Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nhà văn Mã A Lềnh: "Người thợ chữ" đau đáu mang văn hóa đi xa

Ngọc Ánh - 17:58, 17/02/2022

Nửa thế kỷ sáng tác văn chương, nhà văn Mã A Lềnh đã có cả “gia tài” đồ sộ với 55 tập sách đủ thể loại từ bút ký, thơ, truyện ngắn, truyện thiếu nhi, nghiên cứu, sưu tầm... Tự nhận mình là “thợ chữ”, nhà văn của đồng bào Mông luôn đau đáu, tâm huyết mang văn hóa của dân tộc mình đi xa, hội nhập phát triển cùng các dân tộc anh em và quốc tế.

Chân dung nhà văn Mã A Lềnh (Ảnh nhân vật cung cấp)
Chân dung nhà văn Mã A Lềnh (Ảnh nhân vật cung cấp)

Người đàn ông gần cả cuộc đời trót “nặng gánh đèo bòng” với duyên nợ văn hóa dân tộc Mông là nhà văn Mã A Lềnh (sinh năm 1943). Trong số bạn văn thân tình của ông, có người gọi ông là Lão Mã, Mã Tiên Sinh hay Mã Vương. Có người trân trọng gọi là “thầy Lềnh” vì ông đã từng làm thầy giáo vùng cao và có cái vóc dáng người thầy. Một số bạn trẻ trong giới văn chương, thi ca lại thân mật gọi ông bằng “bố”. Tiếp xúc với ông, tôi cảm nhận “Lão Mã” là một người chính trực, thẳng thắn, phóng khoáng, giàu lòng trắc ẩn.

Sinh ra ở mảnh đất vùng cao Trung Chải, huyện Sa Pa (Lào Cai), từ ấu thơ, cậu bé Mã A Lềnh đã sớm chịu thiệt thòi vì mẹ mất sớm. Mặc dù bố cậu lúc ấy là Chủ tịch xã, nhưng kinh tế gia đình vô cùng khó khăn. Cậu bé Lềnh một buổi đi học, một buổi lên rừng đốn củi, chăn trâu, làm nương… Ngày ấy, ngôi nhà của cha con Mã A Lềnh ở chon von bên sườn núi, phía dưới có một quốc lộ đi qua. Chiều chiều, cậu bé Lềnh đứng từ sân nhà nhìn xuống con đường có xe ô tô chạy qua và thả hồn mơ ước một ngày nào đó được băng qua dãy núi, đặt chân đến Thủ đô Hà Nội xa xôi- nơi cậu mới chỉ mường tượng qua những trang sách.

Ruộng bậc thang ở Trung Chải- quê hương nhà văn Mã A Lềnh
Ruộng bậc thang ở Trung Chải- quê hương nhà văn Mã A Lềnh

Năm 1958, Mã A Lềnh được vào học tại Trường Thiếu nhi Miền núi tỉnh Lào Cai rồi trở thành thầy giáo dạy chữ cho học sinh trong làng ở vùng cao Trung Chải. Mỗi buổi lên lớp, thầy Lềnh luôn mang đến cho các em học sinh cả thế giới chuyện cổ tích khiến trò nào cũng mê say. Không chỉ giảng hay, thầy Lềnh còn hướng dẫn cho các em tăng gia sản xuất, khoanh đất làm vườn trồng rau cải, nuôi gà tại trường. Vào ngày cuối tuần, thầy cùng trò lại hăng hái lên rừng đốn củi để mang đi bán lấy tiền giúp đỡ các em học sinh nghèo…

Qua hơn chục năm dạy học, thầy Mã A Lềnh được điều động về công tác tại Phòng Giáo dục huyện Sa Pa, rồi Ty Giáo dục tỉnh Lao Cai (nay là Sở Giáo dục tỉnh Lào Cai) chuyên trách về vùng cao, sau đó chính thức gắn bó với nghiệp văn chương. “Xuống núi” an cư cùng gia đình tại TP. Lào Cai, trở thành “cư dân đô thị miền núi” nhưng đôi chân ông quanh năm bươn bả khắp các bản làng người Mông vùng Tây Bắc. Lúc ông dẫn đoàn làm phim của Đài Truyền hình Việt Nam vượt núi lên các bản làng người Mông để quay phim bộ tài liệu “Huyền tích Hmông” (phát hành năm 2008). Lúc một mình một tay nải lang thang đi gom nhặt những câu chuyện trong đời sống sinh hoạt của bà con dân bản để đưa vào trang viết. Lúc ông lại rong ruổi cùng các nhà khoa học đi điền dã, sưu tầm những phong tục, tập quán, lễ nghi văn hóa của cộng đồng người Mông để tập hợp thành cuốn sách “Tiếp cận văn hóa Hmông”- một công trình nghiên cứu dày công, tâm huyết của chính tác giả xuất bản năm 2014.

Sau những hành trình miệt mài qua các bản làng, Mã A Lềnh lại tranh thủ “xuôi tàu” về Thủ đô gặp các bạn văn. Lần gặp ông mới đây tại Hà Nội, ông bắt tay tôi thật chặt rồi bông đùa: “Mình vừa từ cõi chết trở về. Lão giời ghét nên giã cho một trận ốm thập tử nhất sinh rồi lão lại thương, chưa cho chết. Nợ đời, nợ văn vẫn còn nhiều lắm!”.

Nhà văn Mã A Lềnh và các em học sinh xã Trung Chải
Nhà văn Mã A Lềnh và các em học sinh xã Trung Chải

Hiện tại, Mã A Lềnh đã có một “gia tài” kha khá gồm hơn 30 cuốn sách đủ các thể loại, từ truyện, kí, thơ đến sách nghiên cứu, sách cho thiếu nhi. Ông viết song ngữ cả tiếng Mông lẫn tiếng Việt, với mục đích vừa để cho người dân tộc mình đọc, góp phần hội nhập và cũng vừa để quảng bá cho dân tộc mình với các dân tộc anh em. Ông trăn trở: “Chữ này sắp mất rồi. Chỉ còn vài người lưu giữ. Thôi, cứ viết, để kỷ niệm một thời…” Có lẽ chỉ những ai yêu dân tộc mình, thương dân tộc mình, hiểu đến tận gốc rễ ngọn nguồn dân tộc mình như ông mới làm được như thế.

Là nhà văn, lúc nào Mã A Lềnh cũng đau đáu hướng về văn hóa, cội nguồn dân tộc. Ông cần mẫn dốc hết sức, hết lòng đem nó đi xa. Đó là phận sự, là sứ mệnh của người con quê hương mà Mã A Lềnh ý thức rõ ràng. Ông hiểu rằng, nhà văn chính là một nhà văn hóa, nên phải tự trau dồi vốn hiểu biết về văn hóa dân tộc mình, quê hương mình để hội nhập nhưng không hòa tan. Trong các tác phẩm của mình, Mã A Lềnh đi sâu mô tả thế giới nội tâm của người miền núi, trong bối cảnh đổi thay của thời cuộc và trong quá trình tiếp cận với thế giới văn minh. Qua đó, người đọc dễ dàng hình dung ra không gian, tập tục rất lạ, rất độc đáo của người miền núi.

Tháng 7 vừa qua, nhà văn Mã A Lềnh vừa xuất bản tập bút kí mới nhất mang tên “Một vùng rực trời hoa gạo”. Tập bút kí dày 183 trang, với 25 bài viết, là những kí ức của nhà văn về một Lào Cai từ những năm đầu tái lập tỉnh đến khi đổi thay, phát triển từng ngày.

Ở tuổi 78, bút lực của ông vẫn dồi dào. Ông đã và tiếp tục viết bằng tất cả ngọn lửa đam mê, nhiệt huyết chảy ra từ trái tim. Ngọn lửa ấy không chỉ sưởi ấm trái tim cho cộng đồng người Mông qua những trang văn mà còn mang đến cho độc giả trong cả nước một bản sắc văn hóa Mông không thể trộn lẫn với các dân tộc khác. Những trang viết của ông còn gợi mở ra nhiều vấn đề cần quan tâm, khảo sát, nghiên cứu sâu khi triển khai thực hiện các chính sách định canh-định cư gắn với bảo tồn phát triển văn hóa dân tộc.

Nhà văn Mã A Lềnh ký tặng sách cho độc giả
Nhà văn Mã A Lềnh ký tặng sách cho độc giả

Một số tác phẩm của nhà văn Mã A Lềnh:

“Chuyện bây giờ mới kể” (truyện, 1996), “Rừng xanh” (truyện, 1997), “Tần ngần trước văn chương” (tạp luận, 1999), “Nhọc nhoài với ký” (ký, 2000), “Nàng Gua và Chàng Sóc” (truyện huyền thoại, 2001), “Chộn rộn đường xuân” (ký, 2005), “Làng mình” (truyện thiếu nhi, 2008); “Tiếp cận văn hóa Hmông”; “Một vùng rực trời hoa gạo” (Bút ký, 2021)

Giải thưởng: Tặng thưởng của Hội Nhà văn và Ủy ban Dân tộc, Giải thưởng của Ủy ban liên hiệp Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam; Giải thưởng Phan Xi Păng; Giải thưởng của Hội VHNT các DTTS Việt Nam và tặng thưởng; Tác giả kịch bản của bộ phim tài liệu “Huyền tích H’mông”, tham gia Tuần lễ truyền hình Trung Quốc - Đông Nam Á - Nam Á lần thứ nhất.


Tin cùng chuyên mục
Sene Dolta - mùa tri ân, báo hiếu: Các chùa Khmer rộn ràng đón Sene Dolta (Bài 3)

Sene Dolta - mùa tri ân, báo hiếu: Các chùa Khmer rộn ràng đón Sene Dolta (Bài 3)

Những ngày này, không khí mùa lễ Sene Dolta đang tràn ngập các phum sóc ở nhiều tỉnh khu vực Tây Nam Bộ. Những nếp nhà của đồng bào Khmer đều đã được trang hoàng, dọn dẹp sạch sẽ, tươm tất. Tại các chùa Khmer - nơi diễn ra các hoạt động, sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh, văn hóa cũng đã được các sư sãi chuẩn bị chu đáo về không gian, điều kiện cơ sở vật chất, tạo điều kiện cho đồng bào đến thực hiện các nghi lễ Sene Dolta trên tinh thần trang trọng, nhưng vui tươi, ấm áp và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc...
Tin nổi bật trang chủ
Lung linh Mường Lò: Những vòng Xòe bất tận... (Bài 2)

Lung linh Mường Lò: Những vòng Xòe bất tận... (Bài 2)

Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh "Nghệ thuật Xòe Thái" là di sản văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại, là sự kiện được cộng đồng dân tộc Thái và Nhân dân khắp cả nước đón chờ đã diễn ra đêm 24/9. Mặc dù đêm diễn ra sự kiện, thời tiết có mưa nặng hạt, nhưng không ngăn được sợi dây gắn kết cộng đồng và tình yêu Xòe trong của cộng đồng người Thái. Ngọn lửa đêm vẫn rực cháy, những bàn tay nắm chặt nhau tạo nên những vòng Xòe bất tận...
Các cấp hội phụ nữ có rất nhiều sáng kiến vì cộng đồng, xã hội

Các cấp hội phụ nữ có rất nhiều sáng kiến vì cộng đồng, xã hội

Tin tức - PV - 2 giờ trước
Đây là khẳng định của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khi dự Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện Đề án "Tuyên truyền, giáo dục, vận động, hỗ trợ phụ nữ tham gia giải quyết một số vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ giai đoạn 2017 - 2027" (Đề án 938) và Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017 - 2025" (Đề án 939), do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức tại Hà Nội, sáng 30/9.
Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy

Media - Kim Anh – Tố Oanh - 3 giờ trước
Dân tộc Giáy hay Nhắng, Dắng, Pâu Thìn, Pù Nà, Cùi Chu hay Xạ đều là một, nhưng phổ biến gọi là dân tộc Giáy. Tiếng Giáy thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai - Ka đai. Người Giáy cư chú chủ yếu ở Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu và Yên Bái với tổng số hơn 57.000 người. Hiện nay, do yêu cầu đời sống và làm việc, người Giáy cư trú tại 39 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam.
“Xây dựng tình bạn đẹp - Nói không với bạo lực học đường”

“Xây dựng tình bạn đẹp - Nói không với bạo lực học đường”

Xã hội - Văn Hoa - Minh Đức - 4 giờ trước
Nhằm góp phần giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa, ngăn chặn nạn bạo lực học đường, định hướng xây dựng tình bạn đẹp cho học sinh, chiều 29/9, tại Trường PTDT Nội trú huyện Mèo Vạc, Huyện đoàn Mèo Vạc (Hà Giang) phối hợp Viện Công nghệ Giáo dục và Phát triển nguồn nhân lực tổ chức Diễn đàn "Xây dựng tình bạn đẹp - Nói không với bạo lực học đường" năm học 2022 - 2023.
Bình Phước: Tuyên dương già làng, Người có uy tín tiêu biểu

Bình Phước: Tuyên dương già làng, Người có uy tín tiêu biểu

Người có uy tín - Phương Thảo - Lê Hoàng - 4 giờ trước
Tỉnh Bình Phước vừa tổ chức Hội nghị biểu dương già làng, Người có uy tín tiêu biểu có nhiều đóng góp trong các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động trên địa bàn tỉnh năm 2022.
Lào Cai: Giá trị xuất nhập khẩu trong 9 tháng giảm 39,4% so với cùng kỳ năm trước

Lào Cai: Giá trị xuất nhập khẩu trong 9 tháng giảm 39,4% so với cùng kỳ năm trước

Kinh tế - Trọng Bảo - 4 giờ trước
Thông tin từ UBND tỉnh Lào Cai cho biết, giá trị xuất nhập khẩu 9 tháng năm 2022 trên địa bàn đạt gần 1,7 tỷ USD, giảm 39,4% so với cùng kỳ 2021.
Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy hay Nhắng, Dắng, Pâu Thìn, Pù Nà, Cùi Chu hay Xạ đều là một, nhưng phổ biến gọi là dân tộc Giáy. Tiếng Giáy thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai - Ka đai. Người Giáy cư chú chủ yếu ở Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu và Yên Bái với tổng số hơn 57.000 người. Hiện nay, do yêu cầu đời sống và làm việc, người Giáy cư trú tại 39 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam.
Tín dụng chính sách giúp người dân vùng cao Lang Chánh thoát nghèo, bền vững

Tín dụng chính sách giúp người dân vùng cao Lang Chánh thoát nghèo, bền vững

Chính sách dân tộc - Ngọc Thỏa - Quỳnh Trâm - 4 giờ trước
Nhờ nguồn vốn tín dụng chính sách đã giúp hàng nghìn hộ nghèo huyện Lang Chánh (Thanh Hóa) thoát nghèo bền vững và vươn lên làm giàu chính đáng.
Xây dựng Văn Chấn xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc

Xây dựng Văn Chấn xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc

Tin tức - Trọng Bảo - 4 giờ trước
Sáng 30/9, huyện Văn Chấn (tỉnh Yên Bái) đã tổ chức gặp mặt Kỷ niệm 75 năm thành lập Đảng bộ huyện (30/9/1947 - 30/9/2022). Tới dự buổi gặp mặt có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hoàng Thị Hạnh; lãnh đạo Thường trực Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Yên Bái, các đồng chí nguyên lãnh đạo huyện Văn Chấn qua các thời kỳ, đại biểu lão thành cách mạng…
Quảng Ninh: Biểu dương gần 100 Người có uy tín tiêu biểu của tỉnh

Quảng Ninh: Biểu dương gần 100 Người có uy tín tiêu biểu của tỉnh

Người có uy tín - Thiên An - Mỹ Dung - 4 giờ trước
Sáng 30/9, tại Tp. Hạ Long, Tỉnh ủy, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh Quảng Ninh tổ chức Hội nghị biểu dương Người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào DTTS tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV (2021 - 2022). Gần 100 đại biểu Người có uy tín tiêu biểu của tỉnh tham gia Hội nghị.
Mèo Vạc: Thêm những căn nhà tình thương nơi vùng cao biên giới

Mèo Vạc: Thêm những căn nhà tình thương nơi vùng cao biên giới

Nhịp cầu nhân ái - Văn Hoa - Minh Đức - 4 giờ trước
Vừa qua, Lãnh đạo Công an huyện Mèo Vạc (tỉnh Hà Giang) đã đến động viên, bàn giao nhà ở cho các hộ nghèo, người DTTS đặc biệt khó khăn của xã Niêm Tòng và Niêm Sơn.
Kỷ niệm 50 năm một chặng đường hữu nghị, son sắt Việt Nam - Ấn Độ

Kỷ niệm 50 năm một chặng đường hữu nghị, son sắt Việt Nam - Ấn Độ

Tin tức - N.Tâm - H.Diễm - 4 giờ trước
Tối 29/9, Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị TP. Cần Thơ phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Ấn Độ tại TP. Hồ Chí Minh tổ chức buổi họp mặt nhằm thắt chặt mối quan hệ hợp tác, hữu nghị truyền thống giữa hai nước nhân dịp Kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Ấn Độ (7/1/1972 - 7/1/2022). Đây là dịp hai nước ôn lại chặng đường cùng nhau xây dựng và vun đắp cho mối quan hệ truyền thống hữu nghị tốt đẹp, thủy chung son sắt giữa hai quốc.