Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Triển lãm 3D tài liệu lưu trữ Giáo dục triều Nguyễn - vang vọng còn lại: Tìm lại vàng son một thuở

PV - 09:56, 07/09/2021

Triển lãm 3D tài liệu lưu trữ Giáo dục triều Nguyễn - vang vọng còn lại vừa được khai mạc trực tuyến trước thềm năm học mới. Thông qua những hình ảnh, tài liệu đặc biệt, triển lãm gửi gắm thông điệp từ xa xưa để thế hệ hôm nay gạn đục khơi trong, chắt lọc tinh hoa của giáo dục triều Nguyễn và vận dụng linh hoạt vào nền giáo dục đương đại. Đây cũng là nơi người xem có thể tìm thấy những ký ức về một thời vàng son bút nghiên Nho học đã lui vào quá khứ.

 Những tư liệu về lễ khai giảng dưới triều Nguyễn
Những tư liệu về lễ khai giảng dưới triều Nguyễn

Triển lãm diễn ra tại địa chỉ website http://archives.org.vn do Trung tâm Lưu trữ quốc gia I và Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV (Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ) phối hợp tổ chức.

Ôn c tri tân

Bà Trần Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia I cho biết, nền giáo dục xưa, trong đó có giáo dục dưới triều Nguyễn (1802-1945) đã lùi xa, nhưng tính công bằng, nghiêm minh trong khoa cử, cách rèn luyện tinh thần học tập, cách tu dưỡng đạo đức, nhân cách, hun đúc khí tiết cho con người... vẫn là những giá trị có sức sống lâu bền trong thời đại ngày nay. Đã hơn 100 năm kể từ khoa thi Nho học cuối cùng của triều Nguyễn, những dấu tích xưa tưởng như đã là quá khứ, thế nhưng hàng trăm tài liệu đặc sắc từ khối di sản tư liệu Châu bản và Mộc bản được giới thiệu ở triển lãm đã “phát lộ” những chân dung, câu chuyện cụ thể, từ việc thiết lập hệ thống trường học đến không khí khai giảng năm học mới. Những bài học xưa lần lượt được khắc họa theo 5 chủ đề: Khai giảng; Trường học; Người thầy; Học tập - thi cử; Khuyến học - khuyến tài.

Với chủ đề Khai giảngTriển lãm đã giới thiệu những hình ảnh sinh động về ngày đầu tiên của năm học mới. Buổi lễ được tiến hành theo ngày tốt mà Khâm thiên giám chọn, sau ngày khai ấn, được thực hiện chu đáo và trang trọng. Quan Tế tửu dẫn theo toàn bộ thầy trò - mũ áo chỉnh tề lên Di Luân đường làm lễ yết cáo Tiên sư (Khổng Tử). Chủ đề Trường học mang tới những hình ảnh về hệ thống trường học công lập hoạt động một cách quy củ, bài bản dưới triều Nguyễn, được mở rộng khắp từ Kinh đô đến các địa phương, tổ chức đến cấp huyện ở đồng bằng và cấp châu một số nơi ở miền núi.

Các tài liệu Châu bản, Mộc bản tại triển lãm còn cho thấy vai trò quan trọng của người thầy trong xã hội xưa. Họ không chỉ là người dạy chữ mà còn dạy lễ nghi, đạo lý, là tấm gương mẫu mực và được xã hội trọng vọng, đề cao. Vì vậy, việc tuyển chọn người làm thầy luôn hướng đến tiêu chuẩn giỏi chữ nghĩa văn chương, có đạo đức, khí tiết theo chuẩn mực lúc bấy giờ, như lời dụ của Hoàng đế Tự Đức “không câu nệ là người trong hạt hay người khác nha, thấy người tài đức nổi trội thì làm tập tâu đầy đủ dâng lên”. Châu bản, Mộc bản triều Nguyễn cũng đã lưu lại tên tuổi của nhiều người thầy tiêu biểu là tấm gương sáng về đạo đức, khí tiết và học vấn uyên bác lúc bấy giờ.

Thi cử được coi là con đường để Nhà vua tuyển chọn người ra giúp nước. Triều Nguyễn đã kế thừa những kinh nghiệm và định chế về tổ chức khoa cử ở các triều đại trước, đồng thời cũng là triều đại hoàn thiện các hoạt động thi cử ở một bước cao hơn, để lại nhiều bài học quý giá cho hoạt động giáo dục và thi cử hiện nay. Tính công bằng được đề cao, đặc biệt, để đảm bảo sự trong sạch trong kỳ thi, những người dự vào hội đồng thi, nếu có quan hệ thân thuộc với người dự thi phải khai báo để “hồi tị” (tránh né), nếu cố tình không khai báo sẽ bị trừng phạt nghiêm khắc. Các hình ảnh giới thiệu về nội dung này được tái hiện trong chủ đề Học tập - thi cử.

Triển lãm cũng mang tới những hình ảnh, thông tin tài liệu về nội dung Khuyến học - khuyến tài. Theo đó, các vua triều Nguyễn rất coi trọng việc chiêu hiền đãi sĩ. Nhà vua ban sách vở, dầu đèn, cấp lương cho giám sinh ăn học ở Quốc Tử Giám. Giám sinh ở xa quê được cấp tiền mua chăn đệm chống rét, đảm bảo sức khỏe. Triều Nguyễn còn là triều đại có chính sách khuyến học đối với dân tộc ít người.

Triển lãm khắc họa những bài học xưa theo 5 chủ đề: Khai giảng; Trường học; Người thầy; Học tập - thi cử; Khuyến học - khuyến tài
Triển lãm khắc họa những bài học xưa theo 5 chủ đề: Khai giảng; Trường học; Người thầy; Học tập - thi cử; Khuyến học - khuyến tài

Cht lc tinh hoa

Ý nghĩa của cuộc triển lãm càng được nhân lên khi những tài liệu đặc biệt này được đưa đến trong bối cảnh hàng triệu học sinh cả nước bước vào năm học mới với một tâm thế đặc biệt: Học trong thời dịch bệnh. Nhiều hiện vật, tư liệu quý được trưng bày trong không gian trực tuyến này sẽ cho công chúng thấy được sợi dây kết nối tư duy xuyên suốt từ ngàn xưa cho đến hôm nay. Để thấy rằng, trong bất kỳ thời đại nào, hoàn cảnh nào, dù có khó khăn đến đâu thì việc học vẫn luôn có vai trò quan trọng.

Đáng chú ý, trong số đó có những tài liệu là minh chứng chính sách khuyến khích học “tiếng Tây” có từ triều Nguyễn. Theo đó, trong triều đại này, các vị vua đều quan tâm đến việc học ngoại ngữ và ban hành nhiều chủ trương, chính sách về dạy và học các thứ tiếng nước ngoài. Đơn cử, trong một tài liệu Mộc bản có nêu: “Phụng xét người bản quốc hiện nay am hiểu tiếng Pháp rất ít, lúc cần phái việc gì rất ít người. Nếu chọn các con em thiếu niên ra nước ngoài học tập thì phí tổn rất lớn mà lần đầu đi xa chưa hẳn đã vui vẻ, tình nguyện. Vậy nay xin quan do phủ Thừa Thiên và hai tỉnh Nam Ngãi hết lòng tuyển chọn các con em của dân lương và trẻ nhỏ trong hạt từ 10 đến 16 tuổi, mỗi tỉnh khoảng 10 tên gửi đến hoặc do nha thần tập hợp. Toàn năm cấp quần áo, đồ ăn, phái một viên ký lục (tú tài xuất thân) và một viên thông ngôn (như Nguyễn Đức Minh) sung giáo tập và thông dịch tiếng Pháp thuộc nha đến dạy học”.

Sau khi thực dân Pháp xâm lược (1858), việc tiếp xúc với tiếng Pháp, chữ Pháp mở rộng hơn trước đã đòi hỏi người học phải nâng cao trình độ, triều đình nhà Nguyễn ban hành quy định và chế độ học tiếng Tây mới. Cụ thể, người học chữ Tây, tiếng Tây, hạn học tập mỗi ngày quy định là 10 chữ kể cả tiếng nói. Cứ 3 tháng một kỳ, nội các và Bộ Lễ phối hợp sát hạch. Ai đọc thuộc lòng, thông hiểu, chữ viết đúng, ngay ngắn, nhiều đến 100 cả chữ lẫn âm thì xếp vào hạng ưu, được thưởng 6 quan tiền; nếu được 50 cả chữ lẫn âm thì xếp vào hạng trung bình, được thưởng 4 quan tiền.

Cũng thông qua các tài liệu từ Mộc bản, Châu bản triều Nguyễn, ký ức về những dấu mốc quan trọng trong hoạt động giáo dục triều Nguyễn được kể lại một cách sinh động. Trong đó, có những thông tin thú vị về việc xây trường, dựng lớp. Năm 1803, vua Gia Long cho mở nhà Quốc học tại Kinh đô Huế để tổ chức dạy học cho con cháu thuộc dòng họ tôn thất của nhà vua, con của các quan chức thuộc bộ máy Nhà nước và con của dân thường ưu tú, nhằm bổ sung vào đội ngũ quan lại của triều đình. Năm 1820, thời Minh Mệnh, nhà Quốc học chính thức mang tên Quốc Tử Giám, trở thành trường học cấp cao nhất ở Kinh đô dưới triều Nguyễn. Quan tâm tới việc đào tạo, vua Tự Đức giao những người nào học hạnh sung làm chức quan ở Quốc Tử Giám. Các giám sinh được triều đình tạo điều kiện tốt nhất có thể cho việc học hành, ăn ở tại Giám, được triều đình cấp tiền, dầu đèn. Những người học kém, lười biếng sẽ bị trách phạt, thậm chí đuổi học.

Bước vào năm học mới, triển lãm Giáo dục triều Nguyễn - vang vọng còn lại ra mắt sẽ là nơi giúp các nhà nghiên cứu và đông đảo công chúng tìm hiểu những thông tin thú vị về một thời vàng son của Nho học, sống lại không khí bút nghiên trong quá khứ. /.

Tin cùng chuyên mục
Dân ca các DTTS trước thử thách sinh tồn: Thiếu "đất diễn” cho dân ca (Bài 2)

Dân ca các DTTS trước thử thách sinh tồn: Thiếu "đất diễn” cho dân ca (Bài 2)

Những câu hát, làn điệu dân ca của các DTTS đều được ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với một không gian, môi trường sống nhất định của mỗi dân tộc . Tuy nhiên với sự phát triển của cuộc sống hiện đại, "đất diễn" của dân ca đang ngày càng bị thu hẹp. Đây là một trong những thách thức lớn trong công tác gìn giữ, bảo tồn các làn điệu dân ca của đồng bào DTTS.
Tin nổi bật trang chủ
Việt Nam mong muốn sớm trở thành quan sát viên ở Liên minh châu Phi

Việt Nam mong muốn sớm trở thành quan sát viên ở Liên minh châu Phi

Thời sự - PV - 3 phút trước
Nhận lời mời của Tổng thống Kenya Uhuru Kenyatta, Chủ tịch luân phiên của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (HĐBA LHQ) tháng 10/2021, tối 28/10, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã tham dự phiên Thảo luận mở Cấp cao trực tuyến về Hợp tác giữa LHQ và Liên minh châu Phi với chủ đề “Tăng cường đoàn kết vì hòa bình và an ninh trong một môi trường xung đột đang thay đổi”.
Bắc Trung bộ tiếp tục mưa, nguy cơ ngập úng vùng trũng đã hiện hữu

Bắc Trung bộ tiếp tục mưa, nguy cơ ngập úng vùng trũng đã hiện hữu

Môi trường sống - Khánh Ngân - 1 giờ trước
Sáng 28/10, các tỉnh ở khu vực Bắc Trung bộ lại xuất hiện mưa trên diện rộng, lượng mưa lớn. Nguy cơ ngập lụt ở vùng trũng thấp và sạt lở vùng núi là rất cao. Trước đó ở các tỉnh Bắc Trung bộ đã có mưa liên tiếp trong nhiều ngày, mực nước ở hồ chứa, sông ngòi đã lên cao chưa kịp rút.
Bắt 2 vụ vận chuyển hơn 10.000 gói thuốc lá ngoại và 3 đối tượng xuất, nhập cảnh trái phép qua biên giới

Bắt 2 vụ vận chuyển hơn 10.000 gói thuốc lá ngoại và 3 đối tượng xuất, nhập cảnh trái phép qua biên giới

Pháp luật - PV - 2 giờ trước
Rạng sáng nay, 28/10, các đơn vị BĐBP Tây Ninh đã phát hiện và bắt 2 vụ vận chuyển thuốc lá lậu với tang vật trên 10.000 gói thuốc lá ngoại; ngăn chặn 3 đối tượng xuất, nhập cảnh trái phép qua biên giới.
Ban hành quy định về 19 điều đảng viên không được làm

Ban hành quy định về 19 điều đảng viên không được làm

Thời sự - BĐT - 2 giờ trước
Thay mặt Ban Chấp hành Trung ương, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vừa ký quy định số 37-QĐ/TW về những điều đảng viên không được làm. Quy định này thay thế Quy định số 47-QĐ/TW (ngày 1/11/2011).
Tổ chức Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII

Tổ chức Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII

Thể thao - Giải trí - T.Hợp - 3 giờ trước
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Quyết định 2761/QĐ-BVHTTDL ngày 27/10/2021 về việc tổ chức Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII.
Đổi thay ở Mường Nhé

Đổi thay ở Mường Nhé

Về mảnh đất ngã ba biên giới Mường Nhé (Điện Biên) hôm nay không còn cảnh nghèo đói, lạc hậu, thay vào đó là những bản làng ấm no hiện hữu. Qua đó, khẳng định chủ trương, chính sách đầu tư đúng đắn của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên của đồng bào nơi đây.
Thông cáo báo chí số 9 Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XV

Thông cáo báo chí số 9 Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XV

Tin tức - PV - 4 giờ trước
Thứ Năm, ngày 28/10/2021, Quốc hội tiếp tục ngày làm việc thứ 9 theo hình thức trực tuyến dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội.
Việt Nam nỗ lực đóng góp cho quan hệ đối tác chiến lược ASEAN-Nga

Việt Nam nỗ lực đóng góp cho quan hệ đối tác chiến lược ASEAN-Nga

Thời sự - PV - 4 giờ trước
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, là Đối tác chiến lược toàn diện và bạn bè hữu nghị truyền thống của Nga, Việt Nam luôn nỗ lực đóng góp cho sự phát triển quan hệ Đối tác chiến lược và hợp tác cùng có lợi giữa ASEAN và Nga.
Ngày 28/10: Việt Nam có 4.892 ca mắc COVID-19 và 1.649 ca khỏi bệnh

Ngày 28/10: Việt Nam có 4.892 ca mắc COVID-19 và 1.649 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 4 giờ trước
Ngày 28/10, Việt Nam có 4.892 ca mắc mới COVID-19 trong đó có 1.980 ca trong cộng đồng. Trong ngày có 1.649 bệnh nhân COVID-19 được công bố khỏi bệnh.
Chế biến sâu - Giải pháp bền vững cho tiêu thụ nông sản vùng DTTS và miền núi: Dư địa lớn còn bỏ ngỏ (Bài 1)

Chế biến sâu - Giải pháp bền vững cho tiêu thụ nông sản vùng DTTS và miền núi: Dư địa lớn còn bỏ ngỏ (Bài 1)

Kinh tế - Thúy Hồng - 4 giờ trước
Vùng DTTS và miền núi có lợi thế rất lớn về sản xuất các loại nông sản đặc trưng để chế biến và xuất khẩu ra thị trường thế giới. Tuy nhiên hiện nay, lĩnh vực chế biến rau quả và một số các mặt hàng nông sản ở vùng DTTS vẫn còn hạn chế, chưa thu hút được các doanh nghiệp lớn tham gia đầu tư. Do hạn chế về năng lực chế biến, trong đại dịch Covid-19 vừa qua, nhiều mặt hàng nông sản bị dư thừa, không thể tiêu thụ, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người dân.
Kinh tế vẫn tăng trưởng trong “bão dịch”

Kinh tế vẫn tăng trưởng trong “bão dịch”

Sự kiện - Bình luận - Thanh Hải - 5 giờ trước
Dù phải chịu những tác động lớn do đại dịch Covid-19 gây ra, nhưng Việt Nam đã kiểm soát tốt dịch bệnh. Niềm vui càng được nhân lên, khi trong bối cảnh ấy, kinh tế nước nhà vẫn đạt được kết quả đáng ghi nhận: Thu ngân sách vượt dự toán, kim ngạch vẫn tăng trưởng, an ninh lương thực bảo đảm... Tuy nhiên, trước giai đoạn “bình thường mới” đang đặt ra không ít thách thức.