Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Cửa võng đình Thổ Hà – Niềm tự hào trong nghệ thuật kiến trúc dân tộc

Đông Khánh - 11:52, 29/07/2021

Trong các di sản cổ tiêu biểu ở làng Thổ Hà, thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên (Bắc Giang), đình làng chính là một kiệt tác nghệ thuật chạm khắc gỗ độc đáo, có giá trị kỹ thuật, mỹ thuật đại diện cho nền nghệ thuật tinh hoa thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII-XVIII). Riêng bức cửa võng đình Thổ Hà đã được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2020.

Mặt tiền đình làng Thổ Hà
Mặt tiền đình làng Thổ Hà

Đình Thổ Hà được xây dựng từ thời Lê, niên hiệu Chính Hòa thứ 6 (1685), có giá trị kiến trúc nghệ thuật nổi tiếng xứ Bắc, được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là Di tích kiến trúc-nghệ thuật quốc gia từ năm 1964.

Với chức năng để ngăn cách không gian tâm linh, đồng thời tạo điểm nhấn trang trọng, linh thiêng ở vị trí trung tâm trước tòa hậu cung của ngôi đình, cửa võng đình Thổ Hà được tạo tác vô cùng tinh tế với thủ pháp kỹ thuật chạm khắc bong kênh. Đây là sự kết hợp của chạm nổi, chạm lộng, chạm thủng, tạo thành nhiều lớp, nhiều không gian ngay trên một khối gỗ, ngay trong một đề tài, tác phẩm.

Cửa Võng đình Thổ Hà, được chạm trổ tinh xảo và sơn son thếp vàng rực rỡ
Cửa Võng đình Thổ Hà, được chạm trổ tinh xảo và sơn son thếp vàng rực rỡ

Toàn bộ cửa võng được sơn son, thếp vàng rực rỡ, chia làm 3 tầng. Tầng thứ nhất có hai lớp diềm ngang đặt chồng lên nhau, chạm thủng họa tiết vân mây cách điệu xen kẽ nhau trong bố cục hình học. Tiếp đến, phần giữa chia làm 5 khoang, các khoang ngăn cách nhau bởi hàng cột chạm lộng hình rồng cuốn cột, đầu quay hướng lên trên chầu qua cửa khám với các nét chạm căng tròn, nổi khối. Các diềm dọc hai bên mỗi khoang lại chạm hình rồng trong tư thế vươn mình, đầu hướng lên chầu vào trung tâm. Thân rồng uốn khúc, chân trước đưa lên vuốt râu, ẩn hiện xen lẫn trong họa tiết đao mác tua tủa vút lên từ đầu và thân, tạo thành một đồ án có bố cục đăng đối là một trong những mô típ đặc trưng tiêu biểu thời Lê Trung Hưng.

Tầng thứ hai là một cấu thể chạm khắc gồm nhiều đồ án đan xen nhau, chia thành ba lớp chạm, đề tài lưỡng long chầu nhật với mình rồng uốn nhiều khúc, mắt to, miệng ngậm ngọc, mắt mở to, mũi gồ cao, tóc nhiều chẽ xòe kiểu nan quạt và hơi lượn sóng. Ngay dưới đầu rồng dư là hình rồng ẩn hiện trong đám mây, mình uốn lượn vươn lên cùng chầu vào trung tâm khám.

Cửa võng đình Thổ Hà được chạm khắc hình rồng vô cùng tinh xảo
Cửa võng đình Thổ Hà được chạm khắc hình rồng vô cùng tinh xảo

Kế tiếp các bức chạm rồng bên trên là các đường gờ bo quanh khám chạm nổi hình cánh sen và vân mây hình chiếc khánh. Có thể thấy vẫn là hình rồng trên nhiều vị trí ở cửa võng, song người xem không hề bắt gặp sự trùng lặp, đơn điệu mà vô cùng sống động. Xen kẽ những bức chạm rồng là 4 bức đố chạm nổi đề tài tứ quý (tùng, trúc, cúc, mai), tạo nên một bố cục cân đối, chặt chẽ, rất nổi bật. Qua phong cách chạm khắc có thể thấy, các bức chạm rồng và bức đố ở đây đều mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn (thế kỷ XIX) là minh chứng về sự tài ba của các hiệp thợ xưa với những kỹ thuật chạm khắc rất công phu, điêu luyện. Trong quá trình trùng tu, tôn tạo lại đình, họ không những gìn giữ, bảo lưu tốt bức cửa võng mà còn tiếp tục sáng tạo, phát triển thêm những mảng trang trí khác với bố cục đăng đối, hài hòa, tạo thành nghệ thuật trang trí độc đáo trên cửa võng đình Thổ Hà.

Một ô chạm lộng tinh xảo bên trong cửa võng đình Thổ Hà
Một ô chạm lộng tinh xảo bên trong cửa võng đình Thổ Hà

Tầng dưới cùng là phần còn lại của cửa võng, được chạm thủng các hình đao mác tua tủa trong bố cục hình học. Phần diềm hai bên phong phú, hấp dẫn người xem bằng những hình tượng rồng uốn lượn, đầu rồng hướng vươn lên chầu vào trung tâm, chân trước rồng đưa ra vuốt râu, các chân khác nghịch nắm các linh thú. Hình linh thú xuất hiện ở rất nhiều tư thế, con đang chạy, con nằm, con đứng nhưng đều ngoảnh đầu quay lại nhoẻn miệng cười như đang đùa giỡn… trông rất ngộ nghĩnh.

Đáng chú ý, phía dưới diềm bất ngờ xuất hiện hình ảnh khối tượng voi - người khá đẹp. Tượng voi được tạo tác ở tư thế phủ phục. Trên lưng voi là một hình tượng người cởi trần đóng khố, hai tay níu vành nhạc voi. Những hình ảnh kể trên mặc dù xuất hiện rất khiêm tốn trong đề tài chính của cửa võng, song dường như người thợ xưa muốn gửi gắm ý tưởng cách tân táo bạo, đưa hình ảnh của cuộc sống dân dã đời thường vào từng thớ gỗ nơi linh thiêng.

Trong nội dung bia đá "Thủy tạo đình miếu bi" lưu giữ tại đình có niên hiệu Chính Hoà thứ 13 (1692) cho thấy, cửa võng đình Thổ Hà được tạo tác vào thời điểm xây dựng đình giai đoạn 1685-1692 nên bảo đảm tính xác thực về nguồn gốc. Đây thực sự là một tác phẩm điêu khắc gỗ độc đáo với nhiều đồ án trang trí cầu kỳ, phức tạp nhưng vẫn thể hiện được bố cục cân đối hài hòa.

 Phần chái mái đình Thổ Hà được trang trí bằng mô típ nghệ thuật uốn lượn rất mềm mại
Phần chái mái đình Thổ Hà được trang trí bằng mô típ nghệ thuật uốn lượn rất mềm mại

Ngoài những mảng trang trí tinh xảo trên từng thớ gỗ, các nghệ nhân dân gian đã lồng ghép thêm các chi tiết trang trí bằng chất liệu gốm trên đầu rồng. Thông qua chất liệu, kỹ thuật tạo tác, chúng ta có thể thấy, hiện vật này chính là sản phẩm của làng nghề gốm Thổ Hà xưa - một trong những trung tâm gốm sứ nổi tiếng của cả nước.

Đặc biệt, qua bàn tay khéo léo, tư duy sáng tạo của các nghệ nhân xưa, hai chất liệu gỗ và gốm đã kết hợp với nhau hài hòa tạo ra những mảng trang trí vô cùng tinh mỹ, công phu trên bức cửa võng đình làng. Đây là một hình thức trang trí nghệ thuật vô cùng độc đáo, duy nhất chỉ có ở cửa võng đình Thổ Hà hiện nay.

Mỗi đầu rồng bằng gốm ngoài biểu trưng cho sức mạnh và uy quyền nơi cung cấm còn thể hiện sự tôn vinh, trân trọng, khắc họa những giá trị văn hóa đặc trưng của làng nghề gốm truyền thống tại nơi linh thiêng của đình làng.

Với những giá trị độc đáo, tiêu biểu, tháng 12/2020, cửa võng đình Thổ Hà được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia. Đây là niềm tự hào của người dân Thổ Hà cũng như tỉnh Bắc Giang về một báu vật góp phần làm nên bản sắc văn hóa của vùng đất bên bờ Bắc sông Cầu.

Tin nổi bật trang chủ
U23 Việt Nam dưới cái bóng đàn anh

U23 Việt Nam dưới cái bóng đàn anh

Thể thao - Giải trí - PV - 1 giờ trước
Đội tuyển U23 Việt Nam có những bước chạy đà khá tốt khi giành 1 trận hòa và 1 chiến thắng ở 2 trận giao hữu tại UAE. Dẫu vậy, HLV Park Hang Seo vẫn cần thêm thời gian để cải thiện lối chơi cho các học trò.
Tìm hướng phục hồi ngành du lịch

Tìm hướng phục hồi ngành du lịch

Du lịch - PV - 1 giờ trước
Gần hai năm kể từ khi dịch bệnh bùng phát và lan rộng, hầu hết các địa phương ứng phó bằng biện pháp giãn cách xã hội, khiến việc lưu thông bị chia cắt, hạn chế chuỗi cung ứng, nhiều hoạt động bị ngưng trệ, kinh tế suy giảm, riêng ngành du lịch gần như “đóng băng” vì khủng hoảng. Ngay khi dịch cơ bản được kiểm soát, các địa phương miền trung đều nỗ lực tìm hướng khởi động, phục hồi du lịch, tạo sự lan tỏa đến các ngành kinh tế khác.
Khi già làng làm công tác ngoại giao

Khi già làng làm công tác ngoại giao

Người có uy tín - Việt Thắng - Y Nguyên - 2 giờ trước
Bản Mường Piệt, xã Thông Thụ, huyện Quế Phong (Nghệ An) có hơn 10 km đường biên giới với nước bạn Lào. Dân bản hai bên từng có va chạm, xích mích, nhất là tệ phạt vạ khi trâu bò phá hoại hoa màu… Già làng Lương Minh Hồng đã lặn lội vượt rừng, bàn bạc kết nghĩa anh em. Từ khi hai bản Mường Piệt và bản Tẩu, huyện Sầm Tớ, tỉnh Hủa Phăn (Lào) kết nghĩa, tình đoàn kết của người dân hai bản thêm thắt chặt, đường biên giới chung của hai nước cũng được bảo vệ tốt hơn.
Trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, xoài Sơn La chinh phục cả thị trường

Trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, xoài Sơn La chinh phục cả thị trường "khó tính"

Sản phẩm - Thị trường - Hà Anh - 2 giờ trước
Nhờ các chính sách khuyến nông, cây xoài Sơn La đã tìm được thế đứng mới. Không chỉ để tiêu thụ trong nước, loại quả này đã lên đường xuất khẩu, mở ra một hướng đi mới mang lại thu nhập cao cho bà con nông dân.
Tình hình dịch bệnh tại châu Á có những dấu hiệu cải thiện

Tình hình dịch bệnh tại châu Á có những dấu hiệu cải thiện

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Tình hình dịch bệnh tại châu Á đã có những dấu hiệu cải thiện, nhờ đó, các nước dần dỡ bỏ và nới lỏng các biện pháp hạn chế phòng dịch, từng bước khôi phục trạng thái bình thường mới và sống chung an toàn với COVID-19.
Quan tâm đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi này là trách nhiệm của toàn xã hội

Quan tâm đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi này là trách nhiệm của toàn xã hội

Đó là khẳng định của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh tại Hội nghị Tổng kết Chương trình phối hợp công tác giai đoạn 2013-2020 và triển khai Chương trình phối hợp công tác công tác giai đoạn 2021-2025 giữa Ủy ban Dân tộc và Trung ương Hội Nông dân Việt Nam diễn ra chiều ngày 13/10/2021, tại Hà Nội.
Tấm lòng của người Bru Vân Kiều nơi vùng biên Quảng Trị

Tấm lòng của người Bru Vân Kiều nơi vùng biên Quảng Trị

Xã hội - Khánh Ngân - 3 giờ trước
“Khi Đảng cần, tôi luôn sẵn sàng” - đó là tâm sự của già Hồ Lô, và cũng là tấm lòng của người Bru Vân Kiều trên đỉnh Trường Sơn. Trong chiến tranh, người Bru Vân Kiều một lòng sắt son với Đảng, Bác Hồ kính yêu. Trong thời bình, đồng bào luôn đồng hành, tin tưởng vào chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước để cùng nhau xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Quảng Bình: Phát huy hiệu quả Dự án hỗ trợ pháp lý cho đồng bào DTTS

Quảng Bình: Phát huy hiệu quả Dự án hỗ trợ pháp lý cho đồng bào DTTS

Pháp luật - Quỳnh Chi – Hương Giang - 3 giờ trước
Mặc dù đã triển khai nhiều giải pháp, tuy nhiên tại một số địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi của tỉnh Quảng Bình, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống (TH&HNCHT) vẫn còn diễn ra, gây ảnh hưởng đến chất lượng dân số, tạo ra rào cản phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.
Chi hơn 1.300 tỷ đồng bồi thường, hỗ trợ người dân dự án sân bay Long Thành

Chi hơn 1.300 tỷ đồng bồi thường, hỗ trợ người dân dự án sân bay Long Thành

Tài chính - Kinh doanh - PV - 3 giờ trước
Để phòng, chống dịch COVID-19, huyện Long Thành tiến hành chi trả tiền cho người dân trong nhiều ngày, chia ra nhiều khung thời gian.
Giá cà phê hôm nay 19/10: Giảm 100 đồng/kg

Giá cà phê hôm nay 19/10: Giảm 100 đồng/kg

Sản phẩm - Thị trường - Cát Tường (T/h) - 3 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 19/10 trong khoảng 39.400 - 40.300 đồng/kg. Giá cà phê Robusta tại London giao tháng 11/2021 giảm 7 USD/tấn ở mức 2.103 USD/tấn, giao tháng 1/2022 giảm 6 USD/tấn ở mức 2.115 USD/tấn.
Thấy cây quý đừng cưa hạ

Thấy cây quý đừng cưa hạ

Pháp luật - Hiếu Anh - 3 giờ trước
Trong lúc đi tìm hoa phong lan, Triệu Văn P. vô tình phát hiện cây gỗ quý (cây sâng). Sau đó, P. đã về nhà rủ thêm Phàn Tiến S vào rừng chặt hạ. Không dừng lại ở đây, khi chặt hạ cây sâng này, S còn chặt thêm một cây sâng khác...