Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Về Nậm Ban dự Lễ Cầu an cùng dân tộc Giáy

PV - 11:30, 11/05/2022

Xã Nậm Ban (Mèo Vạc) là địa bàn sinh sống của 7 dân tộc gồm: Giáy, Mông, Tày, Cao Lan, Kinh, Dao và Pà Thẻn. Trong đó dân tộc Giáy chiếm 72%, sống tập trung thành làng nên vẫn bảo lưu được nhiều nét văn hóa truyền thống của dân tộc, trong đó có Lễ Cầu an.

Múa hát tại Lễ cầu an của người Giáy xã Nậm Ban, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang. (Nguồn: Báo Hà Giang)
Múa hát tại Lễ cầu an của người Giáy xã Nậm Ban, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang. (Nguồn: Báo Hà Giang)

Lễ Cầu an còn gọi là lễ múa kiếm (lống ma shá), diễn ra nhiều dịp trong năm như: Tết Nguyên đán, khánh thành nhà mới, khi kết thúc mùa vụ, đám cưới… để cầu thần linh mang lại cho đồng bào mùa màng bội thu, cây lúa dày hạt; dân bản ấm no, hạnh phúc. Theo ông Lục Thanh Minh, thầy cúng của nghi lễ Cầu an và nghệ nhân múa kiếm Nông Thanh Cú, xã Nậm Ban cho biết: Lễ Cầu an có từ lâu đời, được truyền qua nhiều thế hệ, các bài cúng được ghi chép trong sách cổ của những thầy cúng. Khởi nguồn của lễ cúng chính là tinh thần thượng võ, sự thôi thúc, cổ vũ cộng đồng cùng nhau đoàn kết, quyết tâm đấu tranh bảo vệ làng, bản.

Vào ngày tổ chức lễ cúng, các gia đình cử người tham gia thực hiện. Lễ Cầu an không đặt nặng về hình thức cũng như các lễ vật dâng lên thần linh, thường chỉ mang tính chất tượng trưng thể hiện thành ý của người làm lễ. Khi dự định tổ chức lễ, trưởng thôn sẽ mời thầy cúng, đại diện các hộ dân đến cùng thống nhất ngày, địa điểm tổ chức và việc đóng góp của mỗi gia đình. Lễ cúng thường diễn ra vào buổi sáng. Không gian của nghi lễ có thể là khu ruộng đã gặt hoặc một khoảng sân rộng, cũng có khi là ngay trong nhà của một gia đình, trưởng thôn là người chuẩn bị, phân công người phục vụ, nấu nướng.

Nhà của người Giáy ở Hà Giang
Nhà của người Giáy ở Hà Giang

Vào ngày diễn ra Lễ Cầu an, từ sáng sớm, mỗi gia đình đều cử người đến địa điểm tổ chức. Những người không tham gia trực tiếp thì nấu cơm, chuẩn bị đồ lễ. Thầy cúng và đội nghệ nhân múa thường có từ 10 - 14 người, bắt buộc phải mặc trang phục nam truyền thống của người Giáy. Những cô gái dù không tham gia vào lễ cúng nhưng họ cũng tự chuẩn bị trang phục truyền thống cho mình, sau khi lễ chính kết thúc là thời điểm họ thể hiện khả năng ca hát và múa những điệu múa truyền thống của dân tộc.

Khi chuẩn bị đã hoàn tất, tất cả dân làng tạm dừng mọi công việc, tập trung tại khu vực tổ chức để cùng nhau tham gia vào lễ cúng. Thầy cúng đặt một tàu lá chuối lên vị trí cao làm mâm cúng. Mâm cúng quay về hướng Đông, trước mâm thầy cúng cắm vài cành cây làm ban thờ. Thầy cúng lấy những đạo cụ dùng trong phần múa kiếm đặt bên cạnh bàn thờ. Thầy cúng yêu cầu đội múa kiếm xếp thành một hàng sau lưng mình rồi thắp hương mời thần linh bốn phương về dự lễ. Các vị thần được mời về tham gia lễ cúng gồm: Thần Quản Thôn, thần Quản Nước, thần Thổ Địa, thần Trời. 

Đồng bào dân tộc Giáy trong một lễ hội truyền thống (Ảnh minh họa)
Đồng bào dân tộc Giáy trong một lễ hội truyền thống (Ảnh minh họa)

Sau khi thắp hương, thầy cúng rót 5 chén rượu trên mâm cúng. Mỗi lần đọc xong một bài cúng sẽ rót thêm một lần rượu với trình tự bài thứ nhất báo cáo thần linh về thành quả lao động của dân làng trong một năm qua, lý do tổ chức nghi lễ sắp diễn ra, những lễ vật dân làng dâng lên các thần và mời thần về dự lễ, mượn địa điểm thực hành nghi lễ. 

Bài thứ 2 dâng chén rượu cầu thần linh phù hộ an lành cho các thành viên trong đoàn múa kiếm, để lễ múa được diễn ra suôn sẻ. Bài thứ 3 cầu cho bà con thôn bản được khỏe mạnh, may mắn, không gặp ốm đau bệnh tật. Bài thứ 4 cầu xin thần linh phù hộ cho thôn bản mùa màng tươi tốt, mưa thuận gió hòa. Bài thứ 5 cảm tạ các thần linh đã về dự và phù hộ cho con cháu dân bản, cáo tiễn các thần đi sau khi nghi lễ kết thúc. Phần cúng dâng lễ kéo dài chừng một tiếng.

Kết thúc bài cúng, thầy cúng gieo một quẻ và bấm đốt tay xem tốt xấu. Khi mọi việc thuận lợi, các thần linh cho phép tổ chức múa nghi lễ, thầy cúng sẽ đốt vàng hương hơ qua những đạo cụ dùng trong nghi lễ rồi lấy rùi trống viết tượng trưng những câu thần chú lên mặt trống, sau đó gõ một hồi trống dài và gọi lần lượt các thành viên trong đội múa kiếm lên giao đạo cụ để thực hiện bài múa. Đây là điệu múa mang tính tập thể, mô phỏng các thế võ cổ truyền của người Giáy xưa kia, mỗi thành viên sử dụng một loại đạo cụ mô phỏng các loại vũ khí khác nhau. Bài múa mang ý nghĩa thể hiện sức mạnh, sự uy dũng của người Giáy để tà ma nhìn thấy biết sợ, không dám đến quấy nhiễu cuộc sống của dân làng. 

Đồng bào dân tộc Giáy múa kiếm
Đồng bào dân tộc Giáy múa kiếm

Phần múa kiếm kéo dài khoảng 45 phút, kết thúc điệu múa, thầy cúng gõ một hồi trống dài, các thành viên của đội múa lần lượt mang đạo cụ về đặt bên cạnh ban thờ, sau đó lui xuống xếp thành một hàng ngang trước bàn thờ. Thầy lấy bát nước có cành cây thạch thảo dùng nhành cây vẩy nước ra xung quanh và vẩy lên người các thành viên đội múa nghi lễ với ý nghĩa làm sạch, xua đuổi tà ma và những điều không may mắn. Sau đó thầy cúng cầm trống gõ một hồi dài, các thành viên trong đội múa chắp tay vái lạy, cảm tạ các thần linh.

Phần múa kiếm kết thúc, những thành viên trong bản cùng thể hiện những bài hát ca ngợi thần linh, cảm tạ Tổ tiên, hát đối đáp, giao duyên và những điệu múa truyền thống. Việc hát, múa chỉ dừng lại khi mặt trời đã sắp chính ngọ, cũng là lúc những người đàn ông được phân công phụ trách bếp núc đã chuẩn bị xong bữa trưa. Tất cả thành viên cùng nhau thu dọn mâm cúng, các đạo cụ đem về cất trong miếu hoặc dưới bàn thờ nhà thầy cúng, chờ đến lần tổ chức tiếp theo.

Dù được xem là một bữa ăn sau nghi lễ nhưng theo các thầy cúng cho biết, đây là một phần quan trọng của buổi lễ. Tùy điều kiện có thể tổ chức to hay nhỏ nhưng bữa ăn phải có măng rừng, cá Chép ruộng, gà, lợn, xôi hoặc cơm nấu từ gạo của vụ vừa gặt. Bữa cơm được tổ chức tại nhà thầy cúng, trưởng thôn hoặc ở một gia đình gần lễ cúng. Việc được chọn làm nơi tổ chức ăn cơm của cả bản sau buổi lễ luôn là niềm vinh dự của chủ nhà mà không phải nhà nào cũng có thể đáp ứng được. Ngôi nhà được chọn phải có đủ chỗ ngồi nên phải là ngôi nhà to, đẹp và có điều kiện.

Lễ Cầu an có lịch sử từ lâu đời, trải qua nhiều biến cố vẫn được cộng đồng dân tộc Giáy gìn giữ. Hiện nay, lễ Cầu an đã trở thành một trong những nghi lễ tiêu biểu, riêng có của cộng đồng. Thông qua các hoạt động trong lễ hội giúp chúng ta hiểu hơn về truyền thống, lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán của người Giáy ở Việt Nam nói chung và Hà Giang nói riêng. Với giá trị tiêu biểu, ngày 12.1.2022, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa Lễ Cầu an của người Giáy xã Nậm Ban vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Tin nổi bật trang chủ
Tập trung tháo gỡ khó khăn trong thực hiện chính sách dân tộc

Tập trung tháo gỡ khó khăn trong thực hiện chính sách dân tộc

Tiếp tục Phiên họp toàn thể lần thứ ba của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội khóa XV, chiều ngày 18/5, tại Nhà Quốc hội, các đại biểu cho ý kiến vào dự thảo báo cáo hoạt động của Hội đồng Dân tộc từ Kỳ họp thứ hai đến Kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa XV; kết quả giám sát chuyên đề “Việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến công tác dân tộc giai đoạn 2016 - 2021” của Hội đồng Dân tộc; kết quả khảo sát tác động của việc phân định vùng đồng bào DTTS và miền núi theo trình độ phát triển đến việc thực hiện chính sách dân tộc.
Giá nhà liên tục leo thang, người mua gặp khó

Giá nhà liên tục leo thang, người mua gặp khó

Bất động sản - PV - 37 giây trước
Đại diện Bộ Xây dựng cho rằng, giá nhà đang tăng cao một cách đáng lo ngại và nhiều người mua nhà cũng đang gặp khó trước mức tăng này.
132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh:

132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Người là tình yêu thiết tha nhất..."

Sự kiện - Bình luận - PV - 8 phút trước
"Bác Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất, trong lòng dân và trong trái tim nhân loại”. Lời thơ, lời ca ấy đã phần nào nói lên được mối liên hệ kỳ diệu giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và tình yêu thương, niềm tự hào của nhân dân Việt Nam và của nhân loại tiến bộ.
Điện Biên: Hai người nhập viện do uống nhầm rượu ngâm củ ấu tàu

Điện Biên: Hai người nhập viện do uống nhầm rượu ngâm củ ấu tàu

Xã hội - Hoàng Khánh - 1 giờ trước
Do uống nhầm 3 chén rượu ngâm củ ấu tàu mà 2 anh em trong một gia đình ở xã Thanh Minh, Tp. Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên đã phải nhập viện khẩn cấp trong tình trạng bị nôn nhiều, tê lưỡi, da đỏ, kích thích vật vã, tim đập nhanh…
Gia Lai: Tổ chức Tuần lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập tỉnh

Gia Lai: Tổ chức Tuần lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập tỉnh

Tin địa phương - Ngọc Thu - 1 giờ trước
Tỉnh Gia Lai tổ chức Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập tỉnh, đón nhận và công bố di sản thiên nhiên, di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu của tỉnh cùng nhiều chương trình, hoạt động ý nghĩa.
Lễ hội vật cầu nước làng Vân - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lễ hội vật cầu nước làng Vân - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Sắc màu 54 - Công Minh - 1 giờ trước
Lễ hội vật cầu nước Làng Vân ở xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang tổ chức 4 năm một lần. Lễ hội cầu nước năm 2022 vừa được bà con làng Vân, xã Vân Hà tổ chức thu hút hàng nghìn người đến xem, cổ vũ.
Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Tết cầu mùa (Tết nhảy) là lễ hội lớn nhất của người Dao, được tổ chức tại nhà trưởng họ nhằm mong ước một vụ mùa mới bội thu, nhà nhà no ấm, bản làng cuộc sống yên vui. Vừa qua, tại Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La) đã tái hiện lại Tết cầu mùa của dân tộc mình.
Gỡ khó cho việc thực hiện trồng rừng gỗ lớn

Gỡ khó cho việc thực hiện trồng rừng gỗ lớn

Kinh tế - Mỹ Dung - 1 giờ trước
Với mục tiêu phát triển trồng rừng gỗ lớn, đáp ứng cho nhu cầu chế biến sâu và xuất khẩu, người dân và các doanh nghiệp ở huyện miền núi Ba Chẽ (Quảng Ninh), được hỗ trợ về cây giống và lãi suất ưu đãi khi vay vốn trồng rừng gỗ lớn từ nguồn ngân sách của tỉnh. Tuy nhiên, khi triển khai thực hiện người dân và doanh nghiệp đang còn nhiều băn khoăn, e dè khi đăng ký tham gia.
Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Tái hiện Tết cầu mùa của người Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La)

Media - Kim Anh - Tố Oanh - 1 giờ trước
Tết cầu mùa (Tết nhảy) là lễ hội lớn nhất của người Dao, được tổ chức tại nhà trưởng họ nhằm mong ước một vụ mùa mới bội thu, nhà nhà no ấm, bản làng cuộc sống yên vui. Vừa qua, tại Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), đồng bào Dao Tiền ở Mộc Châu (Sơn La) đã tái hiện lại Tết cầu mùa của dân tộc mình.
Đắk Lắk: Phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với nông thôn mới

Đắk Lắk: Phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với nông thôn mới

Du lịch - Lê Hường - 1 giờ trước
Để tạo điểm nhấn cho du lịch địa phương, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành quyết định số 1053/QĐ-UBND về việc ban hành kế hoạch triển khai đề án phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới tỉnh Đắk Lắk đến năm 2025, định hướng đến năm 2035.
Thương nhớ kơ nia

Thương nhớ kơ nia

Phóng sự - Tiêu Dao - 1 giờ trước
Lừng lững và cô độc giữa nắng gió cao nguyên, cùng với khan, cồng chiêng, tượng gỗ nhà mồ... kơ nia trở thành biểu tượng của đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ. Nhưng giờ đây, họa hoằn lắm mới tìm thấy một vài cây ở típ tắp những làng xa.
Bình Định: 59 trí thức tiêu biểu được tôn vinh

Bình Định: 59 trí thức tiêu biểu được tôn vinh

Khoa học - Công nghệ - Thành Nhân - 1 giờ trước
Chiều 18/5, UBND tỉnh Bình Định đã tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam, tôn vinh trí thức tiêu biểu về KH&CN tại tỉnh Bình Định lần thứ 4, năm 2022. Buổi lễ có sự tham dự của lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Liên hiệp Hội KH-KT Việt Nam, cùng hàng trăm trí thức, nhân sĩ, sinh viên... tại Bình Định.