Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người Dao ở Trung Hà giữ gìn văn hóa truyền thống

Giang Lam - 15:01, 29/03/2021

Người Dao (nhóm Dao Tiền) ở xã Trung Hà, huyện Chiêm Hóa (Tuyên Quang) tin rằng, mỗi người sinh ra đều có một sợi dây tâm linh gọi là “xỉn lảng”. Đó là sợi dây vô hình giúp đứa trẻ hiểu tiếng nói Dao, lớn lên học chữ Dao nhanh hơn, hát páo dung hay hơn, tha thiết hơn. Người Dao dùng “xỉn lảng” để kết nối, nhắc nhở nhau biết ơn tổ tiên, nhớ về nguồn cội của mình.

1. Ông Bàn Văn Minh, thôn Piềng Ly, xã Trung Hà (Chiêm Hóa) giải thích về ý nghĩa tranh thờ cho bà con người Dao.
Ông Bàn Văn Minh, thôn Piềng Ly, xã Trung Hà (Chiêm Hóa) giải thích về ý nghĩa tranh thờ cho bà con người Dao.

Trao truyền văn hóa truyền thống

Hầu hết những bài thơ, truyện cổ, tích truyện... khi được nghe vài lần là ông Bàn Văn Minh, dân tộc Dao ở thôn Piềng Ly, xã Trung Hà có thể vừa ngẫm nghĩ, vừa đọc lại mà không sót chữ nào. Ông bảo đó là lời lẽ được chắt lọc bao đời, cha ông mình trân quý, gìn giữ thì mình cũng phải tìm cách để nó tự thấm, chạy vào từng mạch máu, hòa vào từng thớ thịt. Đó như là một phần của cơ thể, nếu bị mai một, lãng quên thì ông đau như bị cây gai, mũi kim đâm vào da thịt.

Sau khi đảm nhiệm 2 khóa làm Trưởng thôn Piềng Ly, vì tuổi cao, ông Bàn Văn Minh trao lại trọng trách cho người trẻ tuổi hơn. Và ông “tự giao” cho mình một nhiệm vụ mới, đó là tìm về văn hóa nguồn cội từ những cuốn sách cổ. Ông bảo rằng, qua thời gian, người Dao ghi lại kiến thức kinh nghiệm vào những trang giấy bằng tiếng Nôm Dao. Đó là những bài thuốc dân gian, bài cúng, lời giáo huấn và sự tích xa xưa… mà người Dao gọi là “bùa zhiang” (nghĩa là túi khôn). Ông tích cực sưu tầm, dịch sách để bà con cùng khám phá kho tàng kiến thức của đồng bào mình.

Ông Bàn Văn Minh cùng vợ giới thiệu về khăn tơ hồng của ng Dao Trung Hà Chiêm Hóa
Ông Bàn Văn Minh cùng vợ giới thiệu về khăn tơ hồng của người Dao

Hiện nay, ông Minh sở hữu gần 100 cuốn sách cổ, tất cả đều được dịch ra tiếng Việt. Ông bảo, kho tàng thơ ca, truyện cổ, lời páo dung… của người Dao là "kho báu", mà kho báu càng nhiều người biết đến, yêu thích nó thì càng quý, càng có giá trị. Vậy nên khi tìm được những cuốn sách cổ, ông dịch ra tiếng Việt để cho người Kinh, Tày, Cao Lan… cùng hiểu và trân trọng văn hóa dân tộc mình.

Để góp phần lan tỏa “kho báu”, nhiều năm qua, ông trở thành người thầy rất đặc biệt của bà con bản làng. Chị Bàn Thị Nghĩa chia sẻ: “Trong những dịp lễ Tết, hội họp, chúng tôi đều được nghe truyện cổ, sự tích, thơ ca qua lời kể của ông Minh. Nào là ý nghĩa bức tranh thờ, vai trò các vị thần cai quản, ý nghĩa Lễ cấp sắc… Giọng nói trầm ấm, cách kể chuyện hóm hỉnh lôi cuốn khiến ai nấy đều mê hoặc, thích thú. Tình yêu văn hóa cứ thế lớn dần trong lớp trẻ chúng tôi”.

Anh Bàn Văn Nam, thôn Bản Tháng, xã Trung Hà (Chiêm Hóa), Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa Dao Trung Hà (Chiêm Hóa) cùng thành viên các Câu lạc bộ làm trang phục người Dao.
Anh Bàn Văn Nam, thôn Bản Tháng, xã Trung Hà (Chiêm Hóa), Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa Dao Trung Hà (Chiêm Hóa) cùng thành viên các Câu lạc bộ làm trang phục người Dao.

“Muốn biết vợ tốt…”

Người Dao có câu tục ngữ: “Muốn biết vợ tốt xem gác bếp, muốn biết vợ khéo ngắm áo váy”. Đồng bào quan niệm rằng, một người phụ nữ được xem là khéo léo, đảm đang trước hết phải là người thành thạo làm trang phục từ việc dệt vải, nhuộm chàm, chấm váy, thêu hoa văn… Trong tiềm thức mỗi người phụ nữ nơi đây luôn coi trọng việc tự làm trang phục dân tộc. Bởi đối với người Dao, trang phục không chỉ là cái mặc mà còn là của cải gia truyền.

Bà Hoàng Thị Phúc, thôn Lăng Chua chia sẻ, trang phục của người phụ nữ Dao Tiền có nhiều khác biệt, đòi hỏi cao sự kỳ công, tỉ mỉ, chịu thương chịu khó của người phụ nữ. Đặc biệt là công đoạn chấm váy in hoa văn. Đó không chỉ là hình thức trang trí mang giá trị thẩm mỹ mà ẩn chứa đằng sau đó những câu chuyện ý nghĩa.

Bấy lâu nay, người Dao Piềng Ly, Khuổi Đinh, Lăng Chua… xã Trung Hà đã quen với hình ảnh những người phụ nữ như bà Lý Thị Yên, Hoàng Thị Phúc, Lý Thị Nghiệp, Bàn Thị Viên nhiệt tình truyền dạy cách làm trang phục, kỹ thuật chấm váy in hoa văn bằng sáp ong cho lớp trẻ. Vào dịp lễ, Tết, khi bọn trẻ được nghỉ, các bà giành cả ngày để cùng các cô gái thực hành chấm hoa văn bằng sáp ong.

Chị Dương Thị Trâm, thôn Piềng Ly chia sẻ, theo học bà Yên được thời gian dài, chị mới biết chấm váy in hoa văn bằng sáp ong. Đây là công đoạn khó, đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì tập trung cao. Ngay từ bước đầu khi nấu sáp ong, đòi hỏi kỹ thuật với yêu cầu khó là phải nấu tan chảy nhưng lại không được quá nóng để khi in không bị lan ra vải. Người phụ nữ thực hiện các hoa văn trang trí cũng chính là rèn luyện tính cách của mình.

Hiện nay ở Trung Hà, phụ nữ biết làm hoa văn làm trang phục khá nhiều. Trong đó thế hệ trẻ như chị Dương Thị Trâm, Ma Thị Lỷ, Lý Thị Thơm… trở thành lớp kế cận để mai này sẵn sàng truyền lại cho con cháu mình.

Các thành viên trong CLB văn hóa dân tộc Dao xã Trung Hà biểu diễn văn nghệ
Các thành viên trong CLB văn hóa dân tộc Dao xã Trung Hà biểu diễn văn nghệ


Mỗi người một cách làm

Ở Trung Hà còn có anh Bàn Văn Nam năm nay hơn 30 tuổi rất am hiểu văn hóa Dao, biết chữ Nôm Dao, nắm rõ từng nghi lễ thờ cúng. Để giúp thế hệ trẻ thêm yêu quý văn hóa dân tộc, anh Bàn Văn Nam đã nhiều lần liên hệ, chủ động mời các câu lạc bộ (CLB), đội văn nghệ Dao ở Yên Sơn, Na Hang, Lâm Bình… về Trung Hà để giao lưu. Những tiết mục páo dung, điệu múa, trích đoạn cấp sắc… lần lượt biểu diễn trước sự chứng kiến, cổ vũ nhiệt tình của người dân trong bản.

Bên cạnh đó, chàng trai trẻ đã mạnh dạn viết đơn lên xã xin thành lập CLB văn hóa Trung Hà. CLB có hơn 40 thành viên gồm những hạt nhân văn nghệ của xã. Người thì biết chữ Nôm Dao, người biết hát páo dung, người thì biết thêu thùa...

Anh Triệu Văn Năm, Phó Chủ nhiệm CLB cho biết, Câu lạc bộ là nơi bà con sinh hoạt văn hóa. Ngay khi có dịp, người trẻ, người già thường quây quần để dạy nhau về chữ Nôm Dao, dạy hát, thêu thùa. Được gặp gỡ, chia sẻ tình cảm mọi người xích lại gần nhau hơn, thêm yêu quý tự hào nét đẹp văn hóa dân tộc.

Người Dao Trung Hà vẫn luôn tự hào về truyền thống văn hóa dân tộc mình, và mỗi người chọn một cách làm khác nhau nhưng tất cả đều chung một mục đích đó là giữ gìn và trao truyền các giá trị văn hóa  tốt đẹp cho con cháu đời sau.

Tin cùng chuyên mục
Giới trẻ DTTS với tiếng mẹ đẻ - Câu chuyện của tình yêu và lòng tự tôn dân tộc

Giới trẻ DTTS với tiếng mẹ đẻ - Câu chuyện của tình yêu và lòng tự tôn dân tộc

Hiện nay, nhiều bạn trẻ người dân tộc thiểu số (DTTS) không còn biết nghe và nói tiếng mẹ đẻ của mình. Đây là thực tế buồn, cho thấy lòng tự tôn và tình yêu văn hóa dân tộc ở một bộ phận giới trẻ đang giảm sút. Những năm qua, Đảng và Nhà nước có nhiều chính sách nhằm gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của các dân tộc, trong đó có bảo tồn tiếng nói, chữ viết. Việc gìn giữ tiếng mẹ đẻ cho giới trẻ người DTTS, không chỉ phụ thuộc vào ý thức tự thân, tự lực của mỗi cá nhân, mà của cả cộng đồng dân tộc.
Thanh Hóa: Tăng cường phòng chống thiên tai trong điều kiện dịch bệnh Covid -19

Thanh Hóa: Tăng cường phòng chống thiên tai trong điều kiện dịch bệnh Covid -19

Tin địa phương - PV-CĐ - 2 phút trước
UBND tỉnh Thanh Hóa vừa có công văn chỉ đạo các huyện miền núi lập phương án phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, đảm bảo an toàn, sẵn sàng di dời người dân khỏi khu vực có nguy cơ ngập lụt, sạt lở.
Nghệ An thu hút vốn đầu tư bất động sản nghỉ dưỡng

Nghệ An thu hút vốn đầu tư bất động sản nghỉ dưỡng

Bất động sản - PV - 59 phút trước
Cùng với sự phát triển về kinh tế và hạ tầng giao thông, Nghệ An đang dần trở thành thị trường mới nổi cho dòng vốn đầu tư bất động sản nghỉ dưỡng tại khu vực Bắc Trung Bộ.
Xe xét nghiệm lưu động ở Cần Thơ - Sáng kiến hữu ích trong mùa dịch

Xe xét nghiệm lưu động ở Cần Thơ - Sáng kiến hữu ích trong mùa dịch

Sáng tạo - Thiên Đức - 1 giờ trước
Báo cáo mới đây của Ủy ban Dân tộc về tình hình phòng, chống dịch Covid 19 vùng DTTS, đã nêu gương quận Bình Thủy, TP. Cần Thơ đã có mô hình sáng tạo. Đó là mô hình xe xét nghiệm lưu động, đến từng nhà để lấy mẫu.
Hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc cây siro

Hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc cây siro

Bạn của nhà nông - Như Ý - 1 giờ trước
Hiện nay cây Siro đang được trồng ngày càng nhiều và mang đến nhiều công dụng tuyệt vời. Đây là loại cây có sức sống mãnh liệt, kháng bệnh tốt, không kén chọn đất. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc cũng gặp phải một số vấn đề, dẫn đến cây chậm phát triển và cho năng suất quả thấp. Vì vậy việc nắm rõ kỹ thuật trồng và cách chăm sóc cây siro là rất cần thiết. Sau đây mời và con tham khảo những thông tin cần thiết nhằm giúp quá trình trồng và chăm sóc cây siro trở nên đơn giản và dễ dàng hơn.
Sản xuất nông nghiệp ở miền núi trước biến đổi khí hậu: Gánh nặng trong sản xuất (Bài 2)

Sản xuất nông nghiệp ở miền núi trước biến đổi khí hậu: Gánh nặng trong sản xuất (Bài 2)

Xã hội - Khánh Thi - CĐ - 2 giờ trước
Biến đổi khí hậu (BĐKH) kiến sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất của tất cả các hệ thống sản xuất ở Việt Nam, trong đó có ngành nông nghiệp. Nhất là ở miền núi, trong điều kiện sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, phương thức canh tác còn lạc hậu, BĐKH sẽ làm gia tăng gánh nặng dịch bệnh, kéo giảm năng suất của các loại cây trồng, vật nuôi.
Những bông hoa của núi rừng

Những bông hoa của núi rừng

Cùng với sự đầu tư của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên của đồng bào các dân tộc, trong những năm gần đây, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã có nhiều khởi sắc trên tất cả các lĩnh vực. Đóng góp vào những thành tựu đó là những bông hoa của núi rừng - họ vượt khó vươn lên, truyền cảm hứng cho nhiều người, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Cà Mau: Tập trung tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo ở vùng có đông đồng bào DTTS

Cà Mau: Tập trung tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo ở vùng có đông đồng bào DTTS

Dân tộc- Tôn giáo - Nguyệt Anh - 2 giờ trước
Ban Dân tộc tỉnh Cà Mau vừa ban hành Kế hoạch số 34/KH-BDT về triển khai thực hiện công tác tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo ở vùng có đông đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh.
Làng cổ Shirakawa-go vào Thu

Làng cổ Shirakawa-go vào Thu

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh (T/h) - 3 giờ trước
Ẩn mình trong rặng núi Hida hùng vĩ thuộc tỉnh Gifu, ngôi làng Shirakawa-go là một trong hai ngôi làng cổ bậc nhất còn lưu giữ nhiều phong cách làng mạc thời xa xưa của đất nước Nhật Bản khi xung quanh nhà vẫn giữ được những ruộng lúa xanh tốt và bao quanh làng là cả một rừng cây khi chuyển sang Thu tạo nên màu sắc vô cùng quyến rũ.
Các bài thuốc chữa bệnh từ cây ngô thù du

Các bài thuốc chữa bệnh từ cây ngô thù du

Vườn thuốc quanh ta - Như Ý - 3 giờ trước
Cây ngô thù du hay còn được gọi với cái tên là ngô vu, thù du, ngô thù...có vị đắng, tính ôn và hơi có độc tính. Phần quả của cây ngô thù du được sử dụng rất phổ biến để làm dược liệu chữa bệnh. Sau đây là một số bài thuốc chữa bệnh có sử dụng dược liệu ngô thù du mời các bạn tham khảo.
Hướng dẫn thực hiện Chương trình giáo dục THCS, THPT năm học 2021-2022

Hướng dẫn thực hiện Chương trình giáo dục THCS, THPT năm học 2021-2022

Giáo dục - P. Ngọc - 3 giờ trước
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành Công văn số 4040/BGDĐT-GDTrH hướng dẫn thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, THPT năm học 2021-2022 ứng phó với dịch Covid-19.
Nông sản Việt được ưa chuộng tại thị trường Trung Quốc

Nông sản Việt được ưa chuộng tại thị trường Trung Quốc

Sản phẩm - Thị trường - Cát Tường (T/h) - 4 giờ trước
Nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm của Việt Nam đã và đang được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng nhờ chất lượng và khả năng cung ứng ngày càng được cải thiện.