Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tết truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số: Nên soi chiếu như di sản văn hóa đặc sắc

PV - 10:00, 11/02/2022

Tết đón năm mới của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam gắn liền với truyền thống, bản sắc văn hóa tộc người. Do đó, nên xem xét đánh giá nó dưới góc độ di sản văn hóa đặc sắc.

Các cô gái Mông chơi hội hoa đào Ảnh: Tấn Vịnh
Các cô gái Mông chơi hội hoa đào Ảnh: Tấn Vịnh

4 hình thức đón Tết

Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam hiện nay có ba hình thức đón Tết theo thời gian cụ thể, theo lịch cổ truyền của các dân tộc.

Hình thức thứ nhất, đồng bào các dân tộc thiểu số đón Tết năm mới là Tết Nguyên đán. Đó là các dân tộc Mường, Thổ, Chứt, Mảng, Kháng, Xinh Mun, Khơ Mú (vùng Tây Bắc), dân tộc Ơ Đu ở Nghệ An; các dân tộc Tày, Thái, Nùng, Sán Chay, Cao Lan - Sán Chỉ, Giáy, Lự, Bố Y, La Chí, La Ha, Cờ Lao, Pu Péo, Dao, Pà Thẻn, Hmông (vùng Đông Bắc); các dân tộc Hoa, Ngái, Sán Dìu, Phù Lá, Hà Nhì ở Lào Cai… Những dân tộc này vẫn giữ gìn được các phong tục cổ truyền nhưng thời gian đón Tết thống nhất với Tết Nguyên đán của người Kinh.

Hình thức thứ hai, các dân tộc đón Tết năm mới cổ truyền theo lịch riêng của từng dân tộc. Đó là các dân tộc Hmông ở Tây Bắc và Bắc Trung Bộ với Tết Nào Pồ Trầu; người Hà Nhì Hoa ở Lai Châu, Điện Biên với Tết Hồ Sự Chà; người Cống ở Điện Biên với Tết Ủy La Lóng; người La Hủ ở Lai Châu với Tết Khộ Xớ; người Si La ở Lai Châu và Điện Biên với Tết Ồ Xị Già; người Chăm đón Tết Rija Nưgar; người Khmer Nam Bộ đón Tết Bon Chôl Chnam Thmây…

Hình thức thứ ba, các dân tộc ở Trường Sơn, Tây Nguyên như Gia Lai, Ê Đê, Ba Na, Xơ Đăng, Cơ Ho, Hrê, Mnông, Raglai, Xtiêng, Cơ Tu, Gié Triêng, Mạ, Co, Chơ Ro, Chu Ru, Brâu, Rơ Măm ở Tây Nguyên không quan niệm ngày Tết mà đón Tết cả một thời gian dài từ tháng 1 đến tháng 3 hằng năm.

Hình thức thứ tư, người Tà Ôi, người Bru - Vân Kiều trước kia ăn Tết vào mùa khô như các tộc người ở Tây Nguyên, nhưng từ vài chục năm gần đây đã chuyển sang ăn hai Tết, cả Tết Nguyên đán theo lịch chung của người Kinh và cả Tết cổ truyền của riêng họ.

Như vậy, ăn Tết theo Nguyên đán chỉ 29 dân tộc, hầu hết các dân tộc còn lại vẫn tồn tại hình thức ăn Tết theo lịch riêng của dân tộc mình. Các dân tộc ở Tây Nguyên và Bắc Trường Sơn không có ngày ăn Tết cụ thể mà cả một mùa Tết, mùa lễ hội, mùa vui chơi (ninh nơng). Hiện nay, chính quyền địa phương ở một số tỉnh như Trà Vinh, Hậu Giang, Ninh Thuận, An Giang… đã công nhận ngày Tết của người Chăm, người Khmer, đồng thời chính quyền các tỉnh, các trường học, cơ quan cũng cho công chức, viên chức, học sinh, công nhân nghỉ Tết theo lịch cổ truyền. Nhưng ở các tỉnh vùng Tây Bắc, Bắc Trung Bộ, chính quyền chưa công nhận những ngày Tết cổ truyền của các dân tộc Hmông, Hà Nhì, Cống, La Hủ, Si La.

Việc tổ chức Tết ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều bất cập, có dân tộc ở nhiều địa phương công nhận ngày Tết đón năm mới truyền thống, có chính sách cho học sinh, sinh viên, cán bộ người dân tộc thiểu số nghỉ việc đón Tết, nhưng cũng có tộc người (nhất là người Hmông, các tộc người nhóm ngôn ngữ Tạng – Miến ở vùng Tây Bắc) còn bị vận động bỏ Tết cổ truyền, đón Tết Nguyên đán như người Kinh. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này trước hết là Nhà nước chưa có chính sách về việc nghỉ Tết đối với người dân tộc thiểu số. Chính quyền địa phương ở một số tỉnh vùng Tây Bắc thì quan niệm nghỉ Tết cổ truyền là “lạc hậu”, lãng phí thời gian lao động sản xuất. Vì vậy, cần gộp Tết cổ truyền của từng dân tộc với Tết Nguyên đán để tiết kiệm...

Nên đánh giá dưới góc độ di sản văn hoá đặc sắc

Khi nghiên cứu Tết, cần đặt trong môi trường sản sinh thực hành văn hóa. Tết đón năm mới hàm chứa giá trị truyền thống của từng tộc người. Ngày Tết không chỉ được xem xét, đánh giá dưới góc độ kinh tế đơn thuần, mà cần được đánh giá dưới góc độ di sản văn hóa đặc sắc.

Hiện nay, đời sống của người dân các dân tộc thiểu số được nâng cao, việc cố kết cộng đồng, tìm hiểu cội nguồn, bản sắc văn hóa dân tộc đang trở thành nhu cầu quan trọng. Người dân ở cơ sở đều có nguyện vọng được ăn Tết truyền thống của dân tộc mình. Ngày Tết luôn gắn liền với đời sống tâm linh, đời sống văn hóa khó có thể bỏ qua. Ở nhiều quốc gia trên thế giới như Australia, Nhật Bản... mặc dù ăn Tết theo lịch dương nhưng vẫn tôn trọng những ngày Tết truyền thống của một số vùng, địa phương, dân tộc. Ở Australia, các bang có đông cộng đồng các dân tộc như người Việt, người Hoa, người Philippines... thì Chính phủ nước này đều cho các cộng đồng này được nghỉ Tết. Năm 2018, Chính phủ Australia đã cho người Việt nghỉ Tết của Việt Nam vào ngày 15.2.2018 (tức ngày 30 Tết). Từ kinh nghiệm của thế giới, thiết nghĩ chúng ta cũng quan tâm việc tổ chức đón Tết truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số.

Theo đó, hiện có khoảng 30 tộc người ăn Tết truyền thống, cần tôn trọng di sản văn hóa Tết của đồng bào, xác định rõ đồng bào có quyền được tổ chức Tết truyền thống với thời gian, hình thức cụ thể (theo lịch cổ truyền và truyền thống của từng tộc người). Các dân tộc đã chuyển sang ăn Tết Nguyên đán cần tôn trọng nguyện vọng của đồng bào, không xáo trộn về thời gian nghỉ Tết. Như vậy, đồng bào các dân tộc thiểu số ăn Tết cổ truyền theo lịch riêng của tộc người mình đều có quyền được ăn hai Tết (Tết truyền thống và Tết Nguyên đán).

Tin nổi bật trang chủ
Nhìn lại chặng đường 5 năm thực hiện Đề án 1163: Nguồn lực vẫn là “điểm nghẽn” (Bài 4)

Nhìn lại chặng đường 5 năm thực hiện Đề án 1163: Nguồn lực vẫn là “điểm nghẽn” (Bài 4)

Đề án 1163 quy định, nguồn lực thực hiện Đề án là từ ngân sách nhà nước. Đối với các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, ngân sách Trung ương hỗ trợ kinh phí để triển khai thực hiện các nhiệm vụ thuộc Đề án này theo quy định của pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, trên thực tế, vốn thực hiện Đề án bố trí không đủ, không kịp thời; thậm chí có địa phương không bố trí được kinh phí riêng để thực hiện Đề án.
Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cần đóng góp tích cực vào xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cần đóng góp tích cực vào xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

Thời sự - PV - 19:24, 19/08/2022
Chiều 19/8, tại trụ sở Bộ Công Thương, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến với các cơ quan đại diện thương mại Việt Nam ở nước ngoài do Bộ Công thương phối hợp Văn phòng Chính phủ tổ chức, nhằm đánh giá tình hình, kết quả triển khai và bàn giải pháp thúc đẩy xúc tiến thương mại, phát triển thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu năm 2022, định hướng giai đoạn 2023 - 2025.
Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tiếp Chủ tịch Đại học Y tế và phúc lợi Nhật Bản

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tiếp Chủ tịch Đại học Y tế và phúc lợi Nhật Bản

Tin tức - PV - 19:05, 19/08/2022
Chiều 19/8, tại Trụ ở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh đã tiếp ông Takagi Kuninori - Chủ tịch Đại học quốc tế Y tế và phúc lợi (IUHW) của Nhật Bản, đang có chuyến thăm làm việc tại Việt Nam.
Phát hiện nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật tại phế tích tháp Châu Thành

Phát hiện nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật tại phế tích tháp Châu Thành

Tìm trong di sản - Nguyệt Anh - 19:01, 19/08/2022
Ngày 18/8, Viện Khảo cổ học Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa - Thể thao tỉnh Bình Định tổ chức Hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ phế tích Châu Thành lần thứ 3, năm 2022. Nhiều vật liệu kiến trúc cổ và di vật đã được phát hiện tại phế tích này.
Ngày 19/8: Việt Nam có 2.983 ca mắc COVID-19 và 6.975 ca khỏi bệnh

Ngày 19/8: Việt Nam có 2.983 ca mắc COVID-19 và 6.975 ca khỏi bệnh

Tin tức - Mộc Nhi - 18:20, 19/08/2022
Ngày 19/8, Việt Nam có 2.983 ca mắc mới COVID-19 và 6.975 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh. Trong ngày, cả nước có 0 ca tử vong và 86 ca COVID-19 nặng đang điều trị.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản

Thời sự - PV - 17:14, 19/08/2022
Chiều nay, 19/8, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Cựu Đại sứ đặc biệt Việt Nam - Nhật Bản, ông Sugi Ryotaro.
Trải nghiệm Cao Bằng

Trải nghiệm Cao Bằng

Cao Bằng được ví như “viên ngọc xanh” vùng Đông Bắc bởi cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp. Đây còn là vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử với hệ thống di tích, trong đó phải kể đến di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó; công viên Địa chất Cao Bằng. Ngoài ra, Cao Bằng còn ghi dấu trong lòng du khách nhờ các làn điệu dân ca, phong tục tập quán, lễ hội văn hoá của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông huyện Nậm Pồ được tổ chức vào dịp 2/9

Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông huyện Nậm Pồ được tổ chức vào dịp 2/9

Sắc màu 54 - Thúy Hồng - 17:12, 19/08/2022
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ nhất năm 2022 huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên sẽ được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 2 - 4/9.
Đại hội Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2022 - 2025

Đại hội Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2022 - 2025

Tin tức - Lê Vũ - Trần Linh - 17:10, 19/08/2022
Ngày 19/8, Chi bộ Văn phòng đại diện Ủy ban Dân tộc tại TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức thành công Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2022 - 2025. Đại hội đã bầu Bí thư chi bộ khóa mới và thông qua nghị quyết Đại hội Chi bộ nhiệm kỳ 2022 - 2025.
Những bản làng trù phú trên vùng đất Nghĩa Đô: Tự hào về vùng quê cách mạng (Bài 1)

Những bản làng trù phú trên vùng đất Nghĩa Đô: Tự hào về vùng quê cách mạng (Bài 1)

Phóng sự - Trọng Bảo - 17:05, 19/08/2022
Dọc bên dòng Nậm Luông yên bình ở xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, là những bản làng người Tày trù phú với màu xanh của sự ấm no, đủ đầy… Nghĩa Đô là vùng đất cách mạng - nơi quân và dân Nghĩa Đô đã mở cuộc tấn công và bức địch rút sạch quân khỏi đồn Nghĩa Đô vào ngày 23/2/1950, đánh dấu sự kiện huyện Bảo Yên sạch bóng quân thù, góp phần vào thắng lợi giải phóng Lào Cai.
Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Phóng sự - Giang Lam - 16:39, 19/08/2022
Ở cái tuổi thất thập, ông Lương Xuân Dán, thôn Đức Uy, xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang vẫn giữ được nét duyên dáng, say sưa như chàng trai Tày tuổi đôi mươi đánh đàn, hát những bản tình ca tặng nàng sơn nữ. Ông còn khiến chúng tôi từ ngạc nhiên đến cảm phục khi lần lượt chơi thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc. Và tài năng của “nghệ sĩ” Xuân Dán không chỉ dừng lại ở lĩnh vực âm nhạc.
Ngày mới ở Tủa Sín Chải

Ngày mới ở Tủa Sín Chải

Trang địa phương - Bùi Chiến - 16:20, 19/08/2022
Những năm gần đây, với sự nỗ lực vào cuộc của cấp uỷ Đảng, chính quyền và đồng bào các DTTS, xã Tủa Sín Chải (huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu) đã có bước chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội. Điều này giúp địa phương có thêm động lực vượt khó, vững bước xây dựng nông thôn mới.