Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Trái tim có “lửa”

Tiêu Dao - 09:45, 29/07/2020

65 tuổi, với A Biu, văn hóa dân tộc Ba Na vốn là cái gì mông lung lắm! A Biu không biết nữa. Chỉ biết rằng, cái tiếng của A Biu là tiếng Ba Na, cách sống của A Biu cũng là cách sống của người Ba Na, cái tay đánh chiêng, đánh đàn t’rưng, cái chân đi khắp vùng, cái mắt tìm về nhạc cụ, tất cả đều là Ba Na hết...

Trái tim có “lửa”

Vẹn nguyên hồn cốt Ba Na 

Gõ nhẹ tiếng chiêng khi bước vào ngôi nhà của A Biu, dàn chiêng ấy như chiếc chuông cửa, báo hiệu cho mọi người biết họ sắp bước vào một thế giới của văn hóa Ba Na được gìn giữ gần như nguyên bản ở làng Plei Klech, xã Ngọk Bay, TP. Kon Tum (Kon Tum). 

Nhà của A Biu vẫn là ngôi nhà sàn đậm màu Ba Na, song cửa sổ đẽo gọt cầu kỳ theo đường dích zắc. Gầm sàn tận dụng bày đồ dệt thổ cẩm, măng khô, mật ong rừng… để phục vụ du khách. Trước nhà là một khoảng sân có cây nêu, treo đầy cồng chiêng, trống và cả đàn t’rưng, nơi ông và nhiều lớp con cháu thường trình diễn mỗi khi khách tới thăm quan. 

Gần nửa thế kỷ rồi, A Biu chưa một lần ngơi nghỉ. 5 tuổi A Biu đã được theo cha đi nhiều lễ hội, nghe cha đánh cồng chiêng, tiếng chiêng lẫn cả vào trong giấc ngủ, lẫn cả vào những chiều lên rẫy, lẫn cả trong khao khát như chàng chiến binh đi tìm nữ thần mặt trời ở tuổi 17. Mấy mươi năm qua, chẳng ai còn nhớ bước chân A Biu đã đi lang thang những đâu để tìm ching chiêng, đàn, trống, tượng gỗ… rải rác trong cộng đồng Ba Na. 

Khi chạm đến di sản chinh chiêng, ngôn ngữ và đời người Ba Na, A Biu vụt trở thành con người khác. A Biu chỉ vào bên trái ngực mình bảo: “Nếu không có ngọn lửa này, chắc mình không làm được thế!”. A Biu từng có tới 12 bộ chiêng cổ, một tài sản “khủng” đối với người Ba Na lúc bấy giờ. Nhưng rồi, có những bộ chiêng ông tặng cho bảo tàng, dù có người trả ông tới cả trăm triệu mỗi bộ. Không bán lấy tiền, A Biu chỉ muốn người cần chiêng yêu Ba Na như ông vậy. 

 Giờ A Biu còn 7 bộ chiêng, tất cả đều là chiêng quý có tuổi đời hàng trăm năm. Có những chiếc chiêng đổi bằng vài con bò, vài con trâu. A Biu khoe cái chiêng lớn nhất. Đó là một trong những bộ chiêng quý, có tên là Klang Brông (còn gọi là chiêng Đại Bàng). Đây là một trong “tứ đại kỳ chiêng” vô cùng quý của người Ba Na. Bộ chiêng này có 12 chiếc. Trong đó, chiêng cái hay còn gọi là chiêng mẹ dày và nặng khoảng 12kg, được gò đồng với vân nổi khắc trên mặt chiêng giống cánh chim đại bàng đang xòe rộng, đánh một tiếng nghe rung đều, âm vang khắp không gian. 

 Không chỉ ching chiêng, A Biu còn miệt mài với dân ca, những khan, những thổ cẩm, những nhạc cụ khác như đàn t’rưng, trống… để giữ gìn nguyên vẹn hồn cốt Ba Na. A Biu bảo giữ không chỉ cho mình, cho làng, mà cho con cháu đời sau, cho cả người Ba Na ở khắp vùng cao nguyên này. 

Nghệ sĩ Ưu tú A Biu

Lâu rồi, A Biu từng là một thầy giáo. Bao mùa trăng, A Biu lặn lội qua từng con suối, qua từng sườn đồi tìm lũ trẻ để dạy học. Hơn 15 năm làm thầy giáo, không biết bao lần A Biu thổn thức khi thấy lũ trẻ chờ đến lớp. Những mùa lũ tràn về, lũ trẻ trong làng sâu đứng bên mép nước nhìn đôi chân trần của A Biu lội qua sông, qua suối mà đầy lo lắng. A Biu cũng từng làm Phó Hiệu trưởng nhiều năm. 

Rồi cũng đến ngày A Biu thôi làm Phó Hiệu trưởng. Về làng, ông lại đi dạy cho lũ trẻ trong vùng biết cái trống cái chiêng, biết cầm dùi từ lúc vừa 5 tuổi, biết chơi t’rưng khi đứng chưa tới ngang ngực. A Biu còn thường xuyên được mời sang các trường văn hóa nghệ thuật của các tỉnh bạn như Gia Lai, Đăk Lăk để dạy cồng chiêng… A Biu đi các làng, dạy cho thanh niên cách chỉnh chiêng. 

Cuối tháng 11 năm ngoái, A Biu được Nhà nước công nhận là Nghệ sĩ Ưu tú. Người làng nườm nượp đổ đến nhà A Biu để chúc mừng. A Biu đứng giữa sân nhà, mang cái chiêng quý nhất ra chơi, mang cái bụng mình ra giãi bày bằng những ting tong của t’rưng. A Biu cất giọng trầm ấm một khúc hát bằng tiếng mẹ đẻ. Lũ làng ngồi yên lặng lắng nghe. 

A Biu hát say đắm và mê mẩn. Tiếng ching chiêng ngưng lâu rồi, tiếng t’rưng ngưng lâu rồi, tiếng hát ngưng lâu rồi, nhưng chẳng ai buồn rời đi. Nhiều người lại cất giọng: “Hát tiếp đi! Chơi tiếp đi, cho hết lời trong bụng đi để chúng tôi nghe!”. Và ông lại nâng ching chiêng lên sát bên người, lại gõ, lại hát, say sưa và rưng rưng như lá, gió đại ngàn réo rắt.

Giờ thì ở chỗ của A Biu có một đội chiêng hàng chục người, với những màn biểu diễn hằng tuần, hằng tháng ở khắp nơi. A Biu dạy lũ nhỏ đánh chiêng, dạy thanh niên chỉnh chiêng, không chỉ dạy cho người Ba Na mà cả người nơi khác. 

Được sự động viên của chính quyền địa phương, A Biu mở Homestay ngay chính ngôi nhà sàn của mình. Ngôi nhà và khuôn viên của gia đình ông biến thành một làng Ba Na thu nhỏ với đầy đủ những cung bậc cảm xúc, đầy đủ những chiêng trống, tượng, thổ cẩm, ẩm thực và con người hiện hữu. Đó là cách thức mà ông chọn để có thể vừa lưu giữ, vừa truyền ngọn lửa yêu thích âm nhạc dân tộc, lan tỏa các giá trị văn hóa đến cộng đồng.

Tin cùng chuyên mục
Nhiều cái thiếu ở làng Tranh

Nhiều cái thiếu ở làng Tranh

Đã chuẩn bị bước sang thập niên thứ 3 của thế kỷ 21, thế nhưng cuộc sống của người dân làng Tranh, thôn Gò Tranh, xã Long Sơn, huyện Minh Long (Quảng Ngãi) vẫn không điện, không đường, không nước sạch... chủ yếu dựa vào rừng, tự cung, tự cấp. Chính vì vậy, mà làng Tranh còn có tên là “làng hái lượm”.
Tin nổi bật trang chủ
Ủy ban Dân tộc: Góp ý xây dựng Dự án 9 thuộc Chương trình trình mục tiêu quốc gia

Ủy ban Dân tộc: Góp ý xây dựng Dự án 9 thuộc Chương trình trình mục tiêu quốc gia

Chiều ngày 12/8, tại Hà Nội, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến chủ trì cuộc họp góp ý xây dựng Dự án “Đầu tư phát triển nhóm các dân tộc thiểu số rất ít người và nhóm dân tộc còn nhiều khó khăn”. Đây là Dự án 9 nằm trong Chương trình mục tiêu quốc gia. Tham dự cuộc họp có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông cùng các thành viên trong Tiểu ban xây dựng Dự án 9, đại diện lãnh đạo một số vụ, đơn vị của UBDT.
Điện Biên tăng cường chốt kiểm soát phòng, chống dịch COVID-19 trên dặm dài biên cương

Điện Biên tăng cường chốt kiểm soát phòng, chống dịch COVID-19 trên dặm dài biên cương

Đời sống - Xã hội - PV - 2 giờ trước
Trước tình hình dịch COVID-19 có thể "xâm nhập" vào Việt Nam do các hoạt động thăm thân qua lại biên giới, xuất nhập cảnh trái phép của người dân vùng biên, là lực lượng nòng cốt trong việc ngăn chặn dịch COVID-19, Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên đã tăng thêm 8 chốt chặn, nâng tổng số lên 68 chốt với gần 300 cán bộ, chiến sĩ tham gia canh gác dọc tuyến biên giới. Các anh đang ngày đêm bám chốt, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ để tiếp tục hoàn thành tốt nhiệm vụ "kép": gìn giữ an ninh biên giới, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ và làm tốt công tác phòng, chống dịch COVID-19.
Cô giáo JRAI nặng tình với dân tộc mình

Cô giáo JRAI nặng tình với dân tộc mình

Giáo dục - PV - 6 giờ trước
Đáp chuyến xe đêm từ thành phố biển Nha Trang lên Tây Nguyên vào một ngày chớm thu, đặt chân xuống bến xe thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai giữa một thời khắc mà đêm đang dần trôi về sáng và sương mù còn mịt mờ giăng mắc, bao phủ các hàng cây xanh mướt, những dãy nhà chập chùng trên phố núi cao này.
Lễ cúng bản của người Hà Nhì

Lễ cúng bản của người Hà Nhì

Sắc màu 54 - PV - 7 giờ trước
Lễ cúng bản của người Hà Nhì ở tỉnh Điện Biên (người Hà Nhì gọi là lễ gạ ma thú) là nghi lễ lớn, quan trọng nhất trong năm của cộng đồng người Hà Nhì, được tổ chức vào tháng 2 âm lịch hằng năm. Lễ hội này nhằm mục đích cầu cúng thần rừng thiêng và tổ tiên phù hộ để năm mới mưa thuận, gió hòa, mọi người trong bản mạnh khỏe, làm ăn gặp nhiều may mắn.
Vạch trần âm mưu, thủ đoạn lợi dụng vấn đề dân tộc để hình thành “nhà nước Mông”

Vạch trần âm mưu, thủ đoạn lợi dụng vấn đề dân tộc để hình thành “nhà nước Mông”

Chống diễn biến hòa bình - PV - 7 giờ trước
Những năm qua, lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, các thế lực thù địch, các tổ chức người Mông lưu vong… tăng cường các hoạt động kích động, tuyên truyền tư tưởng ly khai tự trị trong đồng bào các dân tộc. Đặc biệt ở những khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng xa các tỉnh biên giới phía Bắc nổi lên vấn đề tuyên truyền, hoạt động thành lập “nhà nước Mông” tự trị.
Tái diễn thủ đoạn phao tin COVID-19 để chống phá Nhà nước

Tái diễn thủ đoạn phao tin COVID-19 để chống phá Nhà nước

Pháp luật - PV - 8 giờ trước
Trong khi các loại thuốc đặc trị COVID-19 chưa ra đời, các loại vaccin phòng ngừa vẫn đang được các quốc gia nỗ lực nghiên cứu, trong đó có Việt Nam thì làn sóng COVID-19 thứ hai đang diễn ra nhanh chóng ở nhiều quốc gia trên thế giới với sự bùng phát mạnh, lan tỏa nhanh.
Bệnh nhân mắc COVID-19 thứ 18 tử vong

Bệnh nhân mắc COVID-19 thứ 18 tử vong

Tin tức - PV - 8 giờ trước
Sáng ngày 13/8, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Trường Sơn, Trưởng Bộ phận thường trực đặc biệt chống dịch COVID-19 của Bộ Y tế tại Thành phố Đà Nẵng thông tin về trường hợp tử vong của bệnh nhân COVID-19 số 485. Đây là trường hợp tử vong do COVID-19 thứ 18 kể từ khi đại dịch xảy ra tại Việt Nam.
Vinamilk ủng hộ 8 tỷ đồng cho Hà Nội và 3 tỉnh miền Trung chống dịch COVID-19

Vinamilk ủng hộ 8 tỷ đồng cho Hà Nội và 3 tỉnh miền Trung chống dịch COVID-19

Sự kiện - Bình luận - PV - 17:14, 12/08/2020
Đồng hành cùng Chính phủ trong công tác phòng chống dịch và đặc biệt là đảm bảo đủ sinh phẩm, thiết bị y tế, năng lực xét nghiệm để xác định nhanh các trường hợp nghi nhiễm Covid-19, Công ty cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) đã tiếp tục hỗ trợ 8 tỷ đồng cho Tp. Hà Nội, Tp. Đà Nẵng, tỉnh Quảng Nam và tỉnh Quảng Ngãi.
A Nôr được chọn là làng du lịch cộng đồng tiêu biểu của Việt Nam

A Nôr được chọn là làng du lịch cộng đồng tiêu biểu của Việt Nam

Tin tức - PV - 16:38, 12/08/2020
Ngày 8/8, lãnh đạo UBND huyện A Lưới cho biết, làng du lịch cộng đồng A Nôr (xã Hồng Kim, huyện A Lưới) vừa được chọn là một trong ba làng du lịch cộng đồng tiêu biểu của Việt Nam năm 2019.
Nhiều cái thiếu ở làng Tranh

Nhiều cái thiếu ở làng Tranh

Đời sống - Xã hội - Lê Phương - 15:11, 12/08/2020
Đã chuẩn bị bước sang thập niên thứ 3 của thế kỷ 21, thế nhưng cuộc sống của người dân làng Tranh, thôn Gò Tranh, xã Long Sơn, huyện Minh Long (Quảng Ngãi) vẫn không điện, không đường, không nước sạch... chủ yếu dựa vào rừng, tự cung, tự cấp. Chính vì vậy, mà làng Tranh còn có tên là “làng hái lượm”.
Độc đáo Lễ cấp sắc Then 12 đèn của người Nùng ở Cao Bằng

Độc đáo Lễ cấp sắc Then 12 đèn của người Nùng ở Cao Bằng

Sắc màu 54 - PV - 14:53, 12/08/2020
Lễ cấp sắc then của người Nùng ở Cao Bằng là một nghi lễ lớn trong đời người làm thầy. Thầy tào sẽ cấp ấn cho đệ tử được cấp sắc chứng nhận đủ khả năng tiến hành nghi lễ cúng bái, cầu an, đi cứu nhân độ thế cho bà con. Sau nghi lễ này, từ đây người đệ tử được cấp bằng và cấp chức sắc, cấp quan.