Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Làm mới nghệ thuật múa rối - Bài toán khó

Phương Lan - 14:33, 02/12/2021

Trong thời kỳ hội nhập, múa rối là một trong những loại hình nghệ thuật dân tộc cần được đầu tư gìn giữ và quảng bá sâu rộng. Do đó, việc tìm ra bản sắc riêng cũng như phát triển đúng hướng để làm mới loại hình nghệ thuật lâu đời này là bài toán luôn khiến những người hoạt động trong nghệ thuật múa rối phải trăn trở.

Tiết mục múa rối nước của NH Múa rối Thăng Long
Tiết mục múa rối nước của NH Múa rối Thăng Long

Khơi thông dòng chảy

Ra đời trong lòng xã hội nông nghiệp truyền thống, trải qua lịch sử hàng ngàn năm hình thành và phát triển, nghệ thuật múa rối tồn tại như một trò chơi dân gian, một hình thức giải trí đem lại niềm vui cho người lao động sau những giờ làm việc mệt mỏi. Nghệ thuật múa rối dân gian Việt Nam bao gồm nhiều loại hình như múa rối cạn, múa rối nước, rối bóng, rối que, rối dây, rối tay, rối mặt nạ… nhưng có lẽ quen thuộc hơn cả là nghệ thuật múa rối nước.

Các con rối nước được chế tác công phu, kết hợp kỹ thuật điều khiển điêu luyện của người nghệ sĩ, mỗi tiết mục đều mang đến những thông điệp đầy nhân văn về tình người, tình đời. Giữa không gian trong lành, khoáng đạt, mái đình uốn cong, sân khấu rối nước hiện lên như một bức tranh thủy mặc khiến người xem có những phút giây thả hồn thư thái.

Giờ đây, bộ môn nghệ thuật này không chỉ được biểu diễn ở các tỉnh miền Bắc, mà cũng tạo được sức hút nhất định tại các vùng miền vốn không có múa rối nước như Trung Bộ, Nam Bộ. Đây là tín hiệu đáng mừng, dòng chảy của múa rối đã ngày càng được “khơi thông”, mở rộng, nhưng cũng là thách thức với những người làm nghề. “Dòng chảy” ấy sẽ đi đâu, về đâu, làm sao để hòa nhập mà không “hòa tan” vẫn là điều khiến chúng ta cần nghiêm túc nhìn nhận, đánh giá.

Đã 65 năm đã trôi qua, kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra chỉ thị “Cần có đoàn múa rối chuyên nghiệp để các cháu thiếu nhi thêm niềm vui, thêm tiếng cười...”, tới nay thực tế cho thấy, khán giả đương thời của nghệ thuật rối nước không chỉ là những người nông dân chân lấm tay bùn, những đứa trẻ chăn trâu cắt cỏ nữa, mà rối nước đã chinh phục được khán giả ở chốn thị thành và du khách quốc tế.

Chính vì vậy, bên cạnh công tác bảo tồn thì vấn đề đặt ra là làm sao để làm mới bộ môn nghệ thuật truyền thống, tạo cho nó sức hút đối với nhiều đối tượng khán giả trong và ngoài nước vẫn là bài toán khó.

Tiết mục rối nước tại Nhà hát Cánh Diều
Tiết mục rối nước tại Nhà hát Cánh Diều

Bài toán làm mới

Có thể nói, hội nhập về văn hóa nghệ thuật đã mang lại không ít lợi ích cho các bộ môn nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật múa rối nước. Loại hình này được biết đến nhiều hơn, được quảng bá sâu rộng hơn, nhưng khách quan mà nói thì chưa thực sự bài bản, vẫn còn đâu đó những bất cập và chạy theo thị hiếu đám đông.

Múa rối là bộ môn nghệ thuật sáng tạo nên nó đòi hỏi sự đổi mới, sáng tạo không ngừng. Nhưng sáng tạo làm sao để không bị thương mại hóa, vẫn giữ được hồn cốt dân tộc mới là điều cần thiết. Sáng tạo nhưng vẫn phải lồng ghép được những yếu tố văn hóa truyền thống mang tính bản sắc vào tác phẩm để người xem cảm nhận được rõ nét văn hóa Việt Nam trong những tạo hình con rối, trong những điệu hò, vè, ca dao thấm đẫm tâm hồn Việt.

Bên cạnh đó, cần tìm tòi những đề tài mới, mang tính thời sự, hấp dẫn, ngoài những tích trò cổ, cũ, cần phải cách tân với những tích trò mới để khán giả không bị nhàm chán. Cũng từ đó, múa rối không chỉ dừng lại ở yếu tố giải trí mà được nâng tầm lên thành những giá trị tư tưởng, giá trị nhân văn nhẹ nhàng, hóm hỉnh mà sâu sắc, đọng lại nhiều dư vị trong lòng khán giả.

Những năm gần đây, các cơ quan quản lý cũng đã nỗ lực thực hiện rất nhiều hoạt động xúc tiến quảng bá cho nghệ thuật múa rối Việt Nam thông qua các liên hoan múa rối trong nước và quốc tế. Đây là dịp để giao lưu, học hỏi kinh nghiệm làm nghề với bạn bè quốc tế, giới thiệu những tinh hoa của nghệ thuật múa rối nước nhà và tiếp tục khẳng định vị thế của mình trên hành trình hội nhập.

Cũng chính từ những đợt liên hoan đó mà chúng ta có những hoạt động đổi mới nghệ thuật múa rối như đưa vào sân khấu thử nghiệm với sự kết hợp độc đáo giữa con rối và các diễn viên. Các diễn viên rối nước, lâu nay vốn chỉ giấu mình phía sau sân khấu, nay được đứng trên sân khấu. Các diễn viên điều khiển cũng nhập tâm cùng con rối, sử dụng biểu cảm và hình thể của mình để mang lại cho khán giả những tiết mục hấp dẫn nhất.

Trích đoạn ba-lê Hồ Thiên Nga kết hợp văn hóa phương Tây và rối nước truyền thống - NH múa rối Thăng Long
Trích đoạn ba-lê Hồ Thiên Nga kết hợp văn hóa phương Tây và rối nước truyền thống - NH múa rối Thăng Long

Phát triển nghệ thuật rối nước, sẽ đóng góp không nhỏ trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc của Việt Nam, góp phần quảng bá văn hóa, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế. Vì vậy, bài toán làm mới nghệ thuật rối nước truyền thống tuy khó khăn và đòi hỏi sự đầu tư lâu dài, nghiêm túc, nhưng không có nghĩa là không làm được.

Chúng ta cần tiếp thu những tinh túy của nghệ thuật rối nước truyền thống và phát triển với tư duy mới, hiện đại từ kỹ thuật điều khiển con rối cho tới hiệu ứng về âm thanh, ánh sáng, các kỹ thuật, kỹ xảo được sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại. Bên cạnh đổi mới tiết mục, chương trình cho phù hợp với đối tượng khán giả mới, kết hợp đẩy mạnh marketing truyền thông quảng bá một cách có bài bản, tránh bị thương mại hóa làm mất đi văn hóa truyền thống, tính tạo hình đặc trưng của bộ môn nghệ thuật độc lạ này.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Mường Tè hội tụ sắc màu biên cương trong ngày hội văn hóa

Mường Tè hội tụ sắc màu biên cương trong ngày hội văn hóa

Ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc huyện Mường Tè (tỉnh Lai Châu) lần thứ 2, năm 2022 diễn ra trong 4 ngày từ 24 - 27/11 với nhiều hoạt động thể thao, văn nghệ, ẩm thực và tái hiện lại đời sống sinh hoạt thường nhật của đồng bào các dân tộc trên địa bàn huyện biên cương này.
Tin nổi bật trang chủ
Tạo bước chuyển biến mới có tính đột phá trong phát triển Vùng đồng bằng sông Hồng

Tạo bước chuyển biến mới có tính đột phá trong phát triển Vùng đồng bằng sông Hồng

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng yêu cầu Đảng đoàn Quốc hội, Ban cán sự Đảng Chính phủ cần ráo riết chỉ đạo, khẩn trương xây dựng, ban hành Chương trình hành động triển khai thực hiện Nghị quyết 30. Theo đó, chương trình hành động phải bám sát các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo và nội dung của Nghị quyết, bảo đảm sát hợp với từng địa phương trong Vùng và tiểu vùng.
Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh

Sắc màu 54 - Nguyệt Anh - 23:52, 29/11/2022
Tối 29/11/2022 (giờ Việt Nam), di sản Nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đến Thủ đô Canberra, bắt đầu thăm chính thức Australia

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đến Thủ đô Canberra, bắt đầu thăm chính thức Australia

Thời sự - PV - 23:33, 29/11/2022
Đúng 21 giờ 30 phút (theo giờ địa phương), Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ dẫn đầu Đoàn công tác Quốc hội Việt Nam hạ cánh xuống sân bay quân sự Fairbairn, Thủ đô Canberra, bắt đầu chương trình thăm chính thức Australia từ ngày 29/11 đến ngày 3/12.
Hỗ trợ giáo viên mầm non, tiểu học ngoài công lập gặp khó khăn do COVID-19

Hỗ trợ giáo viên mầm non, tiểu học ngoài công lập gặp khó khăn do COVID-19

Văn bản chính sách mới - BĐT - 23:18, 29/11/2022
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa ký Quyết định số 24/2022/QĐ-TTg ngày 29/11/2022 quy định về việc thực hiện chính sách hỗ trợ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học ngoài công lập gặp khó khăn do đại dịch COVID-19.
Chăm lo đời sống đồng bào dân tộc thiểu số

Chăm lo đời sống đồng bào dân tộc thiểu số

Chính sách dân tộc - PV - 20:39, 29/11/2022
Huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên, có 10 xã, thị trấn, 118 bản, tổ dân phố. Trong đó, dân tộc Thái chiếm đa số (70,21% dân số của huyện); dân tộc Mông 14,57%... Những năm qua, huyện đã tích cực huy động các nguồn lực đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội; bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống vùng đồng bào DTTS. Nhờ đó, đời sống của người dân được nâng lên, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn vùng đồng bào DTTS.
Thúc đẩy phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Thúc đẩy phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Kinh tế - PV - 20:33, 29/11/2022
Với đặc thù trên 87% dân số là đồng bào DTTS với nhiều thôn đặc biệt khó khăn khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT - XH vùng đồng bào DTTS và miền núi sẽ tạo sức bật để đẩy nhanh quá trình giảm nghèo bền vững tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Hà Giang.
Thịt Trâu sấy - Nét đẹp văn hóa ẩm thực đồng bào Tày ở Bảo Yên

Thịt Trâu sấy - Nét đẹp văn hóa ẩm thực đồng bào Tày ở Bảo Yên

Trước kia, khi đời sống còn nhiều khó khăn, đồng bào các dân tộc ở huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai chỉ mổ trâu trong dịp lễ tết hay cúng bái, nên thịt trâu sấy cũng chỉ có nhiều trong những dịp đặc biệt. Nhưng giờ đây, thịt trâu sấy Bảo Yên đã có tên tuổi, được bảo hộ nhãn hiệu sản phẩm, người dân ở khắp mọi nơi có thể tiếp cận dễ dàng. Là người tiên phong trong việc khôi phục và phát triển thịt trâu sấy tại địa phương, anh Hoàng Văn Sử, bản Pác Mạc, xã Vĩnh Yên luôn cố gắng giữ gìn và phát huy nét đặc trưng của món ăn truyền thống này.
Nhận thức đúng về tự do ngôn luận trong thời đại số

Nhận thức đúng về tự do ngôn luận trong thời đại số

Chống diễn biến hòa bình - PV - 20:30, 29/11/2022
Quyền tự do ngôn luận là một trong những quyền cơ bản của con người được ghi nhận trong Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền năm 1948 và Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966.
Chương trình “Chào tân sinh viên - Gắn kết văn hóa Thái” tại Hà Nội

Chương trình “Chào tân sinh viên - Gắn kết văn hóa Thái” tại Hà Nội

Tin tức - Lò Bun - 20:26, 29/11/2022
Mới đây, cộng đồng sinh viên dân tộc Thái tại Hà Nội đã tổ chức chương trình “Chào tân sinh viên - Gắn kết văn hóa Thái”. Chương trình tổ chức với mong muốn tạo sự gắn kết, gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc Thái, cổ vũ khích lệ tinh thần học tập của con em dân tộc Thái từ khắp nơi về Hà Nội học tập.
Đề xuất giải pháp hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc

Đề xuất giải pháp hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc

Tin tức - Tuấn Ninh - 20:23, 29/11/2022
Ngày 29/11, tại trụ sở Ủy ban Dân tộc (UBDT), Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Lê Sơn Hải - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Công nghệ của UBDT đã chủ trì buổi nghiệm thu đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ. Tham dự buổi nghiệm thu có các thành viên Hội đồng và một số nhà khoa học.
Chăm lo Tết cho người lao động khó khăn nhân dịp Tết Quý Mão 2023

Chăm lo Tết cho người lao động khó khăn nhân dịp Tết Quý Mão 2023

Xã hội - Phương Thảo - 20:12, 29/11/2022
Công đoàn TP. Hồ Chí Minh sẽ tổ chức nhiều chương trình chăm lo cho người lao động khó khăn nhân dịp Tết Quý Mão 2023, với nguồn kinh phí dự kiến khoảng 140 tỷ đồng.
Đam Rông (Lâm Đồng): Hơn 10 tỷ đồng xây dựng khu bảo tồn văn hóa dân tộc

Đam Rông (Lâm Đồng): Hơn 10 tỷ đồng xây dựng khu bảo tồn văn hóa dân tộc

Tìm trong di sản - Văn Yên - 20:07, 29/11/2022
UBND huyện Đam Rông (Lâm Đồng) vừa có quyết định phê duyệt báo cáo kinh tế - kỹ thuật công trình Khu bảo tồn văn hóa dân tộc trên địa bàn xã Đạ Tông.