Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Cao nguyên trắng vang mãi tiếng khèn Mông

Trọng Bảo - 09:26, 28/01/2022

Đã đến Cao nguyên trắng Bắc Hà, người ta sẽ không thể quên được tiếng khèn Mông da diết, trầm bổng vang vọng giữa núi rừng trùng điệp. Cây khèn cùng người Mông lên nương, theo người Mông xuống chợ, là hơi thở cuộc sống của người Mông trong các dịp lễ, Tết... Chỉ cần có cây khèn trên vai, cuộc sống của người Mông sẽ bớt đi những nốt trầm lặng lẽ.

Ông Phổng tận tình chỉ dạy cho những đứa trẻ từng làn điệu khèn.
Ông Phổng tận tình chỉ dạy cho những đứa trẻ từng làn điệu khèn.

Khèn như hơi thở cuộc sống

Những ngày cuối năm, chúng tôi có dịp đến thăm nhà nghệ nhân Lý Seo Phổng, ở thôn Bản Phố 2, xã Bản Phố (Bắc Hà, Lào Cai), đúng vào lúc ông đang say sưa dạy khèn cho những đứa trẻ trong thôn. Nhìn những đứa trẻ chưa đến 10 tuổi, có em còn thấp hơn cả cây khèn, nhưng đã thuần thục những điệu múa vô cùng khó, mới cảm nhận được sự tận tâm, kiên trì của người đàn ông dân tộc Mông này.

Ở xã Bản Phố, ông Phổng là một trong số ít người am hiểu sâu sắc văn hóa dân tộc Mông, trong đó có nguồn gốc, ý nghĩa các bài khèn, kỹ thuật thổi hoặc múa khèn…

Ông Phổng nói, từ bao đời nay, tiếng khèn là sợi dây gắn kết cộng đồng, là nét đẹp văn hóa truyền thống của người Mông. Tình yêu của người Mông cũng bắt nguồn từ tiếng khèn giản dị, nhưng vô cùng lãng mạn, tạo nên những đêm tình say đắm nhưng không kém phần mãnh liệt. Đó là nét văn hóa trữ tình độc đáo trên những vùng đất rẻo cao, với những đêm huyền diệu của tiếng khèn. Đêm thổn thức của tiếng lòng, đêm của những khát khao đậm vị ngọt ngào của tình yêu; chất chứa trong đó là những cảm xúc thiết tha, bồi hồi mà rạo rực của những chàng trai, cô gái người Mông trong những vũ điệu xoay tròn quấn quýt bên nhau.

Trong lễ Gầu Tào, cây khèn xuất hiện từ quá trình chuẩn bị chọn cây nêu, trồng cây nêu cho đến kết thúc lễ hội. Cây khèn có vai trò quan trọng trong nghi lễ tín ngưỡng cầu tự, xuyên suốt quá trình hành lễ là phương tiện chuyển tải thông điệp của con người đến thần linh, trời đất, cầu mong cho một thiên thần bé nhỏ nào đó được ra đời trong một gia đình hiếm muộn.

Trong tang lễ, cây khèn có vai trò chỉ đường cho linh hồn người quá cố trở về thế giới bên kia, về với tổ tiên. Từ khi có người mất, cây khèn đã xuất hiện song hành cùng thầy cúng, với bài khèn “khua kế”, nghĩa là “gà chỉ đường” cho đến cả quá trình làm lễ tang và đến khi kết thúc. Tiếng khèn bình thường tình tứ là thế, đắm say là thế, mà trong đám tang nghe thật buồn, khiến nhiều người rơi nước mắt.

“Nên nói người Mông nghe tiếng khèn từ lúc lọt lòng mẹ cho đến khi nhắm mắt từ giã cõi đời là như vậy”, ông Phổng chia sẻ.

Những người như ông Phổng, anh Hải đã và đang ngày đêm góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình.
Những người như ông Phổng, anh Hải đã và đang ngày đêm góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Chuyện ra đời Câu lạc bộ khèn Mông

Ở Cao nguyên trắng Bắc Hà, chuyện về chàng trai Giàng A Hải bỏ phố lên rừng, cũng khiến nhiều người tò mò. Sau khi tốt nghiệp Đại học Văn hóa Hà Nội, Giàng A Hải được nhận về công tác tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai. Tuy nhiên, tâm huyết với bản sắc văn hóa của dân tộc mình, Hải đã xin chuyển về công tác tại huyện Bắc Hà với mong muốn có thể chuyên tâm phát triển, bảo tồn văn hóa; trong đó có tiếng khèn Mông.

Đây chính là lý do mà tháng 8/2020, Câu lạc bộ (CLB) khèn Mông huyện Bắc Hà ra đời, với khoảng 100 thành viên tham gia, do chính Giàng A Hải là Chủ nhiệm CLB. Chàng trai dân tộc Mông chia sẻ, những ngày đầu thành lập, CLB gặp không ít khó khăn từ kinh phí hoạt động, cơ sở vật chất, đạo cụ như tăng âm, loa đài, khèn…

“Ngay như việc duy trì hoạt động của CLB ra sao, quy chế thế nào… chúng tôi cũng bỡ ngỡ, vì trước nay chưa có mô hình nào được thành lập trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, tình yêu tiếng khèn, yêu bản sắc văn hóa của dân tộc mình đã giúp chúng tôi vượt qua những khó khăn ban đầu”, Hải chia sẻ.

Tâm huyết với chiếc khèn dân tộc và lo lắng một ngày nào đó nét đẹp văn hóa này bị mai một, ông Lý Seo Phổng cũng đã nhận lời truyền dạy tại lớp khèn Mông của CLB khèn Mông Bắc Hà cho thanh, thiếu niên địa phương.

“Học thổi khèn không khó, nhưng để thổi thành bài, thành điệu rất khó, đòi hòi người học phải kiên trì, tập liên tục. Dạy thổi khèn cho các cháu nhỏ cần dạy từ từ và tỉ mỉ từng nốt nhạc, kỹ thuật lấy hơi, rồi mới đến luyện bài…”, ông Phổng chia sẻ.

Với sự quyết tâm của các thành viên, hiện nay, CLB khèn Mông đã dần đi vào hoạt động nền nếp. CLB có hai công việc, đó là mở lớp học khèn và quảng bá văn hóa dân tộc Mông. Đối với mảng dạy học khèn CLB mời các nghệ nhân trong huyện tham gia giảng dạy. Với việc quảng bá văn hóa dân tộc, CLB chú trọng vào việc tham gia biểu diễn tại các lễ hội, các sự kiện trong và ngoài huyện.

“Cách làm này, vừa có thêm thu nhập cho các thành viên, vừa có cơ hội giới thiệu nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình đến với đông đảo bạn bè trong nước và quốc tế”, Chủ nhiệm CLB Giàng A Hải cho biết.

Băn khoăn lớn nhất của ông Phổng và anh Hải hiện nay đó là, cả huyện Bắc Hà không còn ai biết làm cây khèn Mông, thậm chí đi mua cũng khó. “Nhưng khó mấy cũng phải làm, mình già rồi nếu không làm được, thì con cháu phải phải học bằng được kỹ thuật làm khèn. Chứ bây giờ mình có dạy tốt đến mấy mà không có cây khèn thì cũng chịu; các cháu lấy gì mà tập, lấy gì mà thổi”, ông Phổng quả quyết./.

Tin cùng chuyên mục
Lưu giữ ché quý cho thế hệ mai sau

Lưu giữ ché quý cho thế hệ mai sau

Ché (ghè) là vật dụng gắn liền với đời sống sinh hoạt của người Gia Rai, Ba Na. Ý thức được các giá trị văn hóa dân tộc, nhiều gia đình đã tích cực lưu giữ những chiếc ché quý, góp phần trao truyền cho thế hệ mai sau.
Tin nổi bật trang chủ
Người Thái Lan với tục thờ thần Rắn

Người Thái Lan với tục thờ thần Rắn

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh (T/h) - 1 giờ trước
Đối với nhiều người, rắn hổ mang là loài động vật đáng sợ nhưng tại đất nước Thái Lan, người dân lại tin rằng, rắn hổ mang là "rắn thiên thần", biểu tượng của sự may mắn, có thể mang lại sức khỏe dồi dào và tài lộc thịnh vượng cho con người. Đã có rất nhiều ngôi đền thờ rắn được dựng trên khắp lãnh thổ Thái Lan.
Liên hoan Du lịch biển Nha Trang 2022 sẽ diễn ra vào trung tuần tháng 6

Liên hoan Du lịch biển Nha Trang 2022 sẽ diễn ra vào trung tuần tháng 6

Du lịch - Lam Anh - 1 giờ trước
Trong khuôn khổ các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch của mùa Hè năm nay, nhằm thu hút du khách đến với thành phố biển Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa đang chuẩn bị mọi mặt cho chương trình Liên hoan Du lịch biển Nha Trang 2022 mang chủ đề “Nha Trang - Chạm đến trái tim” dự kiến diễn ra từ ngày 16 - 19/6.
Ngày 25/5: Việt Nam có 1.344 ca mắc COVID-19 và 2.459 ca khỏi bệnh

Ngày 25/5: Việt Nam có 1.344 ca mắc COVID-19 và 2.459 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 1 giờ trước
Ngày 25/5, Việt Nam có 1.344 ca mắc mới COVID-19 tại 46 tỉnh, thành phố trong đó có 1.101 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 2.459 ca COVID-19 đã khỏi bệnh.
Khai mạc Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2022

Khai mạc Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2022

Khoa học - Công nghệ - PV - 2 giờ trước
Sáng 25/5, Diễn đàn cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2022 (Vietnam - Asia DX Summit 2022) chính thức được khai mạc.
Chốt danh sách 23 cầu thủ đá giao hữu với đội tuyển Afghanistan

Chốt danh sách 23 cầu thủ đá giao hữu với đội tuyển Afghanistan

Thể thao - Như Ý - 2 giờ trước
Hướng tới Giải vô địch Đông Nam Á (AFF Suzuki Cup) 2022, đội tuyển Việt Nam sẽ có trận đấu giao hữu quốc tế với đội tuyển Afghanistan vào ngày 1/6 tới trên SVĐ Thống Nhất, TP. Hồ Chí Minh. HLV trưởng Park Hang-seo đã công bố danh sách tập trung 23 cầu thủ chuẩn bị cho trận đấu này.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 22/5/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 22/5/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về những hoạt động nổi bật kỷ niệm 132 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2022); cuộc chào xã giao của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh với Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước Xỉn-la-vông Khút-phay-thun nhân chuyến công tác tháp tùng Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ thăm chính thức nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Các hoạt động khác của lãnh đạo UBDT. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết: “Thiêng liêng hội thề" của tác giả Nguyễn Thanh.
Lưu giữ ché quý cho thế hệ mai sau

Lưu giữ ché quý cho thế hệ mai sau

Sắc màu 54 - PV - 2 giờ trước
Ché (ghè) là vật dụng gắn liền với đời sống sinh hoạt của người Gia Rai, Ba Na. Ý thức được các giá trị văn hóa dân tộc, nhiều gia đình đã tích cực lưu giữ những chiếc ché quý, góp phần trao truyền cho thế hệ mai sau.
SEA Games 31: Những vận động viên người DTTS làm rạng ngời thể thao Việt Nam

SEA Games 31: Những vận động viên người DTTS làm rạng ngời thể thao Việt Nam

Thể thao - Giải trí - Đặng Việt Hùng - 3 giờ trước
Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 31 (SEA Games 31) đã thành công rất tốt đẹp. Đoàn Thể thao Việt Nam đạt được những kết quả vượt mong đợi, khi đứng vị trí nhất toàn đoàn với 205 Huy chương Vàng. Đóng góp vào thành tích chung này có không ít những vận động viên người DTTS.
Ra mắt vở xiếc “Chúa tể rừng xanh” mừng Ngày Quốc tế thiếu nhi

Ra mắt vở xiếc “Chúa tể rừng xanh” mừng Ngày Quốc tế thiếu nhi

Giải trí - PV - 3 giờ trước
Chào mừng Ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6 và chào đón mùa hè 2022, Liên đoàn Xiếc Việt Nam ra mắt vở xiếc “Chúa tể rừng xanh” phục vụ các em thiếu nhi. Vở diễn gồm 3 phần: “Ngày hội tranh tài”, “Lên ngôi Chúa tể”, “Ngôi nhà chung”, với chủ đề về lòng nhân ái và tình đoàn kết tạo nên sức mạnh.
Trao giải 16 tác phẩm kịch bản sân khấu xuất sắc về đề tài Thương binh, Liệt sĩ

Trao giải 16 tác phẩm kịch bản sân khấu xuất sắc về đề tài Thương binh, Liệt sĩ

Sắc màu 54 - L.Minh - 3 giờ trước
Sáng 25/5, tại Hà Nội, Cục Văn hóa cơ sở (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã tổ chức Tổng kết, trao giải Cuộc thi sáng tác kịch bản sân khấu tuyên truyền kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh, Liệt sĩ (27/7/1947- 27/7/2022).
Tiến sĩ Võ Thị Ngọc Giàu đăng quang Hoa hậu Doanh nhân Việt Nam Toàn cầu 2022

Tiến sĩ Võ Thị Ngọc Giàu đăng quang Hoa hậu Doanh nhân Việt Nam Toàn cầu 2022

Doanh nhân dân tộc - Lam Anh - 3 giờ trước
Tối 24/5, vòng chung kết của cuộc thi Hoa hậu Doanh nhân Việt Nam Toàn cầu 2022 diễn ra tại Đà Nẵng. Trải qua nhiều vòng thi và có phần trả lời ứng xử tốt, Võ Thị Ngọc Giàu đã xuất sắc giành vương miện cuộc thi Hoa hậu Doanh nhân Việt Nam Toàn cầu 2022.