Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Làm mới nghệ thuật múa rối - Bài toán khó

Phương Lan - 14:33, 02/12/2021

Trong thời kỳ hội nhập, múa rối là một trong những loại hình nghệ thuật dân tộc cần được đầu tư gìn giữ và quảng bá sâu rộng. Do đó, việc tìm ra bản sắc riêng cũng như phát triển đúng hướng để làm mới loại hình nghệ thuật lâu đời này là bài toán luôn khiến những người hoạt động trong nghệ thuật múa rối phải trăn trở.

Tiết mục múa rối nước của NH Múa rối Thăng Long
Tiết mục múa rối nước của NH Múa rối Thăng Long

Khơi thông dòng chảy

Ra đời trong lòng xã hội nông nghiệp truyền thống, trải qua lịch sử hàng ngàn năm hình thành và phát triển, nghệ thuật múa rối tồn tại như một trò chơi dân gian, một hình thức giải trí đem lại niềm vui cho người lao động sau những giờ làm việc mệt mỏi. Nghệ thuật múa rối dân gian Việt Nam bao gồm nhiều loại hình như múa rối cạn, múa rối nước, rối bóng, rối que, rối dây, rối tay, rối mặt nạ… nhưng có lẽ quen thuộc hơn cả là nghệ thuật múa rối nước.

Các con rối nước được chế tác công phu, kết hợp kỹ thuật điều khiển điêu luyện của người nghệ sĩ, mỗi tiết mục đều mang đến những thông điệp đầy nhân văn về tình người, tình đời. Giữa không gian trong lành, khoáng đạt, mái đình uốn cong, sân khấu rối nước hiện lên như một bức tranh thủy mặc khiến người xem có những phút giây thả hồn thư thái.

Giờ đây, bộ môn nghệ thuật này không chỉ được biểu diễn ở các tỉnh miền Bắc, mà cũng tạo được sức hút nhất định tại các vùng miền vốn không có múa rối nước như Trung Bộ, Nam Bộ. Đây là tín hiệu đáng mừng, dòng chảy của múa rối đã ngày càng được “khơi thông”, mở rộng, nhưng cũng là thách thức với những người làm nghề. “Dòng chảy” ấy sẽ đi đâu, về đâu, làm sao để hòa nhập mà không “hòa tan” vẫn là điều khiến chúng ta cần nghiêm túc nhìn nhận, đánh giá.

Đã 65 năm đã trôi qua, kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra chỉ thị “Cần có đoàn múa rối chuyên nghiệp để các cháu thiếu nhi thêm niềm vui, thêm tiếng cười...”, tới nay thực tế cho thấy, khán giả đương thời của nghệ thuật rối nước không chỉ là những người nông dân chân lấm tay bùn, những đứa trẻ chăn trâu cắt cỏ nữa, mà rối nước đã chinh phục được khán giả ở chốn thị thành và du khách quốc tế.

Chính vì vậy, bên cạnh công tác bảo tồn thì vấn đề đặt ra là làm sao để làm mới bộ môn nghệ thuật truyền thống, tạo cho nó sức hút đối với nhiều đối tượng khán giả trong và ngoài nước vẫn là bài toán khó.

Tiết mục rối nước tại Nhà hát Cánh Diều
Tiết mục rối nước tại Nhà hát Cánh Diều

Bài toán làm mới

Có thể nói, hội nhập về văn hóa nghệ thuật đã mang lại không ít lợi ích cho các bộ môn nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật múa rối nước. Loại hình này được biết đến nhiều hơn, được quảng bá sâu rộng hơn, nhưng khách quan mà nói thì chưa thực sự bài bản, vẫn còn đâu đó những bất cập và chạy theo thị hiếu đám đông.

Múa rối là bộ môn nghệ thuật sáng tạo nên nó đòi hỏi sự đổi mới, sáng tạo không ngừng. Nhưng sáng tạo làm sao để không bị thương mại hóa, vẫn giữ được hồn cốt dân tộc mới là điều cần thiết. Sáng tạo nhưng vẫn phải lồng ghép được những yếu tố văn hóa truyền thống mang tính bản sắc vào tác phẩm để người xem cảm nhận được rõ nét văn hóa Việt Nam trong những tạo hình con rối, trong những điệu hò, vè, ca dao thấm đẫm tâm hồn Việt.

Bên cạnh đó, cần tìm tòi những đề tài mới, mang tính thời sự, hấp dẫn, ngoài những tích trò cổ, cũ, cần phải cách tân với những tích trò mới để khán giả không bị nhàm chán. Cũng từ đó, múa rối không chỉ dừng lại ở yếu tố giải trí mà được nâng tầm lên thành những giá trị tư tưởng, giá trị nhân văn nhẹ nhàng, hóm hỉnh mà sâu sắc, đọng lại nhiều dư vị trong lòng khán giả.

Những năm gần đây, các cơ quan quản lý cũng đã nỗ lực thực hiện rất nhiều hoạt động xúc tiến quảng bá cho nghệ thuật múa rối Việt Nam thông qua các liên hoan múa rối trong nước và quốc tế. Đây là dịp để giao lưu, học hỏi kinh nghiệm làm nghề với bạn bè quốc tế, giới thiệu những tinh hoa của nghệ thuật múa rối nước nhà và tiếp tục khẳng định vị thế của mình trên hành trình hội nhập.

Cũng chính từ những đợt liên hoan đó mà chúng ta có những hoạt động đổi mới nghệ thuật múa rối như đưa vào sân khấu thử nghiệm với sự kết hợp độc đáo giữa con rối và các diễn viên. Các diễn viên rối nước, lâu nay vốn chỉ giấu mình phía sau sân khấu, nay được đứng trên sân khấu. Các diễn viên điều khiển cũng nhập tâm cùng con rối, sử dụng biểu cảm và hình thể của mình để mang lại cho khán giả những tiết mục hấp dẫn nhất.

Trích đoạn ba-lê Hồ Thiên Nga kết hợp văn hóa phương Tây và rối nước truyền thống - NH múa rối Thăng Long
Trích đoạn ba-lê Hồ Thiên Nga kết hợp văn hóa phương Tây và rối nước truyền thống - NH múa rối Thăng Long

Phát triển nghệ thuật rối nước, sẽ đóng góp không nhỏ trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc của Việt Nam, góp phần quảng bá văn hóa, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế. Vì vậy, bài toán làm mới nghệ thuật rối nước truyền thống tuy khó khăn và đòi hỏi sự đầu tư lâu dài, nghiêm túc, nhưng không có nghĩa là không làm được.

Chúng ta cần tiếp thu những tinh túy của nghệ thuật rối nước truyền thống và phát triển với tư duy mới, hiện đại từ kỹ thuật điều khiển con rối cho tới hiệu ứng về âm thanh, ánh sáng, các kỹ thuật, kỹ xảo được sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại. Bên cạnh đổi mới tiết mục, chương trình cho phù hợp với đối tượng khán giả mới, kết hợp đẩy mạnh marketing truyền thông quảng bá một cách có bài bản, tránh bị thương mại hóa làm mất đi văn hóa truyền thống, tính tạo hình đặc trưng của bộ môn nghệ thuật độc lạ này.

Tin cùng chuyên mục
Nhiều hoạt động chào Xuân Nhâm Dần tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam

Nhiều hoạt động chào Xuân Nhâm Dần tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam

Hoạt động đón Tết Nguyên đán Nhâm Dần và chương trình “Gói bánh chưng xanh cùng người nghèo ăn Tết” năm 2022 sẽ diễn ra tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) từ ngày 21 - 24/1 với nhiều hoạt động ý nghĩa.
Tin nổi bật trang chủ
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự Lễ khánh thành Nhà máy gạo xuất khẩu quy mô lớn ở An Giang

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự Lễ khánh thành Nhà máy gạo xuất khẩu quy mô lớn ở An Giang

Thời sự - PV - 22:26, 18/01/2022
Chiều 18/1, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đến huyện Tri Tôn, An Giang dự Lễ khánh thành dự án đầu tư Nhà máy gạo xuất khẩu Hạnh Phúc, tại Cụm Công nghiệp Lương An Trà, xã Lương An Trà, do Tập đoàn Tân Long đầu tư xây dựng.
Xếp hạng 5 di tích quốc gia đặc biệt

Xếp hạng 5 di tích quốc gia đặc biệt

Tìm trong di sản - Nguyệt Anh (T//h) - 22:01, 18/01/2022
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa ký Quyết định số 93/QĐ-TTg xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (đợt 12) đối với 5 di tích.
Thủ tướng giao Bộ GD&ĐT hướng dẫn cho học sinh đi học trực tiếp sau Tết Nguyên đán sớm nhất có thể

Thủ tướng giao Bộ GD&ĐT hướng dẫn cho học sinh đi học trực tiếp sau Tết Nguyên đán sớm nhất có thể

Giáo dục - BĐT (T/h) - 21:38, 18/01/2022
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn các địa phương cho học sinh từ 12 tuổi trở lên đi học trực tiếp an toàn trở lại sau Tết Nguyên đán Nhâm Dần 2022 sớm nhất có thể, nhất là đối với các địa phương có tỉ lệ cao trong việc tiêm đủ liều vaccine cho đối tượng từ 12-17 tuổi.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét báo cáo công tác dân nguyện

Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét báo cáo công tác dân nguyện

Thời sự - PV - 21:30, 18/01/2022
Tiếp tục chương trình phiên họp thứ 7, chiều 18/1, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét báo cáo công tác dân nguyện tháng 12/2021 của Quốc hội.
Triển lãm 20 bộ tranh chủ đề “Sắc xuân” qua sưu tập tranh dân gian

Triển lãm 20 bộ tranh chủ đề “Sắc xuân” qua sưu tập tranh dân gian "Tứ bình"

Sắc màu 54 - Nguyệt Anh (T/h) - 21:25, 18/01/2022
Mừng xuân Nhâm Dần 2022, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức triển lãm “Sắc xuân" qua bộ sưu tập tranh dân gian "Tứ bình".
Hội nghị đánh giá kết quả 3 năm thực hiện Quyết định 45/QĐ-TTg

Hội nghị đánh giá kết quả 3 năm thực hiện Quyết định 45/QĐ-TTg

Vừa qua tại Hà Nội đã diễn ra Hội nghị đánh giá kết quả 3 năm thực hiện Quyết định 45/QĐ-TTg ngày 9/1/2019 của Thủ tướng Chính phủ về “Cấp một số ấn phẩm báo, tạp chí cho vùng DTTS và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn” giai đoạn 2019 - 2021 và phương hướng triển khai nhiệm vụ giai đoạn 2022 – 2025.
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Nỗ lực xây dựng thành công cơ sở dữ liệu lớn về người dân, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Nỗ lực xây dựng thành công cơ sở dữ liệu lớn về người dân, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia

Thời sự - PV - 21:20, 18/01/2022
Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, phải thực hiện thành công Đề án đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử, xây dựng được cơ sở dữ liệu lớn về người dân, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, xây dựng kinh tế số, Chính phủ số, công dân số, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác quản lý Nhà nước và phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.
Ngày 18/1: Việt Nam có 16.838 ca mắc COVID-19 và 8.692 ca khỏi bệnh

Ngày 18/1: Việt Nam có 16.838 ca mắc COVID-19 và 8.692 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:17, 18/01/2022
Ngày 18/1, Việt Nam có 16.838 ca mắc mới COVID-19 tại 63 tỉnh, thành phố trong đó có 12.151 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 8.692 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh.
Cần có hình thức khen thưởng nhằm bao quát các đối tượng tham gia kháng chiến

Cần có hình thức khen thưởng nhằm bao quát các đối tượng tham gia kháng chiến

Thời sự - PV - 18:07, 18/01/2022
Sáng 18/1, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Thi đua, khen thưởng (sửa đổi).
Thừa Thiên Huế: Đồng bào DTTS phát triển kinh tế trang trại

Thừa Thiên Huế: Đồng bào DTTS phát triển kinh tế trang trại

Kinh tế - PV - 17:34, 18/01/2022
Các địa phương vùng DTTS của tỉnh Thừa Thiên Huế đã vận dụng nhiều cơ chế, chính sách nhằm phát triển loại hình kinh tế trang trại, gia trại cho đồng bào, mở ra hướng sản xuất hàng hóa tập trung, gắn với thị trường tiêu thụ sản phẩm...
Nhiều hoạt động chào Xuân Nhâm Dần tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam

Nhiều hoạt động chào Xuân Nhâm Dần tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam

Sắc màu 54 - Cát Tường (t/h) - 17:32, 18/01/2022
Hoạt động đón Tết Nguyên đán Nhâm Dần và chương trình “Gói bánh chưng xanh cùng người nghèo ăn Tết” năm 2022 sẽ diễn ra tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) từ ngày 21 - 24/1 với nhiều hoạt động ý nghĩa.