Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Chuyện về bến nước của đồng bào Tây Nguyên Bài 2: Muốn bảo tồn bến nước phải giữ được “hồn thiêng”

PV - 15:38, 17/08/2018

Trước kia, mỗi buôn làng Tây Nguyên đều có một bến nước. Nhưng nay rừng cạn kiệt, cây cổ thụ không còn, ở nhiều địa phương, bến nước cũng không được bà con quan tâm. Do đó, vai trò già làng, chủ bến nước, luật tục cộng đồng vốn ăn sâu trong tiềm thức đồng bào đang dần phai nhạt. Mất rừng, bến nước cũng mất và buôn làng cũng sẽ không còn là buôn làng truyền thống đúng nghĩa.

bến nước Tây Nguyên Bến nước buôn Krông M’Rơng B, xã Ea tu, tp . Buôn Ma thuột.

Bến nước-linh hồn của buôn làng

Dù không gắn với cánh rừng nguyên sinh rậm rạp, nhưng mỗi buổi chiều, bến nước Kbăng Kiêu, buôn A, xã Dang Kang, huyện Krông Bông vẫn xôn xao tấp nập. Mạch ngầm của bến nước này chảy ra từ rễ của một cây xoài rừng cổ thụ. Người dân ở đây cho biết, cây xoài này tự mọc, nay đã hơn trăm tuổi được coi như linh hồn của bến nước, nơi thần linh trú ngụ. Nếu cây cổ thụ đổ thì bến nước sẽ không còn nên bà con bảo vệ cây xoài như báu vật.

Năm 1998, Sở Tài nguyên và Môi trường đã về xã lấy mẫu nước bến nước Kbăng Kiêu ở Buôn A để kiểm tra. Kết quả, nước Kbăng Kiêu rất sạch, lớp phèn có tỷ lệ thấp, có thể uống trực tiếp không cần nấu sôi. Ở đây, lễ cúng bến nước vẫn được duy trì và trở thành lễ cúng linh thiêng nhất trong năm của buôn làng.

Đối với đồng bào các dân tộc Tây Nguyên, nước nguồn chảy ra từ mạch mới là nước sạch có thể dùng để ăn uống, còn nước giếng chỉ dùng để tắm giặt. Nếu chẳng may nguồn nước bị ô nhiễm, cả cộng đồng sẽ rời đi nơi khác để tìm nguồn nước sạch lập làng. Việc đi tìm nguồn nước cũng được đồng bào thực hiện cẩn trọng, tuân thủ luật tục và được thần linh ngầm báo nguồn nước sạch mới dựng bến.

Bến nước là nơi các đôi trai gái trao nhau chiếc vòng đồng đính hôn, thể hiện lòng thủy chung son sắt. Nơi cả đàn ông, đàn bà lui tới tắm gội sau một ngày lao động để thần nước gột rửa bụi bẩn nương rẫy, xua tan mọi mệt nhọc.

Hàng năm, sau mùa thu hoạch lúa, tiết trời mùa xuân mát dịu, cây cối bắt đầu trổ bông, người đứng đầu buôn, người chủ bến nước nhắc nhở dân làng vệ sinh các con đường trong buôn, đường xuống bến nước để chuẩn bị làm lễ cúng bến nước. Cúng để các vị thần biết được nơi đó có dân làng sinh sống để thần ban sức khỏe, cuộc sống ấm no hạnh phúc.

Ngày nay, vẫn còn những bến nước đẹp đúng nghĩa, bà con thường xuyên thực hành nghi lễ cúng bến nước cổ truyền. Và thông điệp gìn giữ môi trường sống hài hòa được phát đi dưới sắc thái tín ngưỡng và tâm linh được cộng đồng tuân thủ nghiêm. Điển hình như, bến nước buôn Sah, xã Ea Tul và buôn Đing, xã Ea Đing, huyện Cư M’Gar hay buôn Krông M’Rơng, xã Ea Tu, TP . Buôn Ma Thuột; buôn Riêng, xã Ea Knuếh, huyện Krông Păk …

Bảo tồn phải đúng bản chất

Do ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa và cuộc sống hiện đại, không gian văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc địa phương bị thu hẹp. Những năm gần đây, việc tôn tạo và tái hiện lại một số nghi lễ truyền thống của đồng bào các DTTS đang được chính quyền các địa phương quan tâm, trong đó có việc đầu tư, tu sửa bến nước bị bỏ hoang, xây dựng bến mới, phục dựng lễ cúng bến nước.

Cụ thể, trong tháng 3/2018, một số địa phương đã tổ chức lễ cúng bến nước truyền thống của đồng bào Ê-đê như: Lễ cúng bến nước buôn Drao, xã Cư Né, huyện Krông Buk; bến nước buôn H’ra Ea Tla, xã Dray Bhăng, huyện Cư Kuin; buôn Cư Ênun A, xã Dang Kang, huyện Krông Bông…

Tuy nhiên, tất cả mới chỉ dừng lại ở bảo tồn vật thể. Nếu bến nước không có rừng, không còn cây cổ thụ, bà con cũng ít sử dụng vì cho rằng, nguồn nước đó không còn thần linh nữa, nó cũng giống như những dòng nước bình thường khác. Nếu không nghiên cứu để hiểu thấu đáo, thì hiệu quả bảo tồn bến nước đúng nghĩa sẽ không cao. Thực tế, nhiều nơi tổ chức phục dụng, cúng bến nước theo kiểu phong trào, còn cộng đồng dân bản lại đứng ngoài cuộc.

Ông Y Kô Niê, Phó trưởng Phòng Quản lý văn hóa, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Đăk Lăk cho biết: Về mặt tâm linh, giữa bến nước truyền thống và phục dựng quá khác xa nhau. Bến nước truyền thống gắn với rừng, có cây cổ thụ vì đồng bào quan niệm cây cổ thụ là nơi thần linh trú ngụ.

Tuy nhiên, không gian rừng biến mất, cây cổ thụ không còn, thì niềm tin về thần linh cũng mất đi, bà con không còn mặn mà với bến nước, lễ cúng truyền thống nữa. Vì vậy, khó có thể phục dựng không gian văn hóa bến nước và nghi lễ cúng bến nước truyền thống đúng nghĩa.

“Nhà nước chỉ có thể bảo tồn về vật thể, xây dựng, tu sửa bến nước, hỗ trợ kinh phí thực hiện lễ cúng bến nước, còn linh hồn của bến nước truyền thống phải chính chủ thể là cộng đồng DTTS mới giữ được” , ông Y Kô Niê nhấn mạnh.

LÊ HƯỜNG

Tin cùng chuyên mục
Lâm Bình (Tuyên Quang): Đưa du lịch thành mũi nhọn kinh tế

Lâm Bình (Tuyên Quang): Đưa du lịch thành mũi nhọn kinh tế

Những năm qua, du lịch huyện Lâm Bình (Tuyên Quang) đã và đang thu hút được nhiều du khách trong và ngoài nước. Với nhiều cảnh đẹp về thiên nhiên cùng bản sắc văn hóa dân tộc đậm đà, đã tạo nên những lợi thế để huyện Lâm Bình phát triển kinh tế từ khai thác du lịch.
Tin nổi bật trang chủ
Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Tin tức - Văn Hoa - 18:48, 23/10/2020
Từ ngày 18 đến 23/10, tại huyện Tuần Giáo (Điện Biên), Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) phối hợp với Sở VHTT&DL, UBND huyện Tuần Giáo tổ chức lớp “Tập huấn nâng cao năng lực về công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số và xây dựng bảo tồn, phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Điện Biên”.
PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

Tin tức - PV - 18:03, 23/10/2020
Ngay từ sáng 20/10/2020, sau khi lượng mưa giảm, nước có chiều hướng rút, Công ty Điện lực Hà Tĩnh đã khẩn trương, huy động toàn bộ lực lượng CBCNV, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động, áo phao, phao cứu sinh, xuồng… tiến hành kiểm tra các TBA, đường dây, sa thải các phụ tải đang ngập nước đồng thời xử lý, khắc phục các tồn tại trước khi đóng điện đưa vào vận hành nhằm đảm bảo an toàn điện trong nhân dân sau khi nước rút.
Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Giáo dục - PV - 17:33, 23/10/2020
Do ảnh hưởng của bão, lũ, một số địa phương của Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế, HS phải nghỉ học từ 1 - 2 tuần. Các trường học đã linh hoạt trong tổ chức phương án dạy bù với phương châm không để GV và HS quá tải.
Vì đâu nên nỗi?

Vì đâu nên nỗi?

Cùng trao đổi - Việt Thắng - 15:41, 23/10/2020
Thế là không có phép màu nào cho các anh, 13 cán bộ, chiến sỹ tham gia cứu hộ sạt lở thuỷ điện Rào Trăng 3. Không thể nói nên lời trước những đau thương, mất mát quá lớn này. Các anh đã anh dũng hy sinh!
Nhiều trường Đại học tại TP Hồ Chí Minh đồng loạt hỗ trợ sinh viên vùng lũ.

Nhiều trường Đại học tại TP Hồ Chí Minh đồng loạt hỗ trợ sinh viên vùng lũ.

Tin tức - Lê Vũ - 14:42, 23/10/2020
Bên cạnh việc kêu gọi đóng góp, chung tay chia sẻ về tinh thần và vật chất ủng hộ đồng bào miền Trung, nhiều trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn TP Hồ Chí Minh hiện cũng đang có những chính sách hỗ trợ cho các sinh viên đang theo học tại trường là con em đến từ các tỉnh miền Trung bị thiệt hại nặng do mưa bão, lũ lụt.
Bão số 8 giật cấp 15

Bão số 8 giật cấp 15

Tin tức - PV - 11:15, 23/10/2020
Dự báo, trong 24 giờ tới, bão di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, mỗi giờ đi được khoảng 5-10 km. Đến 4h ngày 24/10, vị trí tâm bão ở khoảng 17,6 độ Vĩ Bắc; 112,8 độ Kinh Đông, cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 100 km về phía Bắc Đông Bắc.
Đô thị thông minh ASEAN 2020: Kết nối hướng tới mục tiêu nhân văn

Đô thị thông minh ASEAN 2020: Kết nối hướng tới mục tiêu nhân văn

Tin tức - PV - 11:09, 23/10/2020
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, phát triển đô thị thông minh thực sự là một “cuộc chơi lớn” trong đó cần có những “người cùng chơi” có “tầm nhìn” và “tiềm lực”, hướng tới mục tiêu nhân văn là cuộc sống hạnh phúc, sự phát triển toàn diện của con người, bảo vệ môi trường và thiết lập hệ sinh thái đô thị phát triển bền vững.
Sáng 23/10, Việt Nam không có ca mắc mới COVID-19

Sáng 23/10, Việt Nam không có ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 10:56, 23/10/2020
Bản tin sáng ngày 23/10, của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch COVID-19 cho biết, không có thêm ca mắc COVID-19 mới. Đến nay đã 51 ngày Việt Nam không ghi nhận ca mắc trong cộng đồng và đã chữa khỏi 1.049 bệnh nhân.
Nhiều tuyến đường tại miền Trung chưa thể lưu thông do mưa lũ

Nhiều tuyến đường tại miền Trung chưa thể lưu thông do mưa lũ

Tin tức - PV - 10:53, 23/10/2020
Mưa lũ kéo dài những ngày qua đã phá hỏng, gây thiệt hại nghiêm trọng nhiều công trình cầu đường trên địa bàn miền Trung khiến nhiều đoạn đường tại đây chưa thể lưu thông bình thường.
Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV: Tán thành với việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính

Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV: Tán thành với việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính

Tin tức - H.Thanh- Thanh Huyền - 17:36, 22/10/2020
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV, ngày 22/10, Quốc hội họp trực tuyến, nghe báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Quốc hội đã thảo luận trực tuyến về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Luật này. Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu, điều hành phiên thảo luận.