Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Những bàn tay xanh màu chàm

Giang Lam - Ngọc Ánh - 19:22, 25/09/2021

"Con gái Nùng ai có bàn tay xanh màu chàm thì tự hào lắm, bởi chứng tỏ họ là người đảm đang, khéo léo", bà Tráng Già Mìn ở thôn Bum Kẹn, xã Hùng Lợi, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang tự hào nói với chúng tôi như thế, khi chúng tôi tò mò cứ ngắm mãi đôi bàn tay của những người phụ nữ nơi đây.

     

Bản người Nùng ở Bum Kẹn, hầu hết nhà nào cũng trồng chàm. Câychàm được gieo hạt trồng xung quanh nhà hay ven các sườn đồi. Người phụ nữ Nùng luôn có ý thức nâng niu, chăm sóc cây chàm xanh tốt để cây vừa cho thu hái vừa để lại được những hạt giống tròn, mẩy cho vụ sau. Đó là cách thể hiện sự trân quý hạt giống trời ban như trong câu chuyện xa xưa người già hay kể.

Về Bum Kẹn xem người Nùng nhuộm chàm 1
Người Nùng Bum Kẹn cho rằng, cây chàm ở vùng đất này là hạt giống trời ban
Người Nùng ở Bum Kẹn cho rằng, cây chàm có trên vùng đất này là từ hạt giống trời ban

Đối với các cô gái người Nùng, khi đến tuổi 15,16 là đã được các bà, các mẹ truyền lại những bí quyết để thành thạo cách ủ chàm, dựng thùng chàm, nhuộm vải. Bởi thế, trong những bài Sli của người Nùng đều chứa đựng những lời nhắn gửi: “Lớn lên anh theo cha đi cày/ Theo anh vào rừng săn bắt/ Lớn lên em theo mẹ tập thêu/ Theo chị nhuộm chàm in hoa trên váy mới”.

Công đoạn làm nước chàm
Công đoạn làm nước chàm

Theo tục lệ, người Nùng phải xem ngày đẹp trước khi ủ chàm, dựng thùng chàm. Bà Tráng Già Mìn cho biết, cả năm làm một lần nên việc này phải cẩn thận, chọn ngày đẹp, tránh ngày giỗ ông, bà, bố, mẹ. Lá chàm được lấy về, rửa sạch rồi cho vào thùng ngâm với nước suối. Nước trong thùng được quấy lên đến khi sóng sánh màu xanh, chờ tinh bột lắng xuống thì gạn ra. Hỗn hợp này tiếp tục được hòa với vôi bột, tro bếp, rượu. Tất cả đều cần làm một cách khéo léo, cẩn trọng và thật thành tâm thì mới có được màu như ý muốn.

Pha cao chàm để tạo thành nước nhuộm vải
Pha cao chàm để tạo thành nước nhuộm vải

Thêm bí quyết mà chị em nào cũng phải ghi nhớ là người nào làm chàm thì chỉ có người đó làm từ đầu đến cuối không được ai ngó qua ngó lại thùng chàm, tránh phải “vía độc”. Điều đặc biệt nhất là người làm luôn phải giữ cho thân thể, tâm hồn thanh sạch, thoải mái. 

Cô gái Thèn Thị Hương năm nay 24 tuổi đã kết hôn và có 3 cô con gái xinh xắn. Gia đình sống trong căn nhà nhỏ ven sườn đồi. Từ khi còn thiếu nữ, Hương thích thú và thành thạo với việc tự làm trang phục cho mình và người thân. Hương bảo, cứ vào độ mùa Thu tháng 8 trở đi, thời tiết mát mẻ thì nhà nhà đều đã hoàn thành việc ủ thùng chàm để bắt tay vào nhuộm vải.

Công đoạn nhuộm vải chàm
Công đoạn nhuộm vải chàm

Chúng tôi đến đúng thời điểm Hương cùng với các chị nhuộm vải chàm. Chị Hương cho hay, công đoạn này không khó nhưng đòi hỏi sự kiên trì, dẻo dai. Vì thế mọi người cùng nhau thực hiện, thường là các thành viên trong gia đình hoặc những người hàng xóm đứng quây quần bên nhau, vừa làm, vừa chuyện trò rôm rả. Công đoạn ngâm, vắt, phơi cứ lặp đi lặp lại trong vòng 1 tuần. Người này phụ người kia, phối hợp nhau ăn ý thì mới tạo ra được thành phẩm ưng ý với sắc chàm đặc trưng. Dần dà, đôi bàn tay ai ai cũng được nhuộm sang màu xanh. Đó là đôi bàn tay của sự đảm đang, khéo léo cũng là một nét đẹp văn hóa của người Nùng.

Về Bum Kẹn xem người Nùng nhuộm chàm 6
Đôi bàn tay của phụ nữ Nùng xanh màu nước chàm sau mỗi đợt nhuộm vải
Đôi bàn tay của phụ nữ Nùng xanh màu nước chàm sau mỗi đợt nhuộm vải

Người Nùng sẵn sàng chia sẻ những bí quyết để nhuộm một tấm vải đẹp. Chị Vàng Thị Cọt nói rằng, nhuộm chàm phải chọn ngày nắng. Trước khi nhuộm, vải cần nhúng qua nước lã cho ngấm đều sau đó mới cho vào thùng. Kinh nghiệm để cho nước chàm ngấm vào sợi, cần phải bóp mạnh, đều tay. Sau 30 phút, vải ăn màu thì vớt ra đập mạnh vắt khô rồi mang ra phơi.

Công đoạn phơi vải sau khi nhuộm chàm
Công đoạn phơi vải sau khi nhuộm chàm

Với cách thức hoàn toàn thủ công này, người Nùng nhuộm ra những tấm vải có màu chàm tươi xanh, giữ nguyên màu cho tới khi rách. Hơn nữa vải nhuộm chàm mặc rất mát và sạch sẽ, khi giặt chẳng cần đến xà phòng, chỉ vò qua đã sạch. Bà con thường dùng vải nhuộm chàm để may quần áo, làm khăn đội, may túi khoác vai, may chăn đệm… Trên nền vải chàm đằm thắm này, người phụ nữ bắt đầu trang trí những hoa văn đẹp mắt.

Các phụ nữ Nùng kiểm tra màu chàm trên vải
Các phụ nữ Nùng kiểm tra màu chàm trên vải

Ngày nay mặc dù nhiều thuốc nhuộm bán sẵn, thế nhưng nghề nhuộm chàm của người Nùng Bum Kẹn không hề bị mai một. Sau mỗi vuông vải xinh xắn là bóng dáng của những người phụ nữ miền sơn cước đảm đang với đôi bàn tay khéo léo.

Tin cùng chuyên mục
An Giang: Cô gái Khmer vững vàng nơi tuyến đầu chống dịch

An Giang: Cô gái Khmer vững vàng nơi tuyến đầu chống dịch

Thời gian qua, khi tình hình dịch bệnh ở An Giang bùng phát mạnh trở lại, nhiều thanh niên là người DTTS trên địa bàn đã hăng hái lên đường chống dịch. Trong số đó, nổi bật có chị Chhắc Phol Line Đa (23 tuổi, dân tộc Khmer), cán bộ Nhà Thiếu nhi huyện Tri Tôn (Huyện đoàn Tri Tôn, tỉnh An Giang) đã không ngại gian khó, hiểm nguy lao vào điểm nóng chống dịch suốt nhiều tháng nay.
Tin nổi bật trang chủ
Phát triển nguồn nhân lực ở vùng DTTS và miền núi: Nhân tố quyết định trong công tác giảm nghèo

Phát triển nguồn nhân lực ở vùng DTTS và miền núi: Nhân tố quyết định trong công tác giảm nghèo

Triển khai thực hiện Nghị quyết 52/NQ-CP ngày 15/6/2016 của Chính phủ, nguồn nhân lực các DTTS đã có bước phát triển cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, nhìn từ thực tế, vẫn còn nhiều hạn chế, đội ngũ lao động DTTS chủ yếu tập trung trong lĩnh vực nông nghiệp, tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật còn thấp, số lượng, cơ cấu và chất lượng đội ngũ cán bộ DTTS chưa theo kịp sự phát triển và yêu cầu thực tiễn…
Nông dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi làm giàu trên đồng đất quê hương

Nông dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi làm giàu trên đồng đất quê hương

Media - BDT - 22:45, 03/12/2021
Trong những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi đã có bước tiến dài, mở ra cơ hội làm giàu cho người nông dân. Thay vì sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, giá trị kinh tế cây trồng thấp như trước đây; thì nay bà con đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị cao, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, liên kết chặt chẽ giữa các nông hộ, hội viên, thành viên để sản xuất tập trung và tiêu thụ sản phẩm.
Chủ tịch Quốc hội chủ trì họp xem xét cơ chế, chính sách đặc thù phòng, chống dịch Covid-19

Chủ tịch Quốc hội chủ trì họp xem xét cơ chế, chính sách đặc thù phòng, chống dịch Covid-19

Thời sự - PV - 22:39, 03/12/2021
Chiều 3/12, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì cuộc họp làm việc với Thường trực Ủy ban Xã hội và các cơ quan liên quan về việc Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ cho phép thực hiện một số cơ chế, chính sách đặc biệt, đặc cách, đặc thù trong phòng, chống dịch Covid-19 để thực hiện Chiến lược tổng thể về phòng, chống dịch Covid-19.
Ban Bí thư Trung ương Đảng bổ nhiệm nhân sự mới

Ban Bí thư Trung ương Đảng bổ nhiệm nhân sự mới

Tin tức - PV - 20:44, 03/12/2021
Chiều 3/12, Ban Tuyên giáo Trung ương đã tổ chức Hội nghị triển khai quyết định của Ban Bí thư Trung ương Đảng về công tác cán bộ.
Lạ lùng giống lúa của đồng bào dân tộc M'nông ở tỉnh Đắk Lắk, phải cúng thần linh trước khi tuốt bằng tay

Lạ lùng giống lúa của đồng bào dân tộc M'nông ở tỉnh Đắk Lắk, phải cúng thần linh trước khi tuốt bằng tay

Bạn của nhà nông - PV - 20:41, 03/12/2021
Vào những ngày cuối tháng 11 này, hạt lúa trên những quả đồi ở xã Krông Nô (huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk) đã to tròn, chắc nịch, vàng ươm. Nhưng kỳ lạ là đồng bào dân tộc M’nông nơi đây không dùng liềm hay máy để gặt lúa mà phải tuốt bằng đôi tay trần. Và trước khi thu hoạch lúa phải cúng thần linh.
Tiếp thu ý kiến, hoàn thiện chính sách trong đề nghị 6 luật sửa đổi

Tiếp thu ý kiến, hoàn thiện chính sách trong đề nghị 6 luật sửa đổi

Thời sự - PV - 20:16, 03/12/2021
Chính phủ yêu cầu các bộ liên quan tiếp thu ý kiến các Thành viên Chính phủ, hoàn thiện các chính sách trong đề nghị xây dựng: Luật Giá (sửa đổi); Luật Bảo hiểm y tế (sửa đổi); Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi); Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi); Luật Lưu trữ (sửa đổi); Luật Phòng, chống rửa tiền (sửa đổi).
Nông dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi làm giàu trên đồng đất quê hương

Nông dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi làm giàu trên đồng đất quê hương

Trong những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi đã có bước tiến dài, mở ra cơ hội làm giàu cho người nông dân. Thay vì sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, giá trị kinh tế cây trồng thấp như trước đây; thì nay bà con đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị cao, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, liên kết chặt chẽ giữa các nông hộ, hội viên, thành viên để sản xuất tập trung và tiêu thụ sản phẩm.
Trao tặng quà cho học sinh nghèo, hoàn cảnh khó khăn tại huyện Bắc Sơn

Trao tặng quà cho học sinh nghèo, hoàn cảnh khó khăn tại huyện Bắc Sơn

Tin tức - Văn Hoa - Hồng Phúc - 19:19, 03/12/2021
Chiều 3/12, Đoàn thanh niên Ủy ban Dân tộc (UBDT) phối hợp với Đoàn thanh niên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam, tổ chức trao tặng quà cho học sinh nghèo, hoàn cảnh khó khăn ở các xã Vạn Thủy, Tân Tri, Long Đống, huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn).
Tây Nguyên: Đến nay lượng vắc xin được phân bố đảm bảo tiêm cho 76% học sinh

Tây Nguyên: Đến nay lượng vắc xin được phân bố đảm bảo tiêm cho 76% học sinh

Sức khỏe - Lê Hường - Phan Trọng - 19:15, 03/12/2021
Trước diễn biến của đại dịch Covid-19 ngày càng phức tạp, số ca nhiễm trong cộng đồng tăng, tỉnh Đắk Nông nhanh chóng triển khai tiêm vắc xin phòng, chống Covid-19 cho trẻ từ 12 - 17tuổi, với mong muốn bảo vệ sức khỏe, bảo đảm an toàn cho các em khi trở lại trường học.
Tây Nam bộ: Đẩy nhanh bao phủ vắc xin Covid-19 cho trẻ em từ 12 đến 17 tuổi

Tây Nam bộ: Đẩy nhanh bao phủ vắc xin Covid-19 cho trẻ em từ 12 đến 17 tuổi

Sức khỏe - N.Tâm - H.Diễm - 19:06, 03/12/2021
Trong bối cảnh dịch bệnh còn diễn biến phức tạp, tỷ lệ trẻ F0 có chiều hướng gia tăng, các địa phương khu vực Tây Nam bộ đang nỗ lực đẩy nhanh tiến độ tiêm ngừa vắc xin Covid-19 cho người dưới 18 tuổi.
Ngày 3/12: Việt Nam có 13.670 ca COVID-19 và 1.149 ca khỏi bệnh

Ngày 3/12: Việt Nam có 13.670 ca COVID-19 và 1.149 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:15, 03/12/2021
Ngày 3/12, Việt Nam có thêm 13.679 ca mắc mới COVID-19 tại 59 tỉnh, thành phố, trong đó có 8.628 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 1.149 bệnh nhân COVID-19 được công bố khỏi bệnh.
Đắk Nông: Chú trọng phát triển đảng viên người dân tộc thiểu số

Đắk Nông: Chú trọng phát triển đảng viên người dân tộc thiểu số

Công tác Dân tộc - Phan Trọng - Lê Hường - 17:25, 03/12/2021
Thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, tạo chuyển biến tích cực, góp phần xây dựng tổ chức Đảng, bộ máy chính quyền vững mạnh từ cơ sở, tỉnh Đắk Nông chú trọng công tác xây dựng, phát triển đảng viên, đặc biệt là đảng viên người dân tộc thiểu số (DTTS)...