015 đến nay, theo tiêu chí chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025 của Chính phủ, TP. Hạ Long còn 62 hộ nghèo, 139 hộ cận nghèo.
Giá cà phê hôm nay 2/12: Thị trường trong nước và thế giới đồng loạt tăng

Giá cà phê hôm nay 2/12: Thị trường trong nước và thế giới đồng loạt tăng

Sản phẩm - Thị trường - Cát Tường (T/h) - 5 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 2/12, thị trường trong nước và thế giới đồng loạt tăng, trong đó giá cà phê trong nước giao dịch ở mức 40.500 - 41.300 đồng/kg.
Tăng cường phòng, chống HIV/AIDS trong bối cảnh đại dịch Covid-19

Tăng cường phòng, chống HIV/AIDS trong bối cảnh đại dịch Covid-19

Xã hội - Thiên Đức - 5 giờ trước
Đó là chủ đề của Tháng hành động phòng, chống HIV/AIDS năm 2021, diễn ra từ ngày 10/11 - 10/12, do Ủy ban Quốc gia Phòng, chống AIDS và Phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm phát động. Đây là vấn đề vẫn luôn nóng trong suốt thời gian qua ở nhiều địa bàn trên cả nước, nhất là vùng DTTS và miền núi,
Số ca tử vong theo ngày tại Đức liên tục tăng trong một tuần qua

Số ca tử vong theo ngày tại Đức liên tục tăng trong một tuần qua

Tin tức - PV - 6 giờ trước
Tính đến sáng sớm nay, thế giới ghi nhận hơn 263 triệu ca nhiễm virus SARS-CoV-2, trong đó có 5,2 triệu trường hợp tử vong.