Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Văn học đề tài Thương binh-Liệt sĩ: Thách thức giữa thời bình

PV - 10:23, 12/08/2019

Những sáng tác văn học về đề tài người thương binh-liệt sĩ (TBLS) đóng góp không nhỏ vào sự thành công của văn học cách mạng Việt Nam. Dù chiến tranh đã lùi vào quá khứ nhưng đề tài về TBLS vẫn còn nhiều hấp dẫn với người viết cũng như người đọc. Tuy nhiên, để viết về đề tài này trong thời bình lại là một thách thức, khó khăn cho người cầm bút.

Luôn có một sức sống bền bỉ

Nhìn lại kho tàng văn học Việt Nam trong quá khứ, có lẽ đề tài văn học TBLS đã ghi dấu với nhiều tác phẩm xuất sắc nhất. Những tác phẩm đó phải kể đến như: “Sống mãi với Thủ đô” (Nguyễn Huy Tưởng); “Hòn Đất” (Anh Đức); “Người mẹ cầm súng” (Nguyễn Thi)… Về thơ, khó có thể quên những câu thơ trong: “Viếng bạn” (Hoàng Lộc); “Tây Tiến” (Quang Dũng); “Dáng đứng Việt Nam” (Lê Anh Xuân)… Tất cả đã đi vào lòng độc giả qua nhiều thế hệ.

Những tác phẩm văn học về đề tài TBLS mãi là nơi lưu giữ hình ảnh những người lính bất tử. (Ảnh TL) Những tác phẩm văn học về đề tài TBLS mãi là nơi lưu giữ hình ảnh những người lính bất tử. (Ảnh TL)

Với mỗi tác giả khi viết về đề tài văn học TBLS, từ cảm hứng ban đầu đến khi hoàn thành tác phẩm là một quá trình dày công sáng tác. Để hoàn thành cuốn tiểu thuyết “Máu và tội ác”, tác giả Nguyễn Tam Mỹ (quê ở xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam) đã mất gần 25 năm đi tìm tư liệu về vụ thảm sát Sơn Cẩm Hà, huyện Tiên Phước (tỉnh Quảng Nam) trong giai đoạn 1954-1955. Tác phẩm được ông viết không đơn thuần theo lối lịch sử, mà được sử dụng ngôn ngữ văn chương nhuần nhuyễn, cách dựng truyện và xây dựng cấu trúc khéo léo, đẩy nhịp độ, kịch tính lên cao trào như “tiểu thuyết hành động” khiến người đọc càng đọc càng hấp dẫn, không khô khan như đọc sử thuần túy.

Tác phẩm “Máu và tội ác” đã gây được tiếng vang lớn, nhưng với nhà văn Nguyễn Tam Mỹ, điều khiến ông hạnh phúc nhất có lẽ là “khi tác phẩm đến tay những học sinh vùng quê Tiên Phước, các em mới biết mảnh đất nơi mình sinh ra thấm đẫm máu xương của những con người; từ đó, các em tự nhủ phải cố gắng phấn đấu để xứng đáng với thế hệ cha anh”, nhà văn Nguyễn Tam Mỹ chia sẻ.

Hay với những tác giả trẻ sinh ra trong thời bình, hình ảnh những người lính đã ngã xuống vẫn thôi thúc họ cầm bút. Là một nhà văn trẻ có cảm hứng viết về đề tài TBLS, nhà văn Nguyễn Đình Tú đã từng chia sẻ: “Tôi đi công tác nhiều, có khi đi cùng các nhà văn Lê Lựu, Chu Lai, Khuất Quang Thụy, chứng kiến họ rớt nước mắt trên nghĩa trang liệt sĩ-nơi đồng đội nằm xuống trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Thế hệ mình may mắn không gặp chiến tranh nhưng cũng cần phải hiểu về nó”.

Thách thách giữa thời bình

Tuy nhiên, trên thực tế, hiện nay những tác phẩm văn học về đề tài TBLS, khắc họa những người lính bị thương, hy sinh trong chiến tranh đang dần hiếm thấy. Có lẽ, một phần chúng ta đang sống trong thời bình, vì thế những tác giả trẻ thiếu những trải nghiệm trực tiếp về chiến tranh, về những hy sinh mất mát là thử thách đầu tiên và lớn nhất đối với người viết. Họ buộc phải tiếp cận đề tài, đối tượng thông qua sử liệu, tư liệu, qua chuyện kể, các hồi ức, nhân chứng... ảnh hưởng không nhỏ đến cảm hứng và sự bày tỏ của người viết.

Các văn nghệ sĩ giao lưu trình diễn thơ ca về đề tài người lính tại Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội). Ảnh Ngọc Ánh Các văn nghệ sĩ giao lưu trình diễn thơ ca về đề tài người lính tại Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội). Ảnh Ngọc Ánh

Nhà văn Nguyễn Đình Tú kể về quá trình sáng tác tác phẩm “Xác phàm” một tiểu thuyết lấy đề tài về cuộc chiến biên giới phía Bắc năm 1979 rằng “Tôi tìm đọc sách về chiến tranh biên giới, nhưng có rất ít tài liệu về sự kiện này. Tôi có đọc cuốn sách của một người Mỹ viết, nhưng ở góc độ lịch sử về tương quan lực lượng, tình hình quân sự chiến trường hai bên lúc bấy giờ. Về mặt thực tế, tôi đã đi lại đường biên từ vùng Đông Bắc, Tây Bắc nhiều lần, tiếp xúc với nhiều người và có những quan sát nhất định. Sau khi viết xong, tôi quyết định quay lại tuyến đường biên giới một lần nữa để cảm nhận vùng núi rừng; đó là cách kiểm tra lại những cái mình viết ra có đúng hay không, có gì trật không... Sau chuyến đi, tôi thấy yên tâm về những gì mình viết, dù đó là tác phẩm hư cấu”.

Điều đó đặt những người viết hôm nay vào tình thế phải đối mặt, phải viết khác, phải đem đến những giá trị mới mà thế hệ đi trước chưa làm được...

Vì vậy, để tìm lại chỗ đứng cho mảng đề tài TBLS, đòi hỏi mỗi nhà văn phải tìm cho mình một góc nhìn mới, mở rộng phạm vi khám phá, thể hiện, không chỉ trong kháng chiến chống thực dân Pháp hay đế quốc Mỹ mà cần cả chiến tranh bảo vệ biên giới, hải đảo và những hy sinh, mất mát của người lính thời bình.

Để khích lệ, phát hiện đội ngũ nhà văn sáng tác về đề tài văn học TBLS, năm 2017, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đã phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức Cuộc phát động sáng tác văn học về đề tài TBLS và người có công với cách mạng nhân Kỷ niệm 70 năm Ngày TBLS (27/7/1947-27/7/2017).

Từ Cuộc phát động, mảng đề tài văn học TBLS có thêm 41 tác phẩm xuất sắc, cảm động về hình tượng những người lính bất tử. Với kết quả đó, rõ ràng đề tài chiến tranh cách mạng nói chung và về TBLS nói riêng vẫn đầy hấp dẫn đối với công chúng văn học.

HỒNG MINH

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
“Cha đẻ” của nghệ thuật điêu khắc gốc tre

“Cha đẻ” của nghệ thuật điêu khắc gốc tre

Hơn 20 năm qua, ở thành phố Hội An (Quảng Nam), có một người chuyên tạo hình từ gốc tre và biến những gốc tre vô tri tưởng như bỏ đi thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Đó là Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ - người được xem là “cha đẻ” của nghệ thuật điêu khắc gốc tre độc đáo.
Tin nổi bật trang chủ
Kon Tum: Huyện Đăk Hà chỉ đạo xử lý vụ việc ngang nhiên san lấp đất ruộng?

Kon Tum: Huyện Đăk Hà chỉ đạo xử lý vụ việc ngang nhiên san lấp đất ruộng?

Pháp luật - Ngọc Chí - 3 giờ trước
Sau loạt bài phản ánh của Báo Dân tộc và Phát triển về tình trạng gom mua đất sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và ngang nhiên san đồi, lấp ruộng tại khu vực giáp ranh giữa xã Đăk Pxi và xã Đăk Long, huyện Đăk Hà (Kon Tum), Huyện ủy Đăk Hà đã có văn bản chỉ đạo và UBND huyện Đăk Hà đang xác lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính; đồng thời, yêu cầu UBND xã Đăk Pxi, UBND xã Đăk Long tổ chức họp kiểm điểm, làm rõ, xử lý trách nhiệm đối với tập thể và các cá nhân có liên quan.

"Ngày hội Gia đình Việt Nam" tôn vinh giá trị truyền thống gia đình

Xã hội - Minh Nhật - 3 giờ trước
Từ ngày 25 đến 29/6, Ngày hội Gia đình Việt Nam 28/6 sẽ được tổ chức tại Trung tâm Thông tin, Triển lãm và Điện ảnh thành phố Hải Phòng với sự tham gia của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố: Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Yên Bái, Sơn La, Thanh Hóa, Bình Định, Đắk Lắk, An Giang, Hậu Giang, Bạc Liêu.
Đăk Tô (Kon Tum): Đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế vùng DTTS

Đăk Tô (Kon Tum): Đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế vùng DTTS

Công tác Dân tộc - Ngọc Chí - 3 giờ trước
Huyện Đăk Tô (Kon Tum) có trên 50% dân số là người dân tộc thiểu số (DTTS), với 17 thành phần dân tộc sinh sống. Những năm qua, huyện đã triển khai thực hiện đồng bộ, có hiệu quả nhiều chính sách, chương trình, dự án hỗ trợ của Nhà nước dành cho vùng đồng bào DTTS. Qua đó, từng bước rút ngắn khoảng cách giàu và nghèo giữa vùng đồng bào DTTS khó khăn với các vùng nông thôn khác và tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế của huyện.
Vinamilk – Đại diện duy nhất từ ngành sữa Việt Nam trong danh sách Fortune 500 Đông Nam Á

Vinamilk – Đại diện duy nhất từ ngành sữa Việt Nam trong danh sách Fortune 500 Đông Nam Á

Kinh tế - PV - 4 giờ trước
Vinamilk nằm trong nhóm 150 doanh nghiệp đầu tiên của danh sách Fortune 500 Southeast Asia 2024 do Tạp chí Fortune (Mỹ) công bố lần đầu tiên, cũng là doanh nghiệp sữa duy nhất của Việt Nam trong bảng xếp hạng này.
Nhà trình tường - Nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nhì

Nhà trình tường - Nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nhì

Media - Trọng Bảo - 4 giờ trước
Đến với vùng cao Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, du khách không chỉ được hòa mình vào cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, hay thưởng thức các món ẩm thực truyền thống dân tộc, mà còn được chiêm ngưỡng những ngôi nhà trình tường độc đáo của người Hà Nhì.
Tin trong ngày - 18/6/2024

Tin trong ngày - 18/6/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 18/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Cảnh báo lũ quét, sạt lở đất. Phát hiện sinh vật lạ trong hang động sâu ở Phong Nha - Kẻ Bàng. Có một thảo nguyên xanh giữa lòng Mèo Vạc. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Tin trong ngày - 19/6/2024

Tin trong ngày - 19/6/2024

Media - BDT - 7 giờ trước
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 19/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Đắk Lắk: Tình trạng phá, lấn chiếm đất rừng vẫn diễn biến phức tạp. Đại úy Công an người dân tộc Mông tận tụy phục vụ Nhân dân. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Nuôi sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn quý hiếm

Nuôi sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn quý hiếm

Khoa học - Công nghệ - Minh Nhật - 7 giờ trước
Trung tâm Cứu hộ bảo tồn và phát triển sinh vật (SVW) vừa phối hợp với Vườn quốc gia Cúc Phương cho sinh sản thành công 10 cá thể cầy vằn con. Đây là dự án nằm trong Chương trình Bảo tồn thú ăn thịt nhỏ và tê tê (CPCP) và là thành công lớn nhất từ trước đến nay trong việc sinh sản bảo tồn loài cầy vằn, đồng thời là một tiền đề quan trọng, đem lại hy vọng tái phục hồi quần thể cầy vằn ngoài tự nhiên…
Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035

Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035

Thời sự - Hoàng Quý - 7 giờ trước
Sáng 19/6, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội tiến hành thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035.
Đăk Glei (Kon Tum): Phấn đấu đến cuối năm 2029 có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới

Đăk Glei (Kon Tum): Phấn đấu đến cuối năm 2029 có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới

Công tác Dân tộc - Ngọc Chí - 7 giờ trước
Sáng 19/6, huyện Đăk Glei (Kon Tum) tổ chức Đại hội Đại biểu các DTTS lần thứ IV. Với chủ đề “Các dân tộc huyện Đăk Glei đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, phát huy lợi thế, tiềm năng, hội nhập và phát triển bền vững”, Đại hội đã thông qua Quyết tâm thư và đề ra mục tiêu phấn đấu đến cuối năm 2029 toàn huyện có 7 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới, thu nhập thu nhập bình quân đầu người đạt 52 triệu đồng/người/năm. Dự Đại hội có lãnh đạo tỉnh, huyện và 150 đại biểu đại diện 45.000 người DTTS trên địa bàn huyện.
Kbang (Gia Lai): Tỷ lệ hộ nghèo trung bình hằng năm giảm 2%

Kbang (Gia Lai): Tỷ lệ hộ nghèo trung bình hằng năm giảm 2%

Tin tức - Ngọc Thu - 7 giờ trước
Ngày 19/6, UBND huyện Kbang (Gia Lai) tổ chức Đại hội đại biểu các DTTS lần thứ IV - năm 2024. Dự Đại hội có lãnh đạo tỉnh, huyện và 100 đại biểu đại diện cho hơn 33.000 đồng bào DTTS trên địa bàn.