Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người tạo ra chữ viết Chăm Hroi

Đào Đức Tuấn - 09:27, 15/07/2020

Hơn 90 mùa rẫy, ông Ka Sô Liễng vẫn khỏe mạnh, lao động hằng ngày, nhất là từ khi rời căn nhà tiện nghi ở TP. Tuy Hòa để về buôn Kiến Thiết, xã Ea Chà Rang, huyện Sơn Hòa (Phú Yên). Với trăn trở “Sao người Chăm Hroi không có chữ viết?”, gần như cả cuộc đời Ka Sô Liễng đã đi tìm và thành công trong tạo tác chữ viết cho dân tộc mình.

Ông Ka Sô Liễng (ngoài cùng bên phải) đang dạy chữ Chăm Hroi
Ông Ka Sô Liễng (ngoài cùng bên phải) đang dạy chữ Chăm Hroi

Làm chữ cho dân tộc mình 

Nhớ lại những tác phẩm đầu tiên sưu tầm văn nghệ dân gian Tây Nguyên, phải mượn chữ Ê Đê để ghi chép ký âm, ông Ka Sô Liễng nói: “Tôi thấy không ổn, bởi không thể hiện hết cái hồn của đồng bào Chăm Hroi”. 

Thế là ông mày mò suy nghĩ, mượn một phần chữ Ê Đê cùng mẫu tự Latin, rồi sáng chế ra chữ viết cho người Chăm Hroi. Cần mẫn ký âm, ghi chép, đối chiếu các bài hát, trường ca Chăm Hroi, rồi ông kiểm chứng qua các già làng và các nhà ngôn ngữ học. Được nhiều người công nhận là một hướng đi, cách làm khoa học, ông càng say mê với hệ thống chữ viết cho người Chăm Hroi. 

Bộ chữ Chăm Hroi do Ka Sô Liễng sáng tạo đã cơ bản hoàn chỉnh vào năm 2010 và được chuyển đến Viện Ngôn ngữ học Việt Nam thẩm định công nhận. Theo Viện Ngôn ngữ học Việt Nam, cộng đồng người Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận và Nam Bộ đã có chữ viết. Riêng người Chăm Hroi ở Phú Yên và Bình Định (trên 30.000 người) thì chưa có chữ viết, nên việc sáng tạo bộ chữ Chăm Hroi của ông Ka Sô Liễng có ý nghĩa hết sức lớn lao. 

Ông Ka Sô Liễng tâm sự: “Làm được cái chữ cho dân tộc mình, tôi thấy rất phấn khởi và tự hào. Nhờ có chữ viết, những trường ca của người Chăm Hroi tiếp tục được lưu truyền cho các thế hệ mai sau. Hễ ngày nào còn sức khỏe là tôi còn cố công sưu tầm, ghi chép để lớp trẻ sau này tự hào về dân tộc mình”.

Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa Linh Nga Niê Kdăm nhận xét: “Ka Sô Liễng cần mẫn với việc dùng những giọt mồ hôi của mình đổ ra, để rửa sạch những viên ngọc lâu nay nằm im dưới những lớp tro bụi thời gian, của một người làm công tác sưu tầm và dịch thuật. Ông chỉ có một mối day dứt, bận tâm duy nhất: Sau mình, lớp trẻ người dân tộc có ai say mê với văn hóa dân gian nữa không?”.

Ông Ka Sô Liễng trong vườn rừng của gia đình
Ông Ka Sô Liễng trong vườn rừng của gia đình

Không có đất nào xấu 

Bát ngát quanh nhà ông là những hàng xà cừ, keo, bạch đàn, huỳnh đàn, xoan, điều... Cây ăn quả có mít, xoài, dừa, chuối, bưởi, đu đủ... Những cây có giống từ ngoài Bắc cũng được đưa vào trồng thử như lồ ô, cọ, vầu... Rồi còn rất nhiều cây cảnh. Chưa hết, ông còn giới thiệu có nuôi trên 100 con gà giống địa phương để lấy trứng và bán thịt. Lại còn nuôi cá nước ngọt và dự định sẽ nuôi thỏ, cheo và tắc kè. “Mình đã có hàng trăm con tắc kè con để làm giống rồi”, ông khoe.

Để lại ngôi nhà ở TP. Tuy Hòa cho con ở, ông về sống với mấy ha đất đồi, cằn cỗi với những đá dăm, đá tảng. Vợ chồng ông xây nhà, khoan giếng, đào ao, cất trại chăn nuôi... vui thú điền viên. Đêm đêm, cửa sổ nhà ông hắt lên ánh sáng tĩnh lặng. Hàng xóm bảo: “Ông Liễng đang thức nghiên cứu, sưu tập và viết sách văn hóa dân tộc đấy!”. 

Còn già Liễng thì cười hiền: “Từ khi thoát khỏi cảnh tù túng ở phố về sống với núi rừng, công việc làm vườn vậy mà thảnh thơi. Tui luôn thấy mình khỏe ra! Mình già rồi, trồng cây cho vui mà! Tui muốn chứng minh rằng, không có đất nào là xấu, chỉ có mình siêng năng và biết làm hay không mà thôi, vì trước đây ai cũng chê chỗ này là đất cằn”. 

Ông lại rủ rỉ: “Mình chỉ nghĩ đơn giản, trồng cây là một thú vui như đi sưu tầm, viết sách về văn hóa dân tộc. Trồng cây cho xanh vườn, xanh nhà, mát mắt là sướng rồi. Rừng tự nhiên đang bị khai thác cạn kiệt, đất vườn nhà trơ trọi không một bóng cây. Đấy là cái tội của con người xử tệ với đất. Tôi muốn nói với mọi người: Hãy trồng cây cho đất thở. Đất thở là để mình sống”.

Nghe ông giảng giải, thấy kết quả ông làm; chúng tôi thầm nghĩ, không phải đi đâu xa, cứ đến vườn rừng nhà ông mà học cách sử dụng đất cho hiệu quả. Ông đã lặng lẽ làm nên cuộc “cách mạng vườn” cho bà con miền núi Sơn Hòa. Tuổi cao rồi, nhưng vị trưởng lão người Chăm Hroi Ka Sô Liễng vẫn một lòng đau đáu với đại ngàn, với dân tộc…

Nhà nghiên cứu, Nghệ nhân Ưu tú Ka Sô Liễng người dân tộc Chăm Hroi, sinh năm 1936 tại Phú Yên. Tốt nghiệp Khoa Đạo diễn Trường Đại học Sân khấu - điện ảnh Hà Nội. Từng giảng dạy mỹ học, đạo diễn sân khấu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Phú Yên. Sưu tầm, dịch và giới thiệu các sử thi Tây Nguyên như: Xing Chi Ôn, Chi Lơ Kok, Giàng Hlắc xấu bụng, Hbia Ta Lúi - Ka li Pu, Tiếng cồng ông bà Hbia Lơ Đă, Tìm lại chị em Jông Uốt… Cùng với các tác phẩm nghiên cứu: Vài nét về văn hóa Chăm, Ghi chép trên đường đi… và một số tập thơ in chung.

Tin cùng chuyên mục
Hồi sinh Na Ư

Hồi sinh Na Ư

Đã có thời, “cơn lốc” ma túy khiến bản Na Ư, xã Na Ư, huyện Điện Biên (Điện Biên) được gọi bằng cái tên “bản chết”, là cái “rốn” của tội phạm ma túy. Nhưng bằng quyết tâm của các cấp ủy đảng, chính quyền, qua tuyên truyền, vận động, người dân đã nhận thức được tác hại của ma túy mà rời xa “cái chết trắng”. Với sự đầu tư của Nhà nước về hạ tầng cơ sở, giảm nghèo bền vững, đặc biệt là các chương trình ưu tiên, dành riêng cho đồng bào các dân tộc vùng biên giới khó khăn, người dân đã tập trung phát triển kinh tế, đời sống ngày càng nâng cao, tỷ lệ hộ đói nghèo ngày càng giảm. Na Ư đã và đang đổi thay từng ngày…
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến thăm và làm việc tại tỉnh Hà Giang

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến thăm và làm việc tại tỉnh Hà Giang

Ngày 01/10/2020, Đoàn công tác Ủy ban Dân tộc (UBDT) do Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến làm trưởng đoàn đã làm việc với tỉnh Hà Giang để nắm tình hình phát triển kinh tế-xã hội, thực hiện các chính sách dân tộc và công tác chuẩn bị triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn tỉnh.
Tương lai nông nghiệp tiên tiến và bền vững: Cần sự tiên phong của các doanh nghiệp đầu ngành

Tương lai nông nghiệp tiên tiến và bền vững: Cần sự tiên phong của các doanh nghiệp đầu ngành

Sản phẩm - Thị trường - PV - 18:07, 01/10/2020
Hiện Việt Nam đang đứng thứ 6 Châu Á, thứ 2 ASEAN về sản lượng sữa và thứ 4 về năng suất của đàn bò. Để tiếp tục phát triển và đưa ngành sữa tiến gần hơn với sự phát triển chăn nuôi bò sữa trên thế giới thì nông nghiệp bền vững là định hướng tất yếu của tương lai. Trong đó, rất cần vai trò sự chủ động và sự đầu tư nghiêm túc của những doanh nghiệp tiên phong như Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) để tạo động lực cho sự phát triển của toàn ngành.
Hội đồng Quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động tổ chức “Đối thoại định kỳ năm 2020”

Hội đồng Quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động tổ chức “Đối thoại định kỳ năm 2020”

Tin tức - PV - 18:04, 01/10/2020
Sáng 1/10/2020, tại Hà Nội, Hội đồng Quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động tổ chức “Đối thoại định kỳ năm 2020”. Buổi đối thoại có sự tham gia của hơn 100 đại biểu đại diện các Sở LĐTBXH; Liên đoàn Lao động các tỉnh; hiệp hội Doanh nghiệp một số tổ chức, doanh nghiệp… và các bộ ngành, cơ quan quản lý nhà nước liên quan. Ông Lê Tấn Dũng, Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động chủ trì buổi đối thoại.
9 tháng năm 2020: Khu vực công nghiệp và xây dựng tăng trưởng cao nhất

9 tháng năm 2020: Khu vực công nghiệp và xây dựng tăng trưởng cao nhất

Kinh tế - PV - 17:45, 01/10/2020
9 tháng năm 2020, khu vực công nghiệp và xây dựng vẫn đạt mức tăng trưởng cao nhất 3,08%.
Đến từng buôn, làng cấp đổi chứng minh nhân dân cho người dân

Đến từng buôn, làng cấp đổi chứng minh nhân dân cho người dân

Pháp luật - PV - 17:38, 01/10/2020
Cách đây hai năm, Thiếu tá Trương Thị Hoài Phương, Đội trưởng Đội Cảnh sát QLHC về TTXH Công an huyện Đơn Dương đã đề xuất triển khai ý tưởng cho CBCS tới các buôn làng xa xôi để thực hiện cấp, đổi CMND.
Tết Trung thu ở Tả Sìn Thàng

Tết Trung thu ở Tả Sìn Thàng

Nhịp cầu nhân ái - PV - 17:31, 01/10/2020
Tả Sìn Thàng là xã vùng cao nằm ở phía bắc của huyện Tủa Chùa (Điện Biên) với những vùng núi đá tai mèo cheo leo, là những bản làng, dốc đá heo hút ẩn mình trong sương mù. Ở Tả Sìn Thàng, có tới 85% là người dân tộc Mông và số ít dân tộc Xạ Phang.
Ngư dân công nghệ cao ở Khánh Hòa

Ngư dân công nghệ cao ở Khánh Hòa

Khoa học - Công nghệ - PV - 10:12, 01/10/2020
Cùng với việc kiên trì bám biển, nhiều ngư dân tại Khánh Hòa đã bắt đầu áp dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật công nghệ cao vào hoạt động đánh bắt hải sản xa bờ. Những công nghệ mới đã giúp họ tiếp cận rộng hơn với nguồn lợi thủy sản, doanh thu cho mỗi chuyến đi biển, góp phần thay đổi đời sống kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Bộ Y tế kêu gọi người dân giảm nửa lượng muối ăn hằng ngày

Bộ Y tế kêu gọi người dân giảm nửa lượng muối ăn hằng ngày

Sức khỏe - PV - 10:03, 01/10/2020
Chiều 30/9, tại Hà Nội, Bộ Y tế, Tổ chức Y tế Thế giới phối hợp tổ chức Hội thảo “Truyền thông vận động giảm tiêu thụ muối để phòng, chống tăng huyết áp, đột quỵ và các bệnh không lây nhiễm khác”.Hội thảo là một trong những sự kiện hưởng ứng Ngày Tim mạch thế giới 29/9/2020 với chủ đề “Hãy dùng trái tim để đánh bại bệnh tim mạch”.Chiều 30/9, tại Hà Nội, Bộ Y tế, Tổ chức Y tế Thế giới phối hợp tổ chức Hội thảo “Truyền thông vận động giảm tiêu thụ muối để phòng, chống tăng huyết áp, đột quỵ và các bệnh không lây nhiễm khác”.
Phú Thọ đề xuất tự bỏ tiền trồng cây Cọ trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai

Phú Thọ đề xuất tự bỏ tiền trồng cây Cọ trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai

Đời sống - Xã hội - PV - 09:46, 01/10/2020
Những vị trí phù hợp trên 62 km đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai đoạn qua địa bàn tỉnh Phú Thọ sẽ được trồng Cọ - một trong những biểu tượng của vùng đất Tổ.
Cập nhật Covid-19: Thế giới hơn 34 triệu ca mắc, Ấn Độ vẫn là điểm nóng dịch bệnh

Cập nhật Covid-19: Thế giới hơn 34 triệu ca mắc, Ấn Độ vẫn là điểm nóng dịch bệnh

Tin tức - PV - 09:40, 01/10/2020
Chỉ trong vòng 1 ngày, cả thế giới ghi nhận 301.473 ca mắc Covid-19 mới và 6.039 trường hợp tử vong vì dịch bệnh này. Đến nay, tổng số ca mắc Covid-19 đã vượt mốc 34 triệu trường hợp, trong đó có hơn 1 triệu ca tử vong.
Lào Cai: 9 tháng bắt giữ, xử lý 937 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả

Lào Cai: 9 tháng bắt giữ, xử lý 937 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả

Pháp luật - baolaocai.vn - 09:37, 01/10/2020
Mới đây, Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Lào Cai đã tổ chức Hội nghị sơ kết 9 tháng, triển khai nhiệm vụ 3 tháng cuối năm 2020.