Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

"Ba lô" trai làng

PV - 16:19, 14/09/2020

Vùng Trường Sơn-Tây Nguyên là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc thiểu số anh em. Núi rừng nơi đây có nhiều mây, tre, nứa, lồ ô và các loại thảo mộc có thể khai thác làm nguyên liệu để duy trì nghề thủ công truyền thống, phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt cũng như làm quà lưu niệm. Trong số đó, vật dụng phổ biến và hữu dụng nhất của đồng bào là chiếc gùi, đặc biệt là gùi 3 ngăn dành cho nam giới, được xem là “ba lô” của trai làng.

Thanh niên dân tộc Cơ Tu đi dự hội với chiếc gùi 3 ngăn trên lưng. Ảnh: Tấn Vịnh
Thanh niên dân tộc Cơ Tu đi dự hội với chiếc gùi 3 ngăn trên lưng. Ảnh: Tấn Vịnh

Từ tre, nứa, lồ ô, mây, người ta mang về nhà dùng rựa chẻ ra, vót nan, pha chế và tạo màu cho từng loại nan để rồi đan lát thành những chiếc gùi tinh xảo. Đôi tay khéo léo cùng với kỹ thuật thao tác điêu luyện của những người đàn ông trong gia đình đã tạo nên những chiếc gùi khác nhau, tùy theo mục đích sử dụng. Đồng bào có nhiều loại gùi khác nhau: gùi củi, gùi thóc, gùi của đàn ông, gùi của đàn bà, gùi cho người lớn và cả cho trẻ nhỏ.

Đan gùi là cơ hội để người đàn ông miền núi chứng tỏ sự giỏi giang, khéo léo của mình đối với người phụ nữ. Mây để đan thành gùi đẹp, bền, chắc phải được lấy từ rừng sâu, chủ yếu là mây xà phun, mây rã, mây song, mây cám… Sản phẩm đan độc đáo nhất của các tộc người là chiếc gùi 3 ngăn của nam giới, giống như chiếc ba lô luôn đeo trên lưng khi lên rẫy, đi rừng và dùng trong những sinh hoạt hàng ngày.

Hầu như các dân tộc thiểu số ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên đều biết đan và sử dụng loại gùi 3 ngăn. Đây là một tác phẩm đẹp bởi kỹ thuật đan tinh tế, mềm mại, tạo đường nét hoa văn nhẹ nhàng và hình khối lạ mắt, độc đáo, giúp đựng được nhiều thứ như đồ ăn, dao, ống tên, dụng cụ lấy lửa… Người Cơ Tu gọi chiếc gùi 3 ngăn là Tơ lêếc/Ta leec/Ta leo...; người Cor gọi là Sui pác; người Jrai gọi là Klek...

Đối với dân tộc Cơ Tu, chiếc gùi 3 ngăn chẳng những là vật dụng thiết yếu trong lao động sản xuất mà còn là “đạo cụ” không thể thiếu để các chàng trai cùng các cô gái biểu diễn điệu múa Tân tung da dá. Khi tham gia biểu diễn, ngoài tấm áo thổ cẩm được choàng từ lưng xuống vai, từ vai xuống bụng và chiếc khố chữ T, người múa còn mang chiếc gùi 3 ngăn được trang trí bằng lông chim trĩ, chim công.

Gùi 3 ngăn gồm có ngăn lớn (ngăn mẹ) ở giữa và 2 ngăn nhỏ hơn (ngăn con) ở hai bên. Ngăn lớn có thể đựng được cái rìu, cái búa, con dao cán dài để người đàn ông vào rừng đốn cây, phát rẫy. Klek của người Jrai, Bahnar có dạng hình cánh dơi, có 2 quai như chiếc ba lô, dẹp và bè ra hai bên rất vuông vắn. Tùy theo vóc dáng cơ thể, độ tuổi của từng người mà gùi có kích thước lớn nhỏ khác nhau.

Klek thường có chiều cao 60-70 cm, chiều ngang 40-55 cm, độ rộng mỗi ngăn khoảng 10-15 cm. Phía trên 2 ngăn nhỏ đan liền 2 sợi dây nối với miệng của ngăn giữa dùng để đeo. Giữa các ngăn phía bên ngoài có gắn các cây gỗ hoặc khúc mây nước có tác dụng giữ cho gùi không bị cong gãy cũng như dùng làm đế đỡ cho toàn bộ chiếc gùi. Vào mùa mưa, ngăn giữa của chiếc gùi được phủ một lớp lá cọ hoặc lá mây rất dày để lúc gặp mưa không bị ướt những vật dụng đựng bên trong.

Hiện nay, mặc dù những vật dụng bằng nhựa, sợi tổng hợp được bán rất nhiều ở chợ nhưng đồng bào Tây Nguyên vẫn thích sử dụng những đồ dùng tự đan. Những chiếc gùi 3 ngăn là hiện vật dân tộc học có giá trị được các bảo tàng, nhà sưu tập tư nhân săn tìm để trưng bày, giới thiệu những tinh hoa trong văn hóa vật chất, tinh thần của các tộc người vùng cao.

Tin cùng chuyên mục
Ngành Du lịch trong đại dịch: Tận dụng xu hướng mới có chọn lọc (Bài 3)

Ngành Du lịch trong đại dịch: Tận dụng xu hướng mới có chọn lọc (Bài 3)

Không thể phủ nhận những hiệu quả truyền thông về du lịch, văn hóa được lan tỏa khi quảng bá trên các nền tảng số. Tuy nhiên, cần phải có một "màng lọc" để kiểm duyệt nội dung được đăng tải trên các mạng xã hội, đặc biệt là những nội dung liên quan đến văn hóa dân tộc thiểu số ̣(DTTS). Bên cạnh đó, để đáp ứng nhu cầu phát triển, cần đồng bộ các giải pháp từ nhiều ngành, chứ không thể chỉ dựa vào một vài cá nhân, hay riêng ngành Du lịch.
Tin nổi bật trang chủ
Hiệu quả giáo dục dân tộc nhìn từ mùa tuyển sinh năm 2021

Hiệu quả giáo dục dân tộc nhìn từ mùa tuyển sinh năm 2021

Giáo dục dân tộc - Khánh Ngân - 15 phút trước
Mùa tuyển sinh Đại học, Cao đẳng 2021 là một mùa “bội thu” đối với thí sinh con em đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Cùng với sự nỗ lực của các thí sinh, mùa tuyển sinh năm nay cũng là minh chứng thuyết phục nhất cho chính sách của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục vùng DTTS.
Mưa lũ lớn gây ngập úng và sạt lở đất tại nhiều địa phương

Mưa lũ lớn gây ngập úng và sạt lở đất tại nhiều địa phương

Tin tức - Nga Anh và CTV - 1 giờ trước
Do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường, kết hợp với dải hội tụ nhiệt đới, mưa lớn đã xảy ra tại các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên, một số nơi bị ngập lụt cục bộ, sạt lở đất gây chia cắt giao thông.
Ươm mầm xanh, cho quả ngọt

Ươm mầm xanh, cho quả ngọt

Giáo dục - Chiến Khu - 1 giờ trước
Thông qua Chương trình “Nâng bước em tới trường” và “Con nuôi Đồn Biên phòng”, 5 năm qua, những cán bộ, chiến sĩ mang quân hàm xanh nơi biên giới An Giang vừa làm cha, vừa làm người thầy đã chắp cánh ước mơ cho nhiều học sinh nghèo vùng khó, thắt chặt thêm tình đoàn kết quân-dân.
Con đường thoát nghèo của Lý Sèo Phù

Con đường thoát nghèo của Lý Sèo Phù

Kinh tế - Phạm Văn Phú - 2 giờ trước
Chọn một lối sống tích cực, đề ra mục tiêu và tìm mọi cách vượt lên hoàn cảnh khó khăn để xây dựng một cuộc sống ấm no hơn, đó là con đường anh Lý Sèo Phù, dân tộc Mông, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên (Hà Giang) đã lựa chọn.
Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Môi trường sống - Phương Ly - 2 giờ trước
Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) cho người dân trên địa bàn tỉnh Lai Châu được triển khai những năm qua đã mang lại hiệu quả tích cực về kinh tế-xã hội, môi trường. Đặc biệt là nâng cao nhận thức, tạo sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân, góp phần bảo vệ và tăng tỷ lệ che phủ rừng.
Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Nhìn ra thế giới - Duy Ly - 2 giờ trước
Có một điều chắc chắn rằng, cuộc khủng hoảng do Covid-19 gây ra đã khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng kỹ thuật số đối với bảo tồn và phát triển văn hóa. Đối mặt với những tác động của đại dịch, nhiều cơ quan, tổ chức di sản cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME) trong lĩnh vực này ở Malaysia đã phải chuyển các dịch vụ vật lý của họ sang dịch vụ kỹ thuật số và duy trì kết nối với khán giả của họ thông qua các kênh này.
TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

Xã hội - Lê Vũ - 2 giờ trước
Tại một đô thị đông dân như TP. Hồ Chí Minh, với rất nhiều thành phần xã hội sinh sống và làm việc, thì tình trạng nhiều người lang thang, cơ nhỡ, vô gia cư, xin ăn tập trung luôn là một vấn đề khó giải quyết. Tuy nhiên trong tình hình mới, khi Thành phố đang vừa phục hồi đời sống kinh tế, vừa phòng chống dịch Covid-19, thì vấn đề này cũng đang cần những giải pháp hữu hiệu hơn.

"Cây đại thụ" ở bản Sang Đốm

Người có uy tín - Văn Hoa - 2 giờ trước
Với người dân ở bản Sang Đốm, xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ (Yên Bái) ông Lường Trung Lập, sinh năm 1953, dân tộc Thái, là một "cây đại thụ". Không chỉ tiên phong trong phát triển kinh tế, ông còn hỗ trợ người dân xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Với nhiều việc làm thiết thực và hiệu quả, ông được Nhân dân tin yêu và bầu là Người có uy tín.
Chàng trai phố núi khởi nghiệp từ nấm đông trùng hạ thảo

Chàng trai phố núi khởi nghiệp từ nấm đông trùng hạ thảo

Kinh tế - Đoàn Dũng - 2 giờ trước
Năm 2019, tốt nghiệp cử nhân ngành Công nghệ Sinh học tại Trường Đại học Tây Nguyên, chàng cử nhân trẻ Trương Hoàng Ký (SN 1997) ở phường Ea Tam, TP. Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk đã chọn khởi nghiệp từ nấm đông trùng hạ thảo.
Sóc Trăng: Tìm giải pháp tạo việc làm cho đồng bào Khmer hồi hương

Sóc Trăng: Tìm giải pháp tạo việc làm cho đồng bào Khmer hồi hương

Xã hội - Hồng Diễm - 3 giờ trước
Do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, số người đi làm ăn xa trở về các địa phương trong tỉnh Sóc Trăng tăng đột biến. Tính từ đầu tháng 10 đến nay, đã có trên 50.000 người trở về, trong đó có rất đông là người DTTS, người dân sinh sống ở vùng ĐBKK, bãi ngang. Vì vậy ngoài việc bảo đảm an sinh xã hội trong thời gian cách ly, vấn đề tạo việc làm cho lao động hồi hương, rất cần được chính quyền địa phương quan tâm ưu tiên tìm giải pháp.