Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phòng dịch bệnh bằng luật tục ở buôn làng xưa

Tấn Vịnh - 20:09, 06/08/2021

Ngày xưa, đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng cao miền núi, đời sống còn nhiều khó khăn, việc tiếp cận các dịch vụ y tế hạn chế. Đi liền với đói nghèo, lạc hậu là dịch bệnh thường xuyên xảy ra. Từ đó đồng bào có nhiều cách để phòng chống, ngăn chặn dịch bệnh. Đặc biệt, luật tục (tập quán pháp) của đồng bào đều có những quy định xử phạt nghiêm khắc để ngăn ngừa, phòng chống dịch bệnh.

Hàng rào kiên cố của một ngôi làng của người Ba Na khi xưa (ảnh: Daniel Léger)
Hàng rào kiên cố ở một ngôi làng của người Ba Na khi xưa (ảnh: Daniel Léger)

Những quy định nghiêm ngặt để phòng dịch

Xưa kia, đồng bào các dân tộc ở vùng Trường Sơn- Tây Nguyên đều có những quy định nghiêm ngặt trong phòng chống dịch bệnh.  Khi trong làng có dịch bệnh, người trong làng không được sang làng khác. Đồng bào thường làm dấu hiệu trên các con đường vào làng bằng cách chăng dây buộc ngang đường, trồng cây chặn lối đi lại. Khách hoặc người lạ vào làng thấy “dấu cấm đi” là biết có chuyện bất ổn, tín hiệu “nội bất xuất ngoại bất nhập” và tự giác rút lui ngay lập tức mà không cần có “đội cưỡng chế ”.

Khi trong làng xảy ra dịch bệnh, bà con không được ở nhà, không được tập trung đông người mà phải phân tán vào rừng, tự cách ly để khỏi bị lây nhiễm. Nếu người trong làng đi đến buôn làng khác khi đang bị dịch bệnh thì không được về làng ngay mà ở ngoài rừng, cách ly một thời gian khá lâu sau mới được về nhà. Người nhà và bà con trong làng dựng một cái túp lều trong rừng cho người bị nghi dịch bệnh tạm trú ở đó. Gia đình cung cấp đầy đủ đồ ăn hàng ngày. Người bị cách ly không được vào các chòi rẫy, không được xuống suối uống nước, tắm ở đầu nguồn để hạn chế nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh ra môi trường nước. Thời gian ở trong rừng phải ít nhất từ 10-15 ngày.

Ngày xưa, mỗi làng đều có hàng rào bảo vệ. Hàng rào xung quanh làng không những để bảo vệ cuộc sống dân làng mà còn là dấu hiệu phân định giới mốc, địa vực cư trú, sở hữu đất đai, dấu hiệu thông báo điều kiêng cữ cấm tuyệt đối người ngoài vào làng khi dịch bệnh.

Những thời điểm xảy ra dịch bệnh nguy hiểm thì đồng bào gia cố, làm mới hàng rào thành nhiều lớp vòng trong, vòng ngoài rất chắc chắn. Các vị chủ làng, già làng có uy tín luôn khuyên bảo, nhắc nhở dân chúng thực hiện việc phòng chống dịch bệnh. Những người không tuân thủ sẽ bị bà con lên án. Đặc biệt, người nào vô tình làm lây lan dịch bệnh, gây ảnh hưởng đến cuộc sống, tính mạng của người dân trong làng thì bị xử phạt nghiêm khắc.

Luật tục quy định xử phạt nghiêm khắc

Luật tục của đồng bào có những quy định cụ thể về việc phân xử cho các đối tượng làm lây lan dịch bệnh. Nhiều điều luật đề cập khá rõ về việc phòng và chống dịch bệnh, việc xét xử, phạt vạ những “tội trạng”, “tội danh” như “Tội bị bệnh truyền nhiễm mà không khai báo”, “Tội không khai báo người bị chết vì dịch bệnh”, “Tội làm lây truyền dịch bệnh cho người khác”, “Tội phao tin không đúng về dịch bệnh làm dân làng sợ hãi”, “Tội xông vào làng bất chấp làng có cữ vì dịch bệnh”, ...

Bên cạnh xử tội làm lây lan dịch bệnh ở người, luật tục của đồng bào miền núi cũng có những điều luật quy định xử phạt đối với các tội làm lây dịch bệnh ở gia súc. Đó là “Tội không trình báo với người đầu làng về có dịch trâu bò”, “Tội không chăm sóc đàn gia súc của mình khi có dịch bệnh”...

Làng của người Cơ Tu ở miền núi Quảng Nam hôm nay (Ảnh A Lăng Ngước)
Làng của người Cơ Tu ở miền núi Quảng Nam hôm nay (Ảnh A Lăng Ngước)

Về “Tội bị bệnh truyền nhiễm mà không khai báo”, luật tục Ê Đê luận giải như sau: “Khi bệnh lan rộng, lây đến các làng khác, nếu không có một ai, là đàn bà hay đàn ông chạy đi báo cho cây đa đầu suối, cây sung đầu làng, báo cho những kẻ trông coi những người em, những người cháu, dân làng (như vậy thì khác nào) họ đem trăn, đem rắn bỏ vào nhà người ta, khác nào kẻ thấy dân làng khỏe mạnh sinh ra ganh ghét. Như vậy, hắn là kẻ có tội, có chuyện phải đưa ra xét xử giữa người ta với hắn”.

“Tội làm lây lây lan dịch bệnh cho người khác”, luật tục Ê Đê ghi rõ: “Những năm có thiên tai, hạn hán, thời tiết nóng nực, ông Đu, ông Điê (các vị thần tối cao trong hệ thống thần linh của người Ê Đê) thường gieo rắc tai họa. Hắn bị trời làm cho ốm đau, thế mà hắn không chịu kiêng cữ. Hắn như con voi của thần Cá Sấu đến cọ mình vào cây kcik, như con voi của thần Cá Sấu đến cọ mình vào cây kpang, hắn muốn truyền bệnh cho dân làng của tù trưởng nhà giàu. Vì hắn mà làm chết cả những tay cuốc, tay chà gạc giỏi giang, những người có tài tháo vát, khỏe mạnh. Vậy, có việc phải xét xử giữa người khác với hắn”.

Luật tục của dân tộc M’nông (phat duôih) có những quy định cụ thể về việc phân xử, xét xử cho các đối tượng làm lây lan dịch bệnh. Luật tục M’nông có hàng trăm “điều luật”, trong đó có đề cập khá rõ về việc phòng và chống dịch bệnh và xét xử, phạt vạ những trường vi phạm. Về “Tội gieo rắc, lây lan dịch bệnh cho người khác”, luật tục M’nông nói như sau: “Bon mình có bệnh lây truyền/Mình không được vào bon người khác/Nếu ta vào bon họ/Tức là truyền bệnh cho bon đó/Nếu bon họ có bệnh truyền nhiễm/Ta không được và bon của họ/Nếu ta vào bon họ/Tức là rước bệnh về làng mình/Mang bệnh về gây hại bon làng/Mang dây mây từ ngoài rừng xa/Làm cho bon làng bị gai đâm/Đổ nước tro làm cho giường mục”.

Đến nay, dù xã hội đã phát triển, song khi gặp dịch bệnh, việc đối phó với khủng hoảng này tùy theo điều kiện của từng vùng. Thực tế cho thấy, việc phòng ngừa dịch bằng cách ly, ngăn chặn từ xa trở nên hiệu quả trong việc đối phó với đại dịch Covid-19 đang bùng phát và diễn biến phức tạp trên toàn thế giới. Trong quá khứ, bằng nếp sống, cách ứng xử, luật tục...đồng bào các dân tộc ở vùng Trường Sơn - Tây Nguyên cũng đã tồn tại, vượt qua những cơn nguy nan và từ đó hình thành ý thức, kinh nghiệm trong việc phòng chống dịch bệnh, bảo vệ cuộc sống buôn làng.

Tin nổi bật trang chủ
Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Vinh Tơr gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín tỉnh Lào Cai

Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Vinh Tơr gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín tỉnh Lào Cai

Ngày 8/8, tại Hà Nội, Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Y Vinh Tơr đã thân mật tiếp đón Đoàn đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS tỉnh Lào Cai. Cùng tiếp đoàn còn có lãnh đạo một số vụ, đơn vị trực thuộc UBDT.
Bộ Y tế: Không được coi đồng tính, song tính, chuyển giới là bệnh

Bộ Y tế: Không được coi đồng tính, song tính, chuyển giới là bệnh

Sức khỏe - T.Hợp - 21:15, 08/08/2022
Bộ Y tế vừa có Công văn số 4132/BYT-PC gửi sở y tế các tỉnh, thành phố; các cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc Bộ Y tế; Y tế các bộ, ngành về việc chấn chỉnh công tác khám, chữa bệnh đối với người đồng tính, song tính và chuyển giới.
Nhìn lại 10 năm thực hiện chính sách cho Người có uy tín: Lộ diện nhiều bất cập (Bài 8)

Nhìn lại 10 năm thực hiện chính sách cho Người có uy tín: Lộ diện nhiều bất cập (Bài 8)

Người có uy tín - Hồng Minh - 20:31, 08/08/2022
Chỉ thị số 49-CT/TW ngày 20/10/2015 của Ban Bí thư khóa XI về tăng cường và đổi mới công tác dân vận của Đảng ở vùng đồng bào DTTS, trong đó có nội dung yêu cầu: “Đề cao và phát huy tốt vai trò của già làng, trưởng bản, Người có uy tín trong đồng bào”; Quyết định số 2561/QĐ-TTg ngày 21/12/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tăng cường vai trò của Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS, cũng nêu rõ: Tăng cường vận động phát huy vai trò và thực hiện chế độ chính sách đối với Người có uy tín, góp phần thực hiện tốt công tác dân tộc; Báo cáo chính trị tại Đại hội lần thứ XIII của Đảng tiếp tục khẳng định: “Chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, Người có uy tín tiêu biểu trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số” ... cho thấy, vai trò của Người có uy tín luôn được đề cao, là “cánh tay nối dài” giữa Nhân dân với Đảng, Nhà nước. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc về thể chế, chính sách, chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ này.
Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện tín dụng chính sách tại vùng khó khăn: “Siết” điều kiện, giảm lãi suất vay vốn (Bài 4)

Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện tín dụng chính sách tại vùng khó khăn: “Siết” điều kiện, giảm lãi suất vay vốn (Bài 4)

Chính sách dân tộc - Tùng Nguyên - 20:19, 08/08/2022
Bộ Tài chính đề xuất giảm lãi suất và sửa đổi điều kiện bảo đảm vốn vay. Những sửa đổi này là nhằm đưa chính sách về đúng bản chất “tín dụng ưu đãi”, đồng thời tạo hành lang pháp lý để bảo toàn dòng vốn.
Sông Công (Thái Nguyên): Nguy cơ tai nạn giao thông cao vì dân phải đi ngược chiều!

Sông Công (Thái Nguyên): Nguy cơ tai nạn giao thông cao vì dân phải đi ngược chiều!

Tiếng nói từ cơ sở - Thiên An - Mỹ Dung - 20:16, 08/08/2022
Theo phản ánh của người dân thuộc tổ 3, Tân Sơn, phường Lương Sơn, thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, các hộ dân sống tại đây vô cùng bất an, khi gần chục năm nay, họ vẫn phải đi đường cấm lối lên cao tốc - khu vực nút giao Sông Công và đi ngược chiều mỗi khi ra Quốc lộ 3.
Tích cực chuẩn bị cho Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại

Tích cực chuẩn bị cho Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại

Sự kiện - Bình luận - Văn Hoa - 20:13, 08/08/2022
Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại, dự kiến diễn ra cuối tháng 9/2022 tại Thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái. Tại sự kiện, sẽ diễn ra màn đại Xòe đoàn kết với 2.022 người tham gia. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với bà Lê Thị Thanh Bình, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Yên Bái về công tác chuẩn bị cho sự kiện đặc biệt này.
Dân tộc Cơ Ho

Dân tộc Cơ Ho

Dân tộc Cơ Ho với số dân trên 200.000 người, cư trú chủ yếu ở tỉnh Lâm Đồng. Người Cơ Ho có các nhóm địa phương: Xrê (Sờ Rê), Nộp (Tu nốp), Cơ Dòn, Chil, Lát (Lách), Tơ Ring (Tring). Hiện nay, đồng bào Cơ Ho cũng đã biết tận dụng và phát huy lợi thế du lịch văn hóa để cải thiện sinh kế. Qua đó làm phong phú sản phẩm du lịch của địa phương và góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng Cơ Ho. Vì thế đời sống của đồng bào ngày càng ấm no, phát triển.
Xăng dầu giảm, giá hàng hóa có bớt “nóng”?

Xăng dầu giảm, giá hàng hóa có bớt “nóng”?

Kinh tế - Tùng Nguyên - 20:09, 08/08/2022
Hiện giá xăng dầu đã bước đầu giảm nhưng giá cả của nhiều mặt hàng thiết yếu phục vụ người dân vẫn ở mức cao gây ảnh hưởng đến cung cầu hàng hóa, ổn định thị trường và cuộc sống của người dân. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo tăng cường ổn định thị trường và an sinh xã hội, nhưng liệu giá cả các mặt hành thiết yếu từ nay đến cuối năm có bớt “nóng”?
Khai mạc Hội nghị Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam lần thứ 13, Khóa IX mở rộng

Khai mạc Hội nghị Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam lần thứ 13, Khóa IX mở rộng

Tin tức - Văn Hoa - Hương Diệp - 20:08, 08/08/2022
Ngày 8/8, tại tỉnh Ninh Bình, Hội nghị Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ 13, Khóa IX mở rộng, nhiệm kỳ 2019 - 2024 đã chính thức khai mạc.
Thông cáo báo chí về chương trình Phiên họp thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Thông cáo báo chí về chương trình Phiên họp thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Thời sự - PV - 20:03, 08/08/2022
Theo dự kiến, phiên họp thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ khai mạc vào ngày 09/8/2022 và dự kiến bế mạc vào ngày 11/8/2022. Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tham dự, phát biểu khai mạc và cùng các Phó Chủ tịch Quốc hội thay phiên điều hành nội dung phiên họp.
Cà Mau: Ban hành Nghị quyết quy định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia

Cà Mau: Ban hành Nghị quyết quy định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia

Chính sách dân tộc - H.Nguyên - 20:00, 08/08/2022
Chủ tịch HĐND tỉnh Cà Mau Nguyễn Tiến Hải đã ký và ban hành Nghị quyết Số: 06/2022/NQ-HĐND về quy định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn I: Từ 2021 - 2025.
3 họa sĩ Việt mang tranh đi dự triển lãm quốc tế

3 họa sĩ Việt mang tranh đi dự triển lãm quốc tế

Tin tức - Nguyệt Anh - 18:18, 08/08/2022
Trong số 200 họa sĩ tham gia triển lãm quốc tế nghệ thuật thị giác diễn ra tại Thái Lan, Việt Nam có 3 họa sĩ gồm Lý Khắc Nhu, Lý Chánh Vân và Việt Kim Quyên.