Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Dặt dìu tiếng hát Then trên vùng cao Mường Cang

Hà Minh Hưng - 11:49, 08/04/2022

Lời ca trong Then là sự giao hòa giữa con người với đất trời, thiên nhiên; đồng thời thể hiện ước nguyện, khát vọng của con người về cuộc sống ấm no hạnh phúc. Nếu có dịp đến Lai Châu, bạn dừng chân ghé thăm xã Mường Cang, huyện Than Uyên để đắm mình vào những giai điệụ mượt mà, vui nhộn của bà con người Thái nơi đây.

Ngoài vai trò là cố vấn của CLB đàn Tính - hát Then xã Mường Cang (Than Uyên Lai Châu), nghệ nhân Ưu tú Lò Văn Sơi thường bồi dưỡng các thế hệ kế cận về nghệ thuật chơi Tính tẩu.
Ngoài vai trò là cố vấn của CLB đàn Tính - hát Then xã Mường Cang (Than Uyên Lai Châu), nghệ nhân Ưu tú Lò Văn Sơi thường bồi dưỡng các thế hệ kế cận về nghệ thuật chơi Tính tẩu.

Nhắc đến hát Then, người ta không thể không nhắc tới người làm tính tẩu giỏi nhất xứ Mường này, đó là nghệ nhân Ưu tú - nguyên Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) hát Then - đàn tính Lò Văn Sơi, người khởi xướng và nặng lòng với bộ môn nghệ thuật truyền thống dân tộc.

Trong căn nhà rộng rãi tại bản Cang Mường, xã Mường Cang, huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu có trưng bày rất nhiều đàn Tính và các nhạc cụ biểu diễn, đây chính là nơi sinh hoạt của CLB hát Then - đàn tính xã Mường Cang.

Trong khi chờ các thành viên CLB hát Then - đàn tính đến tập luyện, nghệ nhân Lò Văn Sơi kể: “Hát Then là một hình thức xướng ca tín ngưỡng phổ biến trong đời sống sinh hoạt tâm linh của người Thái. Lời ca của hát Then chứa đựng các yếu tố tâm linh. Trong hát Then, thế giới siêu hình được người Thái tưởng tượng ra vô cùng phong phú. Từ dưới trần gian lên tới mường trời không chỉ có một mà được phân chia thành rất nhiều tầng lớp, nhiều không gian dành riêng cho vong linh của từng đối tượng trú ngụ trong vũ trụ.

 Xưa lời hát Then thường vang lên trong các nghi lễ đi tìm hồn người ốm, xin con, xin tên, xin sức khỏe, xin cầu vạn vật tốt tươi, mùa màng bội thu, bản làng yên vui, hạnh phúc. Nay lời Then mở rộng biên độ hơn về đề tài, mang đậm hơi thở cuộc sống mới....

Mỗi khi nông nhàn món quà lớn nhất với các thành viên trong gia đình nghệ nhân Lò Văn Sơi là được nghe ông chơi Tính tẩu và thể hiện những trích đoạn trong Then.
Mỗi khi nông nhàn món quà lớn nhất với các thành viên trong gia đình nghệ nhân Lò Văn Sơi là được nghe ông chơi Tính tẩu và thể hiện những trích đoạn trong Then.

Và như thường lệ cứ vào Giêng, Hai, tháng của  lễ hội, cũng là khi công việc đồng áng đã tạm ngơi, người dân Thái xứ Mường Cang lại tụ về nhà ông Sơi để nghe hát, thưởng đàn. Tại đây, chúng tôi được thưởng thức những trích đoạn đặc sắc nhất trong Then của CLB hát Then - đàn tính. Nhìn các thành viên say sưa tập luyện, từ lời ca, điệu múa  được kết hợp nhuần nhuyễn, hòa trong âm sắc trầm bổng của cây đàn tính. Dưới sự hướng dẫn tận tình của nghệ nhân Sơi, làm cho khả năng sáng tạo, diễn xướng của các thành viên trong CLB như thăng hoa cùng nhịp đàn. 

Là người nhiều năm tham gia các Liên hoan nghệ thuật hát Then - đàn Tính, hơn ai hết nghệ nhân Lò Văn Sơi hiểu được “nỗi đau” mai một của văn hóa dân gian. Trước thực trang đó, năm 2013, nghệ nhân Lò Văn Sơi tập hợp được 15 thành viên là các cao niên vốn yêu Then, mê Tính tẩu thành một nhóm. Được ông động viên, khích lệ, cứ tối đến, các thành viên lại về nhà ông luyện tập, dần dần bà con dân bản cứ thấy tiếng đàn lại kéo đến xem, bản làng lại tưng bừng rộn rã như mùa xuân trẩy hội.

Mục đích của CLB đàn Tính - hát Then là bảo tồn, gìn giữ văn hóa tâm linh của đồng bào Thái xã Mường Cang. Hằng ngày, các thành viên CLB luyện tập, ca hát nhằm phục vụ bà con trong bản, ngoài mường mỗi khi có công, có việc. Bên cạnh những bài Then truyền thống được diễn xướng khá thành công trong các lễ hội như: Hát múa “Mời Then xuống trần”, hòa tấu đàn tính “Hầu Then”, múa “Chơi thuyền cùng Then”, hát múa “Tiễn Then về trời”... Đây là những tiết mục gắn liền với đời sống tinh thần và văn hóa tâm linh của cộng đồng Thái ở Than Uyên.

 Ngoài những bài Then cổ, CLB đã nắm bắt nhu cầu thưởng thức của quần chúng, các yếu tố mới được đưa vào để nâng tầm nghệ thuật hát Then sao cho phù hợp với đời sống mới. Đó là những bài hát, điệu múa cải biên mang hơi thở cuộc sống hiện đại như: Hát mừng Đảng, Bác Hồ; hát mừng Nông thôn mới; hát tuyên truyền đầy lùi dịch bệnh Covid-19...

Anh Lò Văn Chơn - Chủ nhiệm CLB hát Then - đàn tính xã Mường Cang cho biết: “Đến nay, CLB hát Then - đàn tính có 22 thành viên với nhiều độ tuổi, thành viên lớn tuổi khoảng ngoài 50, thành viên nhỏ tuổi nhất chỉ 16 tuổi. CLB đã phục dựng được nhiều bài hát then cổ và nhiều bài hát mới dựa trên chất liệu Then cải biên. Nội dung các bài hát ca ngợi tinh thần đoàn kết chống xâm lăng, ngợi ca những vị anh hùng có công trong quá trình hình thành bản mường, xây dựng quê hương đất nước, ca ngợi nét đẹp, sự đổi thay của vùng quê trong công cuộc đổi mới; hát mừng xuân, mừng Đảng... Những điệu múa trong Then cũng được CLB khai thác dựng theo nguyên bản trong nghi lễ truyền thống trên nền nhạc của Tính tẩu”.

Diễn xướng hát Then được bà con Thái ở Mường Cang Than Uyên thể hiện trong ngày trọng đại như: Tết Độc lập, mừng năm mới…
Diễn xướng hát Then được bà con người Thái ở Mường Cang, Than Uyên thể hiện trong ngày trọng đại như: Tết Độc lập, mừng năm mới…

Chị Lò Thị Viễn, một thành viên trong CLB hát Then - đàn tính xã Mường Cang, sau một ngày làm việc mà không ngâm nga một vài lời Then thì cứ dấm dứt như thiêu thiếu cái gì đó, chị phấn khởi: “Tôi rất vui khi được tham gia CLB, ngày nhỏ tôi đó được sống trong những âm thanh này của ông bà, bố mẹ trong những buổi chầu Then. Nay được sinh hoạt trong CLB đó cũng là niềm mong ước từ lâu, tôi mong muốn hát Then - đàn tính sẽ được phát huy, lưu truyền cho các thế hệ mai sau”.

Còn với Chủ tịch UBND xã Mường Cang, Lìm Văn Khơi khi nói chuyện về chủ đề bảo tồn văn hóa Thái, anh rất vui khẳng định: “Từ bao đời nay, với người Thái Mường Cang hát then - đàn Tính là loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian độc đáo. CLB không chỉ là điểm sinh hoạt của các nghệ nhân Then mà là nơi “truyền lửa” nghệ thuật hát Then - đàn Tính cho các thế hệ. Qua đó, nhằm cổ vũ, động viên nhân dân đoàn kết, thi đua thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ, góp phần dựng xây quê hương giàu đẹp, văn minh”.

Rời Mường Cang trong tiếng nhạc dặt dìu, những lời ca trong Then đang được các nghệ nhân, diễn viên của CLB hát Then - đàn Tính thăng hoa cùng đất trời. CLB hát Then đàn Tính xã Mường Cang thực sự đang góp phần vào công việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
“Cha đẻ” của nghệ thuật điêu khắc gốc tre

“Cha đẻ” của nghệ thuật điêu khắc gốc tre

Hơn 20 năm qua, ở thành phố Hội An (Quảng Nam), có một người chuyên tạo hình từ gốc tre và biến những gốc tre vô tri tưởng như bỏ đi thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Đó là Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ - người được xem là “cha đẻ” của nghệ thuật điêu khắc gốc tre độc đáo.
Tin nổi bật trang chủ
Kon Tum: Huyện Đăk Hà chỉ đạo xử lý vụ việc ngang nhiên san lấp đất ruộng?

Kon Tum: Huyện Đăk Hà chỉ đạo xử lý vụ việc ngang nhiên san lấp đất ruộng?

Pháp luật - Ngọc Chí - 7 giờ trước
Sau loạt bài phản ánh của Báo Dân tộc và Phát triển về tình trạng gom mua đất sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và ngang nhiên san đồi, lấp ruộng tại khu vực giáp ranh giữa xã Đăk Pxi và xã Đăk Long, huyện Đăk Hà (Kon Tum), Huyện ủy Đăk Hà đã có văn bản chỉ đạo và UBND huyện Đăk Hà đang xác lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính; đồng thời, yêu cầu UBND xã Đăk Pxi, UBND xã Đăk Long tổ chức họp kiểm điểm, làm rõ, xử lý trách nhiệm đối với tập thể và các cá nhân có liên quan.

"Ngày hội Gia đình Việt Nam" tôn vinh giá trị truyền thống gia đình

Xã hội - Minh Nhật - 7 giờ trước
Từ ngày 25 đến 29/6, Ngày hội Gia đình Việt Nam 28/6 sẽ được tổ chức tại Trung tâm Thông tin, Triển lãm và Điện ảnh thành phố Hải Phòng với sự tham gia của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố: Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Yên Bái, Sơn La, Thanh Hóa, Bình Định, Đắk Lắk, An Giang, Hậu Giang, Bạc Liêu.
Đăk Tô (Kon Tum): Đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế vùng DTTS

Đăk Tô (Kon Tum): Đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế vùng DTTS

Công tác Dân tộc - Ngọc Chí - 7 giờ trước
Huyện Đăk Tô (Kon Tum) có trên 50% dân số là người dân tộc thiểu số (DTTS), với 17 thành phần dân tộc sinh sống. Những năm qua, huyện đã triển khai thực hiện đồng bộ, có hiệu quả nhiều chính sách, chương trình, dự án hỗ trợ của Nhà nước dành cho vùng đồng bào DTTS. Qua đó, từng bước rút ngắn khoảng cách giàu và nghèo giữa vùng đồng bào DTTS khó khăn với các vùng nông thôn khác và tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế của huyện.
Vinamilk – Đại diện duy nhất từ ngành sữa Việt Nam trong danh sách Fortune 500 Đông Nam Á

Vinamilk – Đại diện duy nhất từ ngành sữa Việt Nam trong danh sách Fortune 500 Đông Nam Á

Kinh tế - PV - 8 giờ trước
Vinamilk nằm trong nhóm 150 doanh nghiệp đầu tiên của danh sách Fortune 500 Southeast Asia 2024 do Tạp chí Fortune (Mỹ) công bố lần đầu tiên, cũng là doanh nghiệp sữa duy nhất của Việt Nam trong bảng xếp hạng này.
Nhà trình tường - Nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nhì

Nhà trình tường - Nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nhì

Media - Trọng Bảo - 8 giờ trước
Đến với vùng cao Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, du khách không chỉ được hòa mình vào cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, hay thưởng thức các món ẩm thực truyền thống dân tộc, mà còn được chiêm ngưỡng những ngôi nhà trình tường độc đáo của người Hà Nhì.
Tin trong ngày - 18/6/2024

Tin trong ngày - 18/6/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 18/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Cảnh báo lũ quét, sạt lở đất. Phát hiện sinh vật lạ trong hang động sâu ở Phong Nha - Kẻ Bàng. Có một thảo nguyên xanh giữa lòng Mèo Vạc. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Tin trong ngày - 19/6/2024

Tin trong ngày - 19/6/2024

Media - BDT - 11 giờ trước
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 19/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Đắk Lắk: Tình trạng phá, lấn chiếm đất rừng vẫn diễn biến phức tạp. Đại úy Công an người dân tộc Mông tận tụy phục vụ Nhân dân. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Nuôi sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn quý hiếm

Nuôi sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn quý hiếm

Khoa học - Công nghệ - Minh Nhật - 11 giờ trước
Trung tâm Cứu hộ bảo tồn và phát triển sinh vật (SVW) vừa phối hợp với Vườn quốc gia Cúc Phương cho sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn con. Đây là dự án nằm trong Chương trình Bảo tồn thú ăn thịt nhỏ và tê tê (CPCP) và là thành công lớn nhất từ trước đến nay trong việc sinh sản bảo tồn loài cầy vằn, đồng thời là một tiền đề quan trọng, đem lại hy vọng tái phục hồi quần thể cầy vằn ngoài tự nhiên…
Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035

Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035

Thời sự - Hoàng Quý - 11 giờ trước
Sáng 19/6, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội tiến hành thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035.
Đăk Glei (Kon Tum): Phấn đấu đến cuối năm 2029 có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới

Đăk Glei (Kon Tum): Phấn đấu đến cuối năm 2029 có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới

Công tác Dân tộc - Ngọc Chí - 11 giờ trước
Sáng 19/6, huyện Đăk Glei (Kon Tum) tổ chức Đại hội Đại biểu các DTTS lần thứ IV. Với chủ đề “Các dân tộc huyện Đăk Glei đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, phát huy lợi thế, tiềm năng, hội nhập và phát triển bền vững”, Đại hội đã thông qua Quyết tâm thư và đề ra mục tiêu phấn đấu đến cuối năm 2029 toàn huyện có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới, thu nhập bình quân đầu người đạt 52 triệu đồng/người/năm. Dự Đại hội có lãnh đạo tỉnh, huyện và 150 đại biểu đại diện 45.000 người DTTS trên địa bàn huyện.
Kbang (Gia Lai): Tỷ lệ hộ nghèo trung bình hằng năm giảm 2%

Kbang (Gia Lai): Tỷ lệ hộ nghèo trung bình hằng năm giảm 2%

Tin tức - Ngọc Thu - 11 giờ trước
Ngày 19/6, UBND huyện Kbang (Gia Lai) tổ chức Đại hội đại biểu các DTTS lần thứ IV - năm 2024. Dự Đại hội có lãnh đạo tỉnh, huyện và 100 đại biểu đại diện cho hơn 33.000 đồng bào DTTS trên địa bàn.