Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Làm mới nghệ thuật múa rối - Bài toán khó

Phương Lan - 14:33, 02/12/2021

Trong thời kỳ hội nhập, múa rối là một trong những loại hình nghệ thuật dân tộc cần được đầu tư gìn giữ và quảng bá sâu rộng. Do đó, việc tìm ra bản sắc riêng cũng như phát triển đúng hướng để làm mới loại hình nghệ thuật lâu đời này là bài toán luôn khiến những người hoạt động trong nghệ thuật múa rối phải trăn trở.

Tiết mục múa rối nước của NH Múa rối Thăng Long
Tiết mục múa rối nước của NH Múa rối Thăng Long

Khơi thông dòng chảy

Ra đời trong lòng xã hội nông nghiệp truyền thống, trải qua lịch sử hàng ngàn năm hình thành và phát triển, nghệ thuật múa rối tồn tại như một trò chơi dân gian, một hình thức giải trí đem lại niềm vui cho người lao động sau những giờ làm việc mệt mỏi. Nghệ thuật múa rối dân gian Việt Nam bao gồm nhiều loại hình như múa rối cạn, múa rối nước, rối bóng, rối que, rối dây, rối tay, rối mặt nạ… nhưng có lẽ quen thuộc hơn cả là nghệ thuật múa rối nước.

Các con rối nước được chế tác công phu, kết hợp kỹ thuật điều khiển điêu luyện của người nghệ sĩ, mỗi tiết mục đều mang đến những thông điệp đầy nhân văn về tình người, tình đời. Giữa không gian trong lành, khoáng đạt, mái đình uốn cong, sân khấu rối nước hiện lên như một bức tranh thủy mặc khiến người xem có những phút giây thả hồn thư thái.

Giờ đây, bộ môn nghệ thuật này không chỉ được biểu diễn ở các tỉnh miền Bắc, mà cũng tạo được sức hút nhất định tại các vùng miền vốn không có múa rối nước như Trung Bộ, Nam Bộ. Đây là tín hiệu đáng mừng, dòng chảy của múa rối đã ngày càng được “khơi thông”, mở rộng, nhưng cũng là thách thức với những người làm nghề. “Dòng chảy” ấy sẽ đi đâu, về đâu, làm sao để hòa nhập mà không “hòa tan” vẫn là điều khiến chúng ta cần nghiêm túc nhìn nhận, đánh giá.

Đã 65 năm đã trôi qua, kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra chỉ thị “Cần có đoàn múa rối chuyên nghiệp để các cháu thiếu nhi thêm niềm vui, thêm tiếng cười...”, tới nay thực tế cho thấy, khán giả đương thời của nghệ thuật rối nước không chỉ là những người nông dân chân lấm tay bùn, những đứa trẻ chăn trâu cắt cỏ nữa, mà rối nước đã chinh phục được khán giả ở chốn thị thành và du khách quốc tế.

Chính vì vậy, bên cạnh công tác bảo tồn thì vấn đề đặt ra là làm sao để làm mới bộ môn nghệ thuật truyền thống, tạo cho nó sức hút đối với nhiều đối tượng khán giả trong và ngoài nước vẫn là bài toán khó.

Tiết mục rối nước tại Nhà hát Cánh Diều
Tiết mục rối nước tại Nhà hát Cánh Diều

Bài toán làm mới

Có thể nói, hội nhập về văn hóa nghệ thuật đã mang lại không ít lợi ích cho các bộ môn nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật múa rối nước. Loại hình này được biết đến nhiều hơn, được quảng bá sâu rộng hơn, nhưng khách quan mà nói thì chưa thực sự bài bản, vẫn còn đâu đó những bất cập và chạy theo thị hiếu đám đông.

Múa rối là bộ môn nghệ thuật sáng tạo nên nó đòi hỏi sự đổi mới, sáng tạo không ngừng. Nhưng sáng tạo làm sao để không bị thương mại hóa, vẫn giữ được hồn cốt dân tộc mới là điều cần thiết. Sáng tạo nhưng vẫn phải lồng ghép được những yếu tố văn hóa truyền thống mang tính bản sắc vào tác phẩm để người xem cảm nhận được rõ nét văn hóa Việt Nam trong những tạo hình con rối, trong những điệu hò, vè, ca dao thấm đẫm tâm hồn Việt.

Bên cạnh đó, cần tìm tòi những đề tài mới, mang tính thời sự, hấp dẫn, ngoài những tích trò cổ, cũ, cần phải cách tân với những tích trò mới để khán giả không bị nhàm chán. Cũng từ đó, múa rối không chỉ dừng lại ở yếu tố giải trí mà được nâng tầm lên thành những giá trị tư tưởng, giá trị nhân văn nhẹ nhàng, hóm hỉnh mà sâu sắc, đọng lại nhiều dư vị trong lòng khán giả.

Những năm gần đây, các cơ quan quản lý cũng đã nỗ lực thực hiện rất nhiều hoạt động xúc tiến quảng bá cho nghệ thuật múa rối Việt Nam thông qua các liên hoan múa rối trong nước và quốc tế. Đây là dịp để giao lưu, học hỏi kinh nghiệm làm nghề với bạn bè quốc tế, giới thiệu những tinh hoa của nghệ thuật múa rối nước nhà và tiếp tục khẳng định vị thế của mình trên hành trình hội nhập.

Cũng chính từ những đợt liên hoan đó mà chúng ta có những hoạt động đổi mới nghệ thuật múa rối như đưa vào sân khấu thử nghiệm với sự kết hợp độc đáo giữa con rối và các diễn viên. Các diễn viên rối nước, lâu nay vốn chỉ giấu mình phía sau sân khấu, nay được đứng trên sân khấu. Các diễn viên điều khiển cũng nhập tâm cùng con rối, sử dụng biểu cảm và hình thể của mình để mang lại cho khán giả những tiết mục hấp dẫn nhất.

Trích đoạn ba-lê Hồ Thiên Nga kết hợp văn hóa phương Tây và rối nước truyền thống - NH múa rối Thăng Long
Trích đoạn ba-lê Hồ Thiên Nga kết hợp văn hóa phương Tây và rối nước truyền thống - NH múa rối Thăng Long

Phát triển nghệ thuật rối nước, sẽ đóng góp không nhỏ trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc của Việt Nam, góp phần quảng bá văn hóa, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế. Vì vậy, bài toán làm mới nghệ thuật rối nước truyền thống tuy khó khăn và đòi hỏi sự đầu tư lâu dài, nghiêm túc, nhưng không có nghĩa là không làm được.

Chúng ta cần tiếp thu những tinh túy của nghệ thuật rối nước truyền thống và phát triển với tư duy mới, hiện đại từ kỹ thuật điều khiển con rối cho tới hiệu ứng về âm thanh, ánh sáng, các kỹ thuật, kỹ xảo được sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại. Bên cạnh đổi mới tiết mục, chương trình cho phù hợp với đối tượng khán giả mới, kết hợp đẩy mạnh marketing truyền thông quảng bá một cách có bài bản, tránh bị thương mại hóa làm mất đi văn hóa truyền thống, tính tạo hình đặc trưng của bộ môn nghệ thuật độc lạ này.

Tin nổi bật trang chủ
Ủy ban Dân tộc: Góp ý hoàn thiện Chuyên đề “Chủ nghĩa dân tộc trong tình hình thế giới hiện nay - Vấn đề đặt ra cho Việt Nam”

Ủy ban Dân tộc: Góp ý hoàn thiện Chuyên đề “Chủ nghĩa dân tộc trong tình hình thế giới hiện nay - Vấn đề đặt ra cho Việt Nam”

Sáng ngày 19/5, tại Trụ sở Ủy ban Dân tộc, đã diễn ra Hội thảo Chuyên đề “Chủ nghĩa dân tộc trong tình hình thế giới hiện nay - Vấn đề đặt ra cho Việt Nam”. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh, Trưởng Ban soạn thảo Chuyên đề chủ trì Hội thảo.
Hủy một phần Bản án sơ thẩm đối với bị cáo Trần Thị Hiền

Hủy một phần Bản án sơ thẩm đối với bị cáo Trần Thị Hiền

Pháp luật - Hoàng Khánh - 1 phút trước
Trong phiên phúc thẩm, Toà án Nhân dân Cấp cao tại Hà Nội đã tuyên hủy một phần bản án sơ thẩm đối với bị cáo Trần Thị Hiền về tội mua bán trái phép chất ma túy để điều tra lại.
Đồng Tháp: Khánh thành nhà trưng bày

Đồng Tháp: Khánh thành nhà trưng bày "Chủ tịch Hồ Chí Minh với cách mạng Việt Nam"

Tin tức - H.Diễm - N.Tâm - 8 phút trước
Chiều 19/5, tỉnh Đồng Tháp tổ chức Lễ khánh thành Nhà trưng bày “Chủ tịch Hồ Chí Minh với cách mạng Việt Nam” đúng vào dịp sinh nhật lần thứ 132 của Bác Hồ. Đây là một trong những hoạt động trong Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ nhất năm 2022, diễn ra từ 19 - 21/5.
Khai mạc Festival nghề truyền thống vùng miền Quảng Nam 2022

Khai mạc Festival nghề truyền thống vùng miền Quảng Nam 2022

Tin tức - PV - 9 phút trước
Tối 19/5, tại thành phố Hội An, UBND tỉnh Quảng Nam tổ chức khai mạc Festival Nghề truyền thống vùng miền lần thứ nhất - Quảng Nam 2022. Đây là một trong những hoạt động nằm trong chuỗi các sự kiện trọng tâm của Năm Du lịch Quốc gia 2022, với chủ đề “Quảng Nam - Điểm đến du lịch xanh”.
Hội nghị giao ban toàn quốc đánh giá 01 năm triển khai thực hiện Kết luận số 01-KL/TW của Bộ Chính trị

Hội nghị giao ban toàn quốc đánh giá 01 năm triển khai thực hiện Kết luận số 01-KL/TW của Bộ Chính trị

Tin tức - Hoàng Quý - 13 phút trước
Chiều 19/5, Ban Tuyên giáo Trung ương đã tổ chức Hội nghị giao ban toàn quốc đánh giá 01 năm triển khai thực hiện Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Hội nghị được kết nối trực tuyến tới hơn 3000 điểm cầu trên cả nước, điểm cầu chính tại Thủ đô Hà Nội.
Nhiều hoạt động kỷ niệm Ngày sinh nhật Bác tại đường sách Tp. Hồ Chí Minh

Nhiều hoạt động kỷ niệm Ngày sinh nhật Bác tại đường sách Tp. Hồ Chí Minh

Tin tức - Lê Vũ - 26 phút trước
Thiết thực Kỷ niệm 132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2022) và 111 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911 - 5/6/2022), tại khuôn viên đường sách TP. Hồ Chí Minh diễn ra nhiều hoạt động triển lãm hình ảnh và tư liệu quý về Bác.
Tháng 5 về, đồng bào Tà Ôi nhớ Bác

Tháng 5 về, đồng bào Tà Ôi nhớ Bác

Trong những ngày tháng 5 này, đến tham quan Không gian làng dân tộc Tà Ôi (thuộc Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam), du khách sẽ được chiêm ngưỡng những bức ảnh về Bác Hồ và nghe đồng bào Tà Ôi kể lại những câu chuyện gần gũi, đời thường của Bác, cùng cất lên lời ca, tiếng hát dâng lên Người.
Việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác dân tộc còn chậm

Việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác dân tộc còn chậm

Tin tức - Thúy Hồng - 34 phút trước
Chiều 19/5, Đoàn giám sát Thường trực Hội đồng Dân tộc của Quốc hội đã có buổi làm việc với các bộ, ngành về kết quả giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến công tác dân tộc giai đoạn 2016 - 2021. Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quốc hội Y Thanh Hà Niê Kđăm, Trưởng đoàn giám sát chủ trì buổi làm việc. Về phía Ủy ban Dân tộc, có sự tham dự của Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Lê Sơn Hải.
Triển lãm ảnh “Bác Hồ với Thái Nguyên”

Triển lãm ảnh “Bác Hồ với Thái Nguyên”

Tin tức - NA - 1 giờ trước
Ngày 19/5, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa, Bảo tàng Thái Nguyên tổ chức khai mạc triển lãm ảnh với chủ đề “Bác Hồ với Thái Nguyên”.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Chủ tịch Quốc hội Singapore

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Chủ tịch Quốc hội Singapore

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Chiều 19/5, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Chủ tịch Quốc hội Singapore Tan Chuan-Jin.
Festival hoa Đà Lạt dự kiến diễn ra từ tháng 11 đến cuối tháng 12/2022

Festival hoa Đà Lạt dự kiến diễn ra từ tháng 11 đến cuối tháng 12/2022

Sắc màu 54 - BĐT - 1 giờ trước
Chiều 19/5, UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, dự kiến Festival hoa Đà Lạt lần thứ 9 sẽ được tổ chức từ tháng 11 đến tuần cao điểm lễ hội cuối tháng 12/2022.
Quốc hội, Chính phủ sẵn sàng tạo điều kiện để các doanh nghiệp Hoa Kỳ hoạt động tại Việt Nam

Quốc hội, Chính phủ sẵn sàng tạo điều kiện để các doanh nghiệp Hoa Kỳ hoạt động tại Việt Nam

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Chiều 19/5, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Phó Chủ tịch Cấp cao Tập đoàn Boeing kiêm Chủ tịch phụ trách Boeing toàn cầu Michael Arthur.