Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Có sự xung đột giữa du lịch và văn hóa đang phát sinh

Hồng Minh - 08:48, 01/07/2022

Sự thay đổi trong nhu cầu du lịch đang ngày trở nên rõ rệt. Mỗi du khách không chỉ đơn thuần là đi du lịch, mà họ còn mong muốn tìm hiểu thêm về văn hóa của địa phương thông qua các lễ hội, không gian văn hóa. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm sao để khai thác những di sản này một cách bền vững? Làm sao để giữ được yếu tố thiêng liêng và những điều cấm kỵ trong văn hóa tâm linh của mỗi dân tộc không bị phá vỡ khi phát triển du lịch?

Hình ảnh khách du lịch tại tháp Chăm tỉnh Ninh Thuận (Ảnh tư liệu)
Hình ảnh khách du lịch tại tháp Chăm tỉnh Ninh Thuận (Ảnh tư liệu)

Xâm phạm điều cấm kỵ

Trong mỗi nghi lễ, không gian văn hóa của mỗi dân tộc đều mang trong mình giá trị tâm linh và yếu tố thiêng liêng. Tưởng chừng những điều đó là bất khả xâm phạm trong mọi hoàn cảnh, thế nhưng khi có tác động từ loại hình du lịch tín ngưỡng, sự cấm kỵ này ở nhiều nơi đã bị phá vỡ.

Đơn cử cho vấn đề trên chính là câu chuyện của anh Sohamin, dân tộc Chăm, thành viên nhóm Mạng lưới Tiên Phong Việt Nam.

Anh Sohamin cho biết, để phát triển du lịch, tỉnh Ninh Thuận đưa di tích tháp Chăm trở thành điểm du lịch trong địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, khi đưa vào khai thác, lại xảy ra mâu thuẫn với quan điểm của người Chăm. Đó là đưa vào làm du lịch, tháp sẽ được mở cửa để du khách vào thăm quan. Nhưng trong tín ngưỡng của người Chăm, cánh cửa trong đền chính chỉ được mở cửa vào ngày lễ và người mở cửa là chức sắc, sư. Điều này khiến cho cộng đồng người Chăm không đồng tình.

Trước vấn đề này, anh Sohamin cho rằng, “Đưa văn hóa vào du lịch trước hết cần phải tôn trọng cộng đồng chứ không phải theo nhu cầu của ai đó cũng như lợi ích của một nhóm ”.

Không chỉ người Chăm gặp phải, mà ở nhiều dân tộc khác, việc đưa các nghi lễ truyền thống vào hoạt động du lịch cũng khiến cộng đồng dân tộc đó băn khoăn. Trong một chuyến công tác đến với dân tộc Lô Lô tỉnh Hà Giang, nhiều cao niên trong vùng từng chia sẻ về tính thiêng của trống đồng trong đời sống của họ.

Được biết, trong văn hóa của người Lô Lô, trống đồng như bảo vật của họ. Họ coi trống đồng là vật linh thiêng. Khi tiếng trống đánh lên như tín hiệu giữa cõi sống và cõi chết, giữa cuộc sống đời thường và thế giới siêu nhiên. Bởi vậy, với người Lô Lô trống đồng là vật kết nối giữa thần linh và con người. Do đó, nó sẽ chỉ được vang lên trong những dịp đặc biệt quan trọng của dân làng: tang tế, lễ cúng thổ thần, lễ tế trời đất và các nghi lễ sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Thế nhưng, với xu hướng du lịch văn hóa phát triển, trống đồng của người Lô Lô đã không còn giới hạn trong bản làng mà trống đồng đã được đem đi để biểu diễn phục vụ du khách...

Trống đồng của dân tộc Lô Lô (Ảnh tư liệu)
Trống đồng của dân tộc Lô Lô (Ảnh tư liệu)

Tôn trọng cộng đồng để phát triển du lịch

Hai câu chuyện trên là ví dụ cụ thể cho bài toán làm sao để giữ được tính thiêng và hài hòa với hiện đại? Thiết nghĩ điều này là rất khó, nhưng không có nghĩa là không làm được.

Ông Dương Văn Thủ, thầy mo ở xã Hà Vị, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn cho biết, việc biểu diễn các lễ hội, nghi lễ trên sân khấu là điều rất khó với thầy cúng như chúng tôi. Bởi lẽ, lúc đó phải cân bằng giữa việc giữ tính thiêng của nghi lễ mà vẫn bảo đảm được yếu tố sân khấu. 

"Nguyên tắc bắt buộc khi sân khấu hóa các lễ hội, nghi lễ là trước khi biểu diễn phải làm lễ xin các thần linh tại địa phương, sau đó trong quá trình biểu diễn thầy mo không được phép đọc gia phả của thần linh, không được mời các vị thần linh trong lời cúng… Phải như thế mới không phạm húy, không mất đi tính thiêng của lễ hội”, ông Thủ cho biết thêm.

Lễ cưới của người Dao đỏ được tái hiện tại Sa Pa
Lễ cưới của người Dao đỏ được tái hiện tại Sa Pa

Bàn về vấn đề này, TS. Bàn Thị Quỳnh Giao, Viện Văn học, Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, trong thời gian qua, du lịch di sản vùng DTTS đã có bước phát triển mạnh mẽ, từ đó có không ít tác động tích cực đến đời sống văn hóa của cộng đồng DTTS. Ví dụ như hiện nay, người Dao ở Sa Pa đã tái hiện một số nghi lễ để thu hút khách du lịch. Việc tái hiện này không chứa yếu tố tâm linh.

“Việc tái hiện những nghi lễ cần phải đảm bảo yếu tố thiêng. Khi tái hiện nên giữ lại nghi lễ có tính thiêng. Chỉ những nghi lễ, không gian văn hóa nào không gắn yếu tố thiêng, thì mở ra để thu hút khách du lịch. Có như thế sẽ bảo đảm được ranh giới giữa phát triển du lịch và bảo tồn giá trị văn hóa”, TS. Bàn Thị Quỳnh Giao nêu quan điểm.

Như vậy, có thể nói, việc vận dụng các di sản văn hóa trong phát triển du lịch cần đảm bảo được giá trị của di sản. Điều này đặt lên vai những người làm du lịch trách nhiệm  quan trọng là làm sao để vừa tạo được những trải nghiệm đúng với mong muốn của khách du lịch trong bối cảnh hiện đại, vừa bảo tồn đúng bản chất những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng mà vẫn mang lại lợi ích về mọi mặt cho các bên liên quan.

Tin nổi bật trang chủ
Nhật Bản tiếp tục đứng đầu thế giới về số ca nhiễm COVID-19 mới

Nhật Bản tiếp tục đứng đầu thế giới về số ca nhiễm COVID-19 mới

Nhìn ra thế giới - PV - 47 phút trước
Tính đến sáng 16/8, thế giới ghi nhận 595.541.461 ca nhiễm COVID-19 và 6.455.452 ca tử vong do dịch bệnh này. Trong 24 giờ qua, Nhật Bản là quốc gia ghi nhận thêm số ca mắc và tử vong vì COVID-19 nhiều nhất thế giới (lần lượt +169.972 và 155 trường hợp).
Năm học 2022 - 2023: Triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới

Năm học 2022 - 2023: Triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới

Giáo dục - PV - 47 phút trước
Năm học 2022 - 2023, ngành giáo dục tổ chức nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục mầm non trong điều kiện mới và triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới; Nâng cao chất lượng thực hiện chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm giai đoạn 2021-2025” và Đề án “Tăng cường chuẩn bị tiếng Việt cho trẻ mầm non và học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến 2025”...
Châu Á nỗ lực phục hồi kinh tế

Châu Á nỗ lực phục hồi kinh tế

Nhìn ra thế giới - PV - 49 phút trước
Trong khi Thái Lan nới lỏng phòng dịch để kích thích du lịch thì Nhật Bản và mới đây là Trung Quốc tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ
Giá cà phê hôm nay 16/8: Giá cà phê Robusta tăng mạnh

Giá cà phê hôm nay 16/8: Giá cà phê Robusta tăng mạnh

Sản phẩm - Thị trường - BĐT - 1 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 16/8 tại thị trường thế giới biến động trái chiều, giá cà phê Robusta tăng mạnh. Tại các vùng trọng điểm trong nước, giá cà phê dao đồng khoảng 48.500 - 49.000 đồng/kg.
Công nhận huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng đạt chuẩn nông thôn mới

Công nhận huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng đạt chuẩn nông thôn mới

Tin tức - T.Hợp - 1 giờ trước
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh vừa ký quyết định 982/QĐ-TTg công nhận huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng đạt chuẩn nông thôn mới năm 2020. Theo đó, huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng phấn đấu đến năm 2025 sẽ trở thành huyện nông thôn mới kiểu mẫu, đạt mức thu nhập 80 triệu đồng/người/năm, không còn hộ nghèo.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 14/8/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 14/8/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về hoạt động của lãnh đạo UBDT, trọng tâm là công tác chỉ đạo về chuyển đổi số; chuẩn bị tổ chức Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên xuất sắc, tiêu biểu năm 2022, gặp mặt người có uy tín; các sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc tại cơ sở. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Nhiếp ảnh gia Lò Văn Chiến với văn hóa Pú Nả” của tác giả Hà Minh Hưng.
Cách tra cứu điểm chuẩn đại học năm 2022 nhanh và chính xác nhất

Cách tra cứu điểm chuẩn đại học năm 2022 nhanh và chính xác nhất

Giáo dục - Như Ý - 2 giờ trước
Thí sinh muốn biết mình đỗ đại học hay không cần nắm rõ công thức tính điểm xét tuyển đại học, mốc thời gian các trường đại học công bố điểm chuẩn, cách tra cứu điểm chuẩn đại học năm 2022 nhanh và chính xác nhất.
Sáng 16/8: Cả nước có 124 ca COVID-19 nặng đang điều trị

Sáng 16/8: Cả nước có 124 ca COVID-19 nặng đang điều trị

Tin tức - BĐT - 4 giờ trước
Đến sáng 16/9, tính từ đầu dịch, cả nước có 11.367.479 ca nhiễm COVID-19 trong đó có 10.029.826 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh. Trong số các ca đang điều trị, cả nước còn 124 ca COVID-19 nặng đang thở oxy và máy.
Phát hành bộ tem giới thiệu 4 thác nước nổi tiếng của Việt Nam

Phát hành bộ tem giới thiệu 4 thác nước nổi tiếng của Việt Nam

Tin tức - PV - 21:20, 15/08/2022
Ngày 15/8, Bộ Thông tin và Truyền thông, Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam chính thức phát hành bộ tem “Thác nước Việt Nam” nhằm góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người và danh lam thắng cảnh của Việt Nam.
Cảnh báo nguy cơ nắng nóng xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn tại Đông Á

Cảnh báo nguy cơ nắng nóng xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn tại Đông Á

Nhìn ra thế giới - PV - 21:14, 15/08/2022
Trong nghiên cứu công bố mới đây, các nhà khoa học cảnh báo các đợt nắng nóng có khả năng diễn ra với tần suất thường xuyên và nghiêm trọng hơn, gia tăng rủi ro đối với sức khỏe con người, cũng như hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Thanh Hóa: Tập huấn công tác bảo tồn các làn điệu dân ca, dân vũ, nhạc cụ dân tộc Thổ

Thanh Hóa: Tập huấn công tác bảo tồn các làn điệu dân ca, dân vũ, nhạc cụ dân tộc Thổ

Tin địa phương - Quỳnh Trâm - 20:42, 15/08/2022
Ngày 15/8, Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh Thanh Hóa phối hợp với UBND huyện Như Xuân đã khai mạc Lớp tập huấn “Sưu tầm, bảo tồn các làn điệu dân ca, dân vũ, nhạc cụ dân tộc Thổ” năm 2022.