Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Nhiếp ảnh gia Lò Văn Chiến với văn hóa Pú Nả

Hà Minh Hưng - 22:46, 30/07/2022

Ở cái tuổi “xưa nay hiếm”, người ta vẫn thấy già Chiến (Nghệ sỹ Lò Văn Chiến - Hội viên Hội Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Việt Nam) lỉnh kỉnh trên lưng balo, máy ảnh. Nhiều người bảo ông được trời phú cho sức khoẻ. Đúng thế, ngoài 80 mà ông vẫn chạy Honda cả trăm km khắp các bản làng nơi vùng cao Tây Bắc một cách ngon lành để ghi lại những “khoảnh khắc” vùng cao và “chép lại” một cách sinh động văn hoá của người Pú Nả (một nhánh của dân tộc Giáy).

Hàng ngày ông Chiến vẫn một mình cặm cụi bên máy tính và những trang bản thảo
Hàng ngày ông Chiến vẫn một mình cặm cụi bên máy tính và những trang bản thảo

Những “đứa con” của duyên nợ và trách nhiệm

Để tìm hiểu về văn hóa Pú Nả, tôi tìm đến bản Tả Xin Chải, phường Đông Phong, thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu (trước đây bản thuộc xã San Thàng) các cao niên trong bản chỉ tới nhà nhiếp ảnh gia Lò Văn Chiến – Hội viên Hội Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Việt Nam. Tả Xin Chải được bao quanh bởi những hàng rào đá rất đẹp. Bởi thế vùng này được du khách gọi với cái tên khá mỹ miều - “phố đá”. Đặc biệt bà con nơi đây vẫn giữ nhiều nét văn hóa truyền thống qua trang phục và nếp sinh hoạt thường ngày.

Bước vào nhà già Chiến, khi ông đang chăm chú bên máy tính cùng những tư liệu viết tay dang dở đang bày la liệt trên bàn. Bên ấm trà đặc quánh hương vị núi San Thàng, ông cười và “nhả” mấy câu thành ngữ Pú Nả: “Vứt được quần áo rách/ Không bỏ được anh em/ Mười nán nương không bằng một góc ruộng/ Suối không cá, ruộng không thóc…” (phóng viên).

Qua câu chuyện, được biết, ông học xong lớp 4 thì làm cán bộ xã, ông kinh qua nhiều vị trí công tác, cao nhất là Chủ tịch UBND huyện (huyện Phong Thổ cũ). Nhưng đi đâu, làm gì, những câu chuyện cổ dân tộc Pú Nả mẹ kể đêm hè, những tháng Giêng lễ hội truyền thống, cảnh trai gái xúng xinh trong lễ hội “Lồng tồng” (xuống đồng), những ngày xuân rực rỡ sắc màu truyền thống văn hóa Pú Nả, trong tiếng kèn pí kẻo của đám rước dâu; hay những đêm hương án nghi ngút nghe các thầy mo xin cầu… tất cả, chưa khi nào rời tâm trí ông.

Nhấp ngụm trà, già Chiến ngâm nga vài câu ca dao người Pú Nả, rồi ông vui mừng giới thiệu với chúng tôi gần 10 đầu sách về: tín ngưỡng, văn hóa, ẩm thực người Pú Nả được các nhà xuất bản Hội Nhà văn, Văn hóa Dân tộc ấn hành.

Đến nay, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Lò Văn Chiến có gần mười đầu sách sưu tầm, sáng tác văn học nghệ thuật về dân tộc Pú Nả
Đến nay, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Lò Văn Chiến có gần mười đầu sách sưu tầm, sáng tác văn học nghệ thuật về dân tộc Pú Nả

Để phục vụ cho công tác biên soạn, xuất bản các công trình văn hóa dân tộc Pú Nả. Từ năm 1999 dến 2015, ông đã 2 lần sang Hà Giang khảo cứu, tìm hiểu, văn hóa dân tộc Bố Y, nhờ các nhà chuyên môn của Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam đánh giá, kiểm chứng, để từ đó có những kết luận chuẩn xác, phục vụ cho công tác xuất bản.

Rồi ông giới thiệu những trang bản thảo bao năm ông dày công sưu tầm, sáng tác về văn hóa Pú Nả: “Thuở nhỏ theo cha đi nghe hát đêm khắp bản này, mường kia. Có những cuộc hát được “thi triển” thâu đêm suốt sáng, bản nào có người ca hay, hát giỏi thì hãnh diện lắm. Cũng chính từ những cuộc hát đối mà nhiều đôi nên duyên, cha mẹ tôi cũng thành đôi từ những lần hát như thế…” - ông Chiến kể.

Nhìn ông nâng niu những những “đứa con tinh thần” mà bao năm ông chăm chút, phải là người tâm huyết, có một tình yêu rất đặc biệt với văn hoá Pú Nả mới cho ra đời những tác phẩm như: “Từ vựng Pú Nả - Việt ở vùng Tam Đường Lai Châu, Thơ dân ca Pú Nả, song ngữ, dân ca trong lễ cưới, Thơ dân ca giao duyên Pú Nả, Then của người Pú Nả Lai Châu, Văn hóa ẩm thực của người Pú Nả…”.

Hành trình bảo tồn văn hóa Pú Nả

Người dân Phong Thổ cũ vẫn nhắc chuyện thời trước, ngày cuối tuần lại thấy ông chủ tịch huyện lóc cóc chiếc xe đạp vào bản, chụp ảnh, ghi ghi chép chép cái gì đó. Năm 2000, ông nghỉ hưu, ông có nhiều thời gian hơn dành cho công việc tâm huyết bấy lâu. Già Chiến chia sẻ: “Mỗi lần về bản lại buồn, thấy ngày lễ hội trẻ em, phụ nữ mặc trang phục truyền thống ít hơn, số người biết hát dân ca ngày một thưa, phần lớn không thuộc lời, hoặc không thích hát”. Chính vì điều đó càng thôi thúc ông phải tranh thủ gặp các “bảo tàng sống”ghi chép ngay những giá trị văn hóa phi vật thể để lưu giữ lại cho con cháu.

Bằng tình yêu với văn hóa Pú Nả, ông đã “thổi” lên ngọn lửa yêu nghệ thuật đến với bà con bản Giáy, Tả Xin Chải. Năm 2020, ông Chiến đã tập hợp được hơn 30 thành viên là những người đam mê, cùng say, yêu văn hóa nghệ thuật Pú Nả, gồm các nhóm bảo tồn như: Dân ca dân vũ; dệt thổ cẩm, sưu tầm các cổ vật Pú Nả; theo kế hoạch, khi được chính quyền cho phép sẽ trưng bày các hiện vật tại nhà văn hóa bản.

Với ông Lò Văn Chiến, 82 tuổi (áo đen), bản Tả Xín Chải, phường Đông Phong, thành phố Lai Châu, xem việc gìn giữ bảo tồn văn hoá người Pú Nả Lai Châu là duyên phận trách nhiệm
Với ông Lò Văn Chiến, việc gìn giữ bảo tồn văn hoá người Pú Nả Lai Châu là duyên phận và trách nhiệm

Chị Trần Thị Phấy, dân tộc Giáy, thuộc nhóm dân ca dân vũ của Câu lạc bộ (CLB) bảo tồn văn hóa dân tộc Pú Nả cho biết: “Bà con ai cũng yêu văn hoá văn nghệ, chúng tôi là thế hệ trẻ, nhờ có già Chiến mới rõ nguồn gốc văn hóa dân tộc mình. Qua những cuốn sách về dân ca người Pú Nả, từ vựng, thơ song ngữ, văn hoá ẩm thực… của già Chiến mà nhiều anh chị em đã thuộc dân ca Pú Nả, biết về nghệ thuật hát đối, biết những câu chuyện dân gian, những luật tục trong tang ma, lễ cưới cần phải gìn giữ bảo tồn, để bản sắc dân tộc mình, không bị mai một…”.

Năm 2021, già Chiến cũng với các thành viên chủ chốt của bản đã hoàn thiện hồ sơ xin thành lập CLB bảo tồn văn hóa dân tộc Pú Nả bản Tả Xin Chải. Hiện hồ sơ, thủ tục xin thành lập CLB đã hoàn tất và đang chờ cấp có thẩm quyền công nhận.

Về bản tìm tư liệu, nghiên cứu văn hoá, chụp ảnh là niềm đam mê với Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Lò Văn Chiến (áo đen)
Về bản tìm tư liệu, nghiên cứu văn hoá, chụp ảnh là niềm đam mê với Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Lò Văn Chiến (áo đen)

Ngày ngày, ông vẫn đều đặn đến thăm CLB bảo tồn văn hoá Pú Nả, ông say sưa chỉ bảo từng động tác, nhịp điệu, trang phục của mỗi bài dân ca, điệu múa. Anh Lù Văn Quải, thành viên CLB vui vẻ: “nhờ có ông Chiến, bà con Pú Nả thêm yêu bản mình, qua đó thắt chặt, vun đắp tình đoàn kết cộng đồng”.

Nhà văn Đỗ Thị Tấc - Nguyên Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Lai Châu cho biết: “Nghệ sỹ Lò Văn Chiến là người Lai Châu duy nhất dành nhiều tâm huyết trong việc giữ gìn truyền thống văn hoá Pú Nả. ông Chiến không chỉ yêu văn hóa Pú Nả mà ông là người nghiên cứu văn hóa Pú Nả rất trách nhiệm, toàn bộ thời gian và sức lực cuối đời bác dành trọn cho công tác bảo tồn văn hóa Pú Nả. Đặc biệt là công tác tuyên truyền văn hóa Pú Nả qua thơ song ngữ, qua nhiếp ảnh”.

Chia tay ông, chia tay bà con người Giáy Tả Xín Chải khi hoàng hôn treo đỉnh núi. Chúng tôi nhìn sâu vào ánh mắt người già, ở cái tuổi bách niên, đôi mắt ấy vẫn ngời sáng mộc mạc như những trang sách, những con chữ, nơi ấy là cả một kho tàng văn hóa địa phương cần được gìn giữ... 

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Đoàn kết, tương thân tương ái - nền tảng để làng Wâu phát triển

Đoàn kết, tương thân tương ái - nền tảng để làng Wâu phát triển

Từ chủ trương tuyên truyền vận động các hộ đồng bào DTTS phát huy tinh thần đoàn kết gắn bó, “tương thân tương ái”, thay đổi nếp nghĩ, cách làm, tích cực học hỏi, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất để nâng cao thu nhập..., làng Wâu, xã Chư Á, (TP. Pleiku) đã từng bước đổi thay, cuộc sống no ấm đang dần hiện hữu trong những nếp nhà của người Ba Na nơi đây.
Tin nổi bật trang chủ
Khó đoán định trận mở màn vòng 1/8 World Cup 2022

Khó đoán định trận mở màn vòng 1/8 World Cup 2022

Thể thao - Giải trí - PV - 18:11, 03/12/2022
Trận đấu đầu tiên của vòng 16 đội World Cup 2022 giữa Hà Lan và Mỹ sẽ diễn ra đêm 3/12. Về đẳng cấp, kinh nghiệm, “Cơn lốc màu cam” được đánh giá cao hơn đối thủ, nhưng việc quá nhiều “cú sốc” từ đầu giải, trận đấu hứa hẹn sẽ có nhiều bất ngờ.
Hợp tác xã Laba Banana Đạ K’Nàng: Đưa chuối “tiến vua” ra

Hợp tác xã Laba Banana Đạ K’Nàng: Đưa chuối “tiến vua” ra "biển lớn"

Kinh tế - Phan Minh Đạo - 16:48, 03/12/2022
Đó là giống chuối Laba di thực từ nước Pháp sang vùng Nam Tây Nguyên gần thế kỷ trước. Loại trái cây này chứa nhiều dinh dưỡng và các khoáng chất, đậu hương thơm, kết vị dẻo ngọt, được cung tiến vua Bảo Đại nên vinh danh “chuối tiến vua”. Sau trăm năm, sản phẩm chuối Laba từ một Hợp tác xã ở Lâm Đồng đã xuất khẩu đến các nước trên thế giới…
11 tháng năm 2022: Khách quốc tế đến Việt Nam tăng hơn 21 lần

11 tháng năm 2022: Khách quốc tế đến Việt Nam tăng hơn 21 lần

Du lịch - PV - 16:10, 03/12/2022
Trong 11 tháng năm 2022, khách quốc tế đến Việt Nam đạt 2,95 triệu lượt người, gấp 21,1 lần so với cùng kỳ năm 2021 nhưng vẫn giảm 81,9% so với cùng kỳ năm 2019, năm chưa xảy ra dịch COVID-19
Công ty Cổ phần Thăng Long và những việc làm trách nhiệm với cộng đồng

Công ty Cổ phần Thăng Long và những việc làm trách nhiệm với cộng đồng

Xã hội - PV - 15:28, 03/12/2022
Với phương châm hoạt động kinh doanh không chỉ vì lợi nhuận, mà phải có trách nhiệm với cộng đồng, hơn 20 năm đứng chân trên địa bàn tỉnh Gia lai, Công ty Cổ phần Thăng Long đã có những đóng góp thiết thực cho cộng đồng, giúp đỡ nhiều gia đình người đồng bào DTTS có được chỗ ở ổn định.
Tăng cường công tác bảo vệ rừng

Tăng cường công tác bảo vệ rừng

Pháp luật - PV - 13:12, 03/12/2022
Những tháng cuối năm, đặc biệt là dịp Tết Nguyên đán, tình trạng phá rừng thường diễn biến phức tạp. Vì thế, Công ty TNHH Một thành viên Lâm sản Khánh Hòa (Công ty Lâm sản Khánh Hòa) đã tăng cường công tác tuần tra, bảo vệ rừng vào những tháng cuối năm, nhằm hạn chế việc khai thác lâm sản trái phép, lấn chiếm đất rừng.
Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Những năm qua tỉnh Quảng Ninh đã dành nhiều nguồn lực đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ thực hiện các Đề án bảo tồn bản sắc văn hóa các DTTS và đạt được nhiều kết quả tích cực. Là dân tộc có dân số đông nhất trong các DTTS trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, cộng đồng người Dao luôn giữ gìn và phát huy tốt bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Qua đó góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tập huấn tuyên truyền, truyền thông, vận động triển khai thực hiện Đề án tổng thể và Chương trình mục tiêu quốc gia

Tập huấn tuyên truyền, truyền thông, vận động triển khai thực hiện Đề án tổng thể và Chương trình mục tiêu quốc gia

Công tác Dân tộc - Trọng Tấn - 12:29, 03/12/2022
Trong hai ngày 1, 2/12/2022, tại tỉnh Điện Biên, Ủy ban Dân tộc phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị tập huấn tuyên truyền, vận động triển khai thực hiện Đề án tổng thể và Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2022.
Thanh Hóa: Gặp mặt giao lưu với các lưu học sinh Lào

Thanh Hóa: Gặp mặt giao lưu với các lưu học sinh Lào

Tin tức - Quỳnh Trâm - 12:28, 03/12/2022
Hội Hữu nghị Việt - Lào tỉnh Thanh Hóa vừa tổ chức buổi gặp mặt giao lưu với các lưu học sinh Lào tại Thanh Hóa nhân dịp Kỷ niệm lần thứ 47 Quốc khánh nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (2/12/1975 - 2/12/2022).
Thủ tướng khảo sát một số dự án hạ tầng giao thông trọng điểm tại Bình Dương

Thủ tướng khảo sát một số dự án hạ tầng giao thông trọng điểm tại Bình Dương

Thời sự - PV - 12:22, 03/12/2022
Sáng 3/12, trong chương trình chuyến công tác tại Bình Dương, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã khảo sát, kiểm tra, đôn đốc một số dự án hạ tầng giao thông trọng điểm trên địa bàn.
Gần 900 người tử vong do COVID-19 trong ngày qua

Gần 900 người tử vong do COVID-19 trong ngày qua

Nhìn ra thế giới - PV - 10:15, 03/12/2022
Theo trang web thống kê worldometers.info, đến sáng 3/12, thế giới có tổng số 649.005.835 ca nhiễm và 6.643.871 ca tử vong vì dịch COVID-19. Trong một ngày qua, thế giới có thêm 379.439 ca nhiễm và 881 ca tử vong mới vì COVID-19.
Quảng Nam: “Tiếp sức” để phát triển kinh tế tập thể hiệu quả

Quảng Nam: “Tiếp sức” để phát triển kinh tế tập thể hiệu quả

Kinh tế - Minh Ngọc - 10:07, 03/12/2022
Trong những năm qua tại Quảng Nam, với sự hỗ trợ của các ban ngành đoàn thể, các hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác không chỉ khôi phục, phát triển sản phẩm truyền thống, tạo ra sản phẩm mới, mà còn mở ra hướng tiếp cận những kỹ năng quản lý, điều hành, ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất kinh doanh.