Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Một số câu tục ngữ trong cuộc sống của đồng bào dân tộc Tày, Nùng

PV - 17:50, 05/07/2021

Từ xưa, người Tày, Nùng đã đúc kết những kinh nghiệm trong thực tế cuộc sống thành những câu tục ngữ phản ánh nhiều lĩnh vực về cuộc sống sinh hoạt, sản xuất của các tầng lớp trong xã hội, đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Trang phục của phụ nữ dân tộc Tày
Trang phục của phụ nữ dân tộc Tày

Các câu tục ngữ được phản ánh căn cứ theo triết lý về hoàn cảnh, đối tượng, điều kiện sống. Thông qua đó, giá trị những câu tục ngữ có tác dụng trực tiếp đến từng lĩnh vực và có ý nghĩa nhân văn sau sắc.

Trong nông nghiệp, câu tục ngữ “Bươn slí lồng chả, bươn hả đăm nà”, nghĩa là: tháng Tư (âm lịch) gieo mạ, tháng Năm cấy lúa để nói về mốc thời gian sản xuất. Thực tế nếu gieo mạ sớm, không đúng vào tháng Tư thì mạ già, hoặc non gieo cấy sẽ đạt năng suất thấp. Trước đây, bà con các địa phương nhờ vào mùa mưa để tận dụng nguồn nước, do đó dịp tháng Năm gieo cấy là thời điểm thích hợp nhất. Với kinh nghiệm sản xuất tạo ra mùa màng bội thu, chọn thời điểm gieo trồng các loại cây lương thực là rất quan trọng. Người Tày, Nùng có câu “Hạ chí bấu đăm nà, Đông chí bấu khòa thúa”, nghĩa là: quá tiết Hạ chí không nên cấy lúa, Đông chí không nên gieo các loại đậu đỗ, vì sau tiết trời đó các cây trồng mọc kém, nếu cây trồng có mọc cũng cho năng suất rất thấp.

 Nói về sự cần cù trong lao động sản xuất thể hiện qua câu “Pây tổng bấu nắt mà, pây nà bấu nắt theo”, nghĩa là: đi ruộng, đi rẫy không muốn về nhà; hay “Kếp pja bấu lìa cúm”, nghĩa là: mõ dao thường ở bên mông, để thể hiện về sự chăm chỉ của người nông dân. Đồng thời người lao động tốt sẽ đạt được những kết quả trong sản xuất và trở thành tấm gương sáng cho mọi người học tập, làm theo. Vì vậy, còn có câu tục ngữ đề cập đến thành quả lao động như “Bát bai slam ăn phước, bát cuốc slam ăn mằn” có nghĩa mỗi lần cuốc được 3 củ khoai (được coi mùa màng bội thu) và đánh giá bản chất lao động của người sản xuất.

Lễ hội Lồng Tồng của người Tày- Nùng ở Cao Bằng
Lễ hội Lồng Tồng của người Tày- Nùng ở Cao Bằng (Ảnh TL)

Thông qua các câu tục ngữ, trong những dịp lễ, tết, khi khách đến nhà thường chúc gia chủ ăn nên làm ra, có nhiều của cải, vật chất, như “Slam bươn kha sộc, slốc bươn kha loỏng” được hiểu là nuôi lợn 3 tháng to bằng chiếc cối giã gạo, 6 tháng to bằng chiếc loỏng đập lúa. Lời chúc tụng động viên gia đình chăn nuôi phát triển, gặp nhiều may mắn, ít dịch bệnh. Hay câu chúc “Pất cáy têm cai, mò vài têm lảng”, nghĩa là: gà, vịt đầy sàn nhà, trâu, bò đầy chuồng.

Ngoài ra, các câu tục ngữ còn đề cập đến nhiều khía cạnh về cuộc sống sinh hoạt. Khi đến thăm trẻ mới chào đời, dân gian có câu “Slam bươn le phộc, slốc bươn le năng”, có nghĩa 3 tháng trẻ tự biết lật, 6 tháng trẻ tự biết ngồi. Đây là câu tục ngữ đúc kết về sự phát triển của con người theo quy luật tự nhiên, đồng thờ là sự mong muốn trẻ khi chào đời phát triển bình thường, ít bệnh tật.

Bên cạnh đó, trong tục ngữ Tày, Nùng còn phản ánh tình cảm giữa người với người. Câu “Ngần sèn tảng tôm nhả, tha nả tẩy sliên kim” được hiểu là tiền bạc coi như đất, cỏ; tình cảm con người còn quý hơn nghìn vàng. Để răn dạy con cháu, không chỉ những câu tục ngữ khen ngợi mà còn có sự chê bai, so sánh ví von về sự lười biếng như “Nộc quất pây khằn nà doái doái, me nhình bấu chắc hết pjải pjền hên”, nghĩa là: bìm bịp đi qua bờ ruộng thong thả, con gái không biết dệt vải thành cầy, cáo. Ý nói phụ nữ phải biết dệt vải để vun vén gia đình.

Về sinh hoạt, trước đây cuộc sống của người dân gặp nhiều khó khăn, ngày lễ, tết mới thịt con gà. Vì vậy, trong bữa ăn phải nhường người già nên có câu “Kin tắp phặp lừm” có nghĩa là ăn miếng gan chóng quên công việc hằng ngày, cũng như học hành chậm tiến bộ vì thế người còn trẻ không nên ăn miếng gan.

 Những câu tục ngữ của người Tày, Nùng đề cập nhiều nội dung trong cuộc sống sinh hoạt, sản xuất, phê bình những thói hư tật xấu trong cuộc sống xã hội... Thông qua các câu tục ngữ để đúc kết kinh nghiệm sản xuất, răn dạy trong đối nhân xử thế, vì thế mang giá trị nhân văn để hướng con người đến chân - thiện - mỹ.

Tin cùng chuyên mục
Hoàng thành Thăng Long tái hiện nghi lễ cung đình chào Xuân Nhâm Dần

Hoàng thành Thăng Long tái hiện nghi lễ cung đình chào Xuân Nhâm Dần

Ngày 19/1, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội tổ chức Chương trình Tết Việt 2022 chủ đề "Tiến lịch đón Xuân sang" theo hình thức trực tuyến với tâm điểm là tái hiện nghi thức dâng lịch tiến vua thời xa xưa và các trưng bày diễn giải về quy trình làm lịch, ban hành lịch của triều đình nhà Lê.
Tin nổi bật trang chủ
Khai mạc Hội nghị trực tuyến toàn quốc Tổng kết công tác dân tộc

Khai mạc Hội nghị trực tuyến toàn quốc Tổng kết công tác dân tộc

Sáng ngày 19/1/2022, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc (UBDT) tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc Tổng kết công tác dân tộc năm 2021 và triển khai nhiệm vụ năm 2022. Hội nghị trực tuyến được kết nối tới 52 điểm cầu tại các địa phương vùng DTTS và miền núi, với sự tham dự của trên 1.600 đại biểu Trung ương và địa phương.
Bảo đảm an toàn, hiệu quả công tác phòng, chống dịch Covid-19 trong dịp Tết Nhâm Dần 2022

Bảo đảm an toàn, hiệu quả công tác phòng, chống dịch Covid-19 trong dịp Tết Nhâm Dần 2022

Tin tức - BĐT - 1 phút trước
Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam vừa ký Công điện số 64/CĐ-TTg ngày 19/1/2022 của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy nhanh hoàn thành tiêm vắc xin phòng Covid-19; bảo đảm an toàn, hiệu quả công tác phòng, chống dịch Covid-19 trong dịp Tết Nhâm Dần 2022.
Toàn văn bài phát biểu của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh tại Hội nghị toàn quốc Tổng kết công tác dân tộc

Toàn văn bài phát biểu của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh tại Hội nghị toàn quốc Tổng kết công tác dân tộc

Thời sự - BDT - 4 phút trước
Sáng ngày 19/1/2022, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc (UBDT) tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc Tổng kết công tác dân tộc năm 2021 và triển khai nhiệm vụ năm 2022. Đồng chí Phạm Bình Minh, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ đã tới dự và có bài phát biểu quan trọng tại Hội nghị. Báo Dân tộc và Phát triển trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu.
Công tác dân tộc là vấn đề chiến lược cơ bản, lâu dài, cấp bách, là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của hệ thống chính trị

Công tác dân tộc là vấn đề chiến lược cơ bản, lâu dài, cấp bách, là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của hệ thống chính trị

Công tác Dân tộc - Mạnh Cường – Hoàng Quý - 11 phút trước
Đó là phát biểu của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc Tổng kết công tác dân tộc năm 2021 và triển khai nhiệm vụ năm 2022 do Ủy ban Dân tộc (UBDT), tổ chức ngày 19/1/2022, tại Hà Nội.
Cần có nghị quyết mới về nông nghiệp, nông dân, nông thôn phù hợp tình hình mới

Cần có nghị quyết mới về nông nghiệp, nông dân, nông thôn phù hợp tình hình mới

Thời sự - PV - 19 phút trước
Nông nghiệp, nông dân, nông thôn là vấn đề chiến lược, luôn được Đảng, Nhà nước ta xác định là một trong các nhiệm vụ quan trọng hàng đầu.
Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo giai đoạn 2021-2025: Phấn đấu tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số giảm trên 3,0%/năm

Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo giai đoạn 2021-2025: Phấn đấu tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số giảm trên 3,0%/năm

Văn bản chính sách mới - Cát Tường (t/h) - 26 phút trước
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh vừa ký Quyết định số 90/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo giai đoạn 2021-2025 với mục tiêu giảm nghèo bền vững, đa chiều.
Hội nghị đánh giá kết quả 3 năm thực hiện Quyết định 45/QĐ-TTg

Hội nghị đánh giá kết quả 3 năm thực hiện Quyết định 45/QĐ-TTg

Vừa qua tại Hà Nội đã diễn ra Hội nghị đánh giá kết quả 3 năm thực hiện Quyết định 45/QĐ-TTg ngày 9/1/2019 của Thủ tướng Chính phủ về “Cấp một số ấn phẩm báo, tạp chí cho vùng DTTS và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn” giai đoạn 2019 - 2021 và phương hướng triển khai nhiệm vụ giai đoạn 2022 – 2025.
Hoàng thành Thăng Long tái hiện nghi lễ cung đình chào Xuân Nhâm Dần

Hoàng thành Thăng Long tái hiện nghi lễ cung đình chào Xuân Nhâm Dần

Sắc màu 54 - Cát Tường (t/h) - 2 giờ trước
Ngày 19/1, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội tổ chức Chương trình Tết Việt 2022 chủ đề "Tiến lịch đón Xuân sang" theo hình thức trực tuyến với tâm điểm là tái hiện nghi thức dâng lịch tiến vua thời xa xưa và các trưng bày diễn giải về quy trình làm lịch, ban hành lịch của triều đình nhà Lê.
Quốc hội sẵn sàng cho những phiên họp bất thường

Quốc hội sẵn sàng cho những phiên họp bất thường

Thời sự - PV - 3 giờ trước
Tiếp tục Phiên họp thứ 7 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sáng 19/1, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về tổng kết Kỳ họp bất thường lần thứ nhất, Quốc hội khóa XV dưới sự điều hành của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ.
Bất động sản năm 2022 có vỡ

Bất động sản năm 2022 có vỡ "bong bóng"?

Bất động sản - PV - 3 giờ trước
Bên cạnh "rung lắc" trên thị trường chứng khoán những ngày qua, bất động sản cũng là một kênh đầu tư thu hút nhiều sự chú ý.
Chủ tịch nước phát lệnh thông xe tuyến chính cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận

Chủ tịch nước phát lệnh thông xe tuyến chính cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận

Thời sự - PV - 4 giờ trước
Sáng 19/1, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã tới dự và phát lệnh thông xe tuyến chính cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận.
2/3 tác dụng phụ của vaccine COVID-19 là do con người tự tưởng tượng ra

2/3 tác dụng phụ của vaccine COVID-19 là do con người tự tưởng tượng ra

Sức khỏe - PV - 6 giờ trước
Một nghiên cứu mới cho thấy nhiều người quá lo lắng về tác dụng phụ của vaccine COVID-19, đến nỗi họ cảm nhận được những triệu chứng đó ngay cả khi được tiêm giả dược.