Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân đa tài

PV - 14:53, 19/08/2020

Đó là ông A In (66 tuổi, trú ở làng Kon Chênh, xã Măng Cành, huyện Kon Plông). Ông đã được Chủ tịch nước phong tặng Nghệ nhân ưu tú năm 2019 vì những đóng góp trong bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Các nghệ nhân làng Kon Chênh cùng đánh cồng chiêng, thổi tà vẩu. Ảnh: X.B
Các nghệ nhân làng Kon Chênh cùng đánh cồng chiêng, thổi tà vẩu. Ảnh: X.B

Trò chuyện với chúng tôi, A In bộc bạch: Ông sinh ra và lớn lên cùng với tiếng cồng, tiếng chiêng, tiếng tà vẩu, tiếng khung. Những âm thanh này đã ăn sâu vào tâm trí của ông từ nhỏ. Năm 16 tuổi, ông đã biết đánh thuần thục các bộ cồng chiêng, khung, thổi tà vẩu và chế tác được bộ khung.

Theo ông A In, để hòa nhịp với đời sống tinh thần, giao lưu văn hóa văn nghệ, bày tỏ tình cảm của mình với đối phương và thu hút nhiều bạn gái, người con trai phải biết đánh cồng chiêng thật giỏi, chơi khung thật hay. Và cứ như vậy, ông say mê học đánh cồng chiêng, bộ gõ khung từ cha và ông nội.

Không dừng lại ở đó, để học được nhiều bài chiêng khác nhau (vui, buồn, cưới hỏi, tang ma...), A In cùng một số thanh niên trong làng thường đi sang các làng bên để giao lưu, học hỏi.

Ông kể: Hàng năm, cứ sau mỗi mùa rẫy, khắp thôn làng tưng bừng bước vào mùa lễ hội như lễ đâm trâu, lễ làm chuồng trâu, lễ gieo mạ, lễ làm máng nước... Trong các ngày lễ hội đó, người Mơ Nâm không thể thiếu cồng chiêng, tà vẩu và tiếng khung. Đây là dịp để dân làng thể hiện tình đoàn kết, đánh cồng chiêng, múa xoang và truyền dạy những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình cho con cháu để không bị mai một.

Theo ông A In, một bộ khung có 3 chiếc. Loại nhạc cụ này được làm thủ công, không có sự can thiệp của bất kỳ loại máy móc hiện đại nào, đòi hỏi nghệ nhân phải có sự khéo léo trong cách chế tác cũng như khả năng thẩm âm tốt mới có thể làm ra một bộ khung như ý.

Nghệ nhân A In. Ảnh: QĐ
Nghệ nhân A In. Ảnh: QĐ

Để làm được một bộ khung có âm thanh rõ, vang, ngân, người chế tác phải có kinh nghiệm sử dụng các loại vật liệu. Từ đoạn thân của cây nứa già (ống nứa có độ dài khác nhau từ 30cm - 60cm), mọc hướng đông, 1 đầu trên của ống cây nứa bịt kín, 1 đầu dưới của ống nứa được vát nhọn; phần giữa thân nứa được người chế tác nhạc cụ đục một khe nhỏ hình chữ nhật rồi dùng sáp ong gắn vào đó một thanh nứa mỏng và nhỏ (lưỡi tà vẩu) để tạo âm thanh.

Ông A In cho hay, việc chơi tốt nhạc cụ khung là một nghệ thuật. Tay trái cầm khung, tay phải cầm thanh gõ đánh vào thanh các ống nứa theo lực mạnh, nhẹ khác nhau sao cho ăn khớp với giai điệu, tiết tấu từng bài cồng chiêng để các âm thanh hòa quyện vào nhau thêm du dương, trầm bổng hoặc đệm cho các bài hát dân ca của người Mơ Nâm. Người chơi khung phải có đôi tai và khả năng thẩm âm thật tốt mới có thể đánh hòa hợp được với dàn cồng chiêng và tiếng tà vẩu.

Riêng đối với diễn tấu cồng chiêng, theo ông A In, người Mơ Nâm sử dụng 2 bộ: bộ 4 cồng và bộ 12 cồng, chiêng. Loại toàn cồng 4 chiếc, đánh kèm với tà vẩu, trống, bộ gõ khung. Loại cồng, chiêng 12 chiếc (3 cồng và 9 chiêng) diễn tấu với trống. Đánh cồng chiêng có thể gõ được bằng dùi, có thể đấm bằng tay, có bộ cồng chiêng có thể áp dụng kỹ thuật chặn bằng tay trái để ngắt nhịp.

“Khi đánh cồng chiêng thì không thể thiếu tà vẩu, trống, bộ gõ khung kết hợp với nhau tạo ra âm thanh vui nhộn, khiến người nghe vô cùng thích thú. Cùng với cách hòa âm, phối khí độc đáo từ cồng, tà vẩu, trống ngân vang hòa cùng âm thanh tiếng chiêng tạo nên bản hòa tấu vừa trầm hùng, vừa réo rắt, rung động, lôi cuốn người nghe” - A In phân tích.

Theo một cán bộ Phòng Văn hóa Thông tin huyện Kon Plông, cồng chiêng và bộ gõ khung là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian của các DTTS trên địa bàn huyện Kon Plông nói chung và dân tộc Xơ Đăng (nhánh Mơ Nâm) nói riêng. Các loại nhạc cụ này thường xuyên xuất hiện trong tất cả các hoạt động văn hóa của người dân, từ sinh hoạt gia đình đến sinh hoạt cộng đồng như đám cưới, lễ mừng nhà rông, mừng nhà mới và các sự kiện quan trọng của làng. Với những tiết tấu và nhịp điệu khác nhau, khi nhịp cồng chiêng và khung được đánh lên sẽ thu hút mọi người tham gia kết nối thành những vòng xoang xung quanh bếp lửa bập bùng, từ đó sự gắn kết cộng đồng ngày càng được nâng cao.

Cũng theo người cán bộ văn hóa này, ông A In là nghệ nhân đa tài. Ông vừa đánh cồng chiêng giỏi lại còn vừa rành việc chỉnh chiêng, chế tác khung. Ông thường xuyên tham gia truyền dạy về kỹ năng diễn tấu cồng chiêng, khung và kỹ thuật chế tác khung cho lớp trẻ trong cộng đồng và được dân làng kính trọng. Ngoài ra, ông cũng thường xuyên tham gia các hoạt động văn hóa do huyện, tỉnh tổ chức, góp phần tích cực vào gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc của người Xơ Đăng.

Tin cùng chuyên mục
Nghệ nhân người Tày “bắt” gà đất gáy

Nghệ nhân người Tày “bắt” gà đất gáy

Gà đất biết gáy, là loại đồ chơi truyền thống vào loại “độc nhất vô nhị” của đồng bào dân tộc Tày. Để làm ra một chú gà đất kêu được như gà thật, nghệ nhân phải trải qua gần chục công đoạn chế tác với cấu tạo âm thanh cực kỳ phức tạp... Hiện, trong cộng đồng người Tày ở khu vực phía Bắc chỉ còn một người duy nhất làm được những đồ chơi độc đáo này, đó là ông Hoàng Chóong ở Xã Hoàng Việt, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn.
Tin nổi bật trang chủ
Chương trình phối hợp công tác giữa Ủy ban Dân tộc và Liên minh Hợp tác xã giai đoạn 2021-2030

Chương trình phối hợp công tác giữa Ủy ban Dân tộc và Liên minh Hợp tác xã giai đoạn 2021-2030

Dân tộc - Miền núi - Ngọc Ánh - 1 giờ trước
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Đỗ Văn Chiến và Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Nguyễn Ngọc Bảo vừa ký kết Chương trình phối hợp công tác giữa Ủy ban Dân tộc và Liên minh Hợp tác xã Việt Nam giai đoạn 2021-2030
Những món quà Tết mang tâm tình của người cán bộ “áo hồng”

Những món quà Tết mang tâm tình của người cán bộ “áo hồng”

Xã hội - Việt Hải - 2 giờ trước
Để chuẩn bị đón Tết cổ truyền Tân Sửu 2021, Đoàn Công tác của Công đoàn Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) đã đến Bắc Giang khởi động chương trình trao quà cho các gia đình có công với cách mạng, gia đình chính sách và hộ nghèo.
Người có uy tín tích cực tham gia phòng, chống dịch Covid-19

Người có uy tín tích cực tham gia phòng, chống dịch Covid-19

Người có uy tín - Minh Thu - 2 giờ trước
Thời gian qua, Người có uy tín trên địa bàn huyện Bảo Lạc (Cao Bằng) đã tích cực tham gia cùng lực lượng Bộ đội Biên phòng tổ chức tuyên truyền, vận động Nhân dân nâng cao nhận thức về các biện pháp phòng chống đại dịch Covid-19, ngăn chặn xuất nhập cảnh trái phép, giữ gìn biên giới, thôn xóm bình yên.
Nghiệm thu đề tài cấp quốc gia: Các giải pháp cơ bản, cấp bách nhằm phát triển thị trường ở vùng DTTS và miền núi Việt Nam

Nghiệm thu đề tài cấp quốc gia: Các giải pháp cơ bản, cấp bách nhằm phát triển thị trường ở vùng DTTS và miền núi Việt Nam

Thời sự - Việt Cường - 2 giờ trước
Vừa qua, tại Trụ sở Ủy ban Dân tộc (UBDT), đã diễn ra phiên họp nghiệm thu đề tài cấp quốc gia: “Các giải pháp cơ bản, cấp bách nhằm phát triển thị trường ở vùng dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi Việt Nam” thuộc Chương trình KH&CN trọng điểm cấp quốc gia giai đoạn 2016-2020 (CTDT/16-20).
Ban Dân tộc tỉnh An Giang: Triển khai công tác dân tộc năm 2021

Ban Dân tộc tỉnh An Giang: Triển khai công tác dân tộc năm 2021

Tin tức - N.Tâm - 3 giờ trước
Ngày 27/1/2021, Tại TP. Long Xuyên, tỉnh An Giang, Ban Dân tộc tỉnh An Giang đã tổ chức Hội nghị tổng kết công tác dân tộc năm 2020, triển khai phương hướng nhiệm vụ năm 2021.
Nhân sự giới thiệu ra Đại hội XIII đủ điều kiện, có năng lực, uy tín và triển vọng phát triển

Nhân sự giới thiệu ra Đại hội XIII đủ điều kiện, có năng lực, uy tín và triển vọng phát triển

Sự kiện - Bình luận - PV - 3 giờ trước
Bên lề Đại hội XIII của Đảng, sáng 27/1, ông Hầu A Lềnh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết, công tác nhân sự Đại hội lần thứ XIII đã được Ban Chấp hành Trung ương khóa XII chuẩn bị một cách nghiêm túc.
Những cung đường mừng Đảng, đón Xuân

Những cung đường mừng Đảng, đón Xuân

Sự kiện - Bình luận - PV - 3 giờ trước
Hòa chung không khí chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, người dân tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh Gia Lai phấn khởi, tổ chức lễ ăn mừng những con đường mới, những cung đường mùa Xuân do chính quyền địa phương, lực lượng quân đội đứng chân trên địa bàn góp công sức hoàn thành.

"Xuân trao yêu thương 2021"

Tin tức - Thúy Hồng - 4 giờ trước
Mới đây, tại Hà Nội, Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội (PT- TH) đã tổ chức họp báo giới thiệu Chương trình “Xuân trao yêu thương 2021” với chủ đề “Về nhà ăn Tết” do Đài Phát thanh Truyền hình Hà Nội phối hợp cùng Công ty Deco Nam Việt tổ chức.
Huyện Tuy Đức ( Đăk Nông): Gặp mặt, biểu dương Người có uy tín

Huyện Tuy Đức ( Đăk Nông): Gặp mặt, biểu dương Người có uy tín

Tin tức - Điểu Mưu-L.Hường - 4 giờ trước
Ngày 27/1, UBND huyện Tuy Đức (Đăk Nông) tổ chức Hội nghị gặp mặt, biểu dương già làng; Người có uy tín; trưởng thôn, bon, bản; chức sắc tôn giáo trên địa bàn huyện.
Công bố Ngày thanh niên hành động chào mừng thành công Đại hội XIII

Công bố Ngày thanh niên hành động chào mừng thành công Đại hội XIII

Tin tức - PV - 5 giờ trước
Ngày thanh niên cùng hành động sẽ được tổ chức trong ngày 3/2 tại 91 điểm hoạt động, trong đó có 90 điểm trong nước và một điểm tại Lào.