Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phòng dịch bệnh bằng luật tục ở buôn làng xưa

Tấn Vịnh - 20:09, 06/08/2021

Ngày xưa, đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng cao miền núi, đời sống còn nhiều khó khăn, việc tiếp cận các dịch vụ y tế hạn chế. Đi liền với đói nghèo, lạc hậu là dịch bệnh thường xuyên xảy ra. Từ đó đồng bào có nhiều cách để phòng chống, ngăn chặn dịch bệnh. Đặc biệt, luật tục (tập quán pháp) của đồng bào đều có những quy định xử phạt nghiêm khắc để ngăn ngừa, phòng chống dịch bệnh.

Hàng rào kiên cố của một ngôi làng của người Ba Na khi xưa (ảnh: Daniel Léger)
Hàng rào kiên cố ở một ngôi làng của người Ba Na khi xưa (ảnh: Daniel Léger)

Những quy định nghiêm ngặt để phòng dịch

Xưa kia, đồng bào các dân tộc ở vùng Trường Sơn- Tây Nguyên đều có những quy định nghiêm ngặt trong phòng chống dịch bệnh.  Khi trong làng có dịch bệnh, người trong làng không được sang làng khác. Đồng bào thường làm dấu hiệu trên các con đường vào làng bằng cách chăng dây buộc ngang đường, trồng cây chặn lối đi lại. Khách hoặc người lạ vào làng thấy “dấu cấm đi” là biết có chuyện bất ổn, tín hiệu “nội bất xuất ngoại bất nhập” và tự giác rút lui ngay lập tức mà không cần có “đội cưỡng chế ”.

Khi trong làng xảy ra dịch bệnh, bà con không được ở nhà, không được tập trung đông người mà phải phân tán vào rừng, tự cách ly để khỏi bị lây nhiễm. Nếu người trong làng đi đến buôn làng khác khi đang bị dịch bệnh thì không được về làng ngay mà ở ngoài rừng, cách ly một thời gian khá lâu sau mới được về nhà. Người nhà và bà con trong làng dựng một cái túp lều trong rừng cho người bị nghi dịch bệnh tạm trú ở đó. Gia đình cung cấp đầy đủ đồ ăn hàng ngày. Người bị cách ly không được vào các chòi rẫy, không được xuống suối uống nước, tắm ở đầu nguồn để hạn chế nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh ra môi trường nước. Thời gian ở trong rừng phải ít nhất từ 10-15 ngày.

Ngày xưa, mỗi làng đều có hàng rào bảo vệ. Hàng rào xung quanh làng không những để bảo vệ cuộc sống dân làng mà còn là dấu hiệu phân định giới mốc, địa vực cư trú, sở hữu đất đai, dấu hiệu thông báo điều kiêng cữ cấm tuyệt đối người ngoài vào làng khi dịch bệnh.

Những thời điểm xảy ra dịch bệnh nguy hiểm thì đồng bào gia cố, làm mới hàng rào thành nhiều lớp vòng trong, vòng ngoài rất chắc chắn. Các vị chủ làng, già làng có uy tín luôn khuyên bảo, nhắc nhở dân chúng thực hiện việc phòng chống dịch bệnh. Những người không tuân thủ sẽ bị bà con lên án. Đặc biệt, người nào vô tình làm lây lan dịch bệnh, gây ảnh hưởng đến cuộc sống, tính mạng của người dân trong làng thì bị xử phạt nghiêm khắc.

Luật tục quy định xử phạt nghiêm khắc

Luật tục của đồng bào có những quy định cụ thể về việc phân xử cho các đối tượng làm lây lan dịch bệnh. Nhiều điều luật đề cập khá rõ về việc phòng và chống dịch bệnh, việc xét xử, phạt vạ những “tội trạng”, “tội danh” như “Tội bị bệnh truyền nhiễm mà không khai báo”, “Tội không khai báo người bị chết vì dịch bệnh”, “Tội làm lây truyền dịch bệnh cho người khác”, “Tội phao tin không đúng về dịch bệnh làm dân làng sợ hãi”, “Tội xông vào làng bất chấp làng có cữ vì dịch bệnh”, ...

Bên cạnh xử tội làm lây lan dịch bệnh ở người, luật tục của đồng bào miền núi cũng có những điều luật quy định xử phạt đối với các tội làm lây dịch bệnh ở gia súc. Đó là “Tội không trình báo với người đầu làng về có dịch trâu bò”, “Tội không chăm sóc đàn gia súc của mình khi có dịch bệnh”...

Làng của người Cơ Tu ở miền núi Quảng Nam hôm nay (Ảnh A Lăng Ngước)
Làng của người Cơ Tu ở miền núi Quảng Nam hôm nay (Ảnh A Lăng Ngước)

Về “Tội bị bệnh truyền nhiễm mà không khai báo”, luật tục Ê Đê luận giải như sau: “Khi bệnh lan rộng, lây đến các làng khác, nếu không có một ai, là đàn bà hay đàn ông chạy đi báo cho cây đa đầu suối, cây sung đầu làng, báo cho những kẻ trông coi những người em, những người cháu, dân làng (như vậy thì khác nào) họ đem trăn, đem rắn bỏ vào nhà người ta, khác nào kẻ thấy dân làng khỏe mạnh sinh ra ganh ghét. Như vậy, hắn là kẻ có tội, có chuyện phải đưa ra xét xử giữa người ta với hắn”.

“Tội làm lây lây lan dịch bệnh cho người khác”, luật tục Ê Đê ghi rõ: “Những năm có thiên tai, hạn hán, thời tiết nóng nực, ông Đu, ông Điê (các vị thần tối cao trong hệ thống thần linh của người Ê Đê) thường gieo rắc tai họa. Hắn bị trời làm cho ốm đau, thế mà hắn không chịu kiêng cữ. Hắn như con voi của thần Cá Sấu đến cọ mình vào cây kcik, như con voi của thần Cá Sấu đến cọ mình vào cây kpang, hắn muốn truyền bệnh cho dân làng của tù trưởng nhà giàu. Vì hắn mà làm chết cả những tay cuốc, tay chà gạc giỏi giang, những người có tài tháo vát, khỏe mạnh. Vậy, có việc phải xét xử giữa người khác với hắn”.

Luật tục của dân tộc M’nông (phat duôih) có những quy định cụ thể về việc phân xử, xét xử cho các đối tượng làm lây lan dịch bệnh. Luật tục M’nông có hàng trăm “điều luật”, trong đó có đề cập khá rõ về việc phòng và chống dịch bệnh và xét xử, phạt vạ những trường vi phạm. Về “Tội gieo rắc, lây lan dịch bệnh cho người khác”, luật tục M’nông nói như sau: “Bon mình có bệnh lây truyền/Mình không được vào bon người khác/Nếu ta vào bon họ/Tức là truyền bệnh cho bon đó/Nếu bon họ có bệnh truyền nhiễm/Ta không được và bon của họ/Nếu ta vào bon họ/Tức là rước bệnh về làng mình/Mang bệnh về gây hại bon làng/Mang dây mây từ ngoài rừng xa/Làm cho bon làng bị gai đâm/Đổ nước tro làm cho giường mục”.

Đến nay, dù xã hội đã phát triển, song khi gặp dịch bệnh, việc đối phó với khủng hoảng này tùy theo điều kiện của từng vùng. Thực tế cho thấy, việc phòng ngừa dịch bằng cách ly, ngăn chặn từ xa trở nên hiệu quả trong việc đối phó với đại dịch Covid-19 đang bùng phát và diễn biến phức tạp trên toàn thế giới. Trong quá khứ, bằng nếp sống, cách ứng xử, luật tục...đồng bào các dân tộc ở vùng Trường Sơn - Tây Nguyên cũng đã tồn tại, vượt qua những cơn nguy nan và từ đó hình thành ý thức, kinh nghiệm trong việc phòng chống dịch bệnh, bảo vệ cuộc sống buôn làng.

Tin cùng chuyên mục
Huyện miền núi Tri Tôn (An Giang): Triển khai nhiều giải pháp đảm bảo cuộc sống cho đồng bào Khmer hồi hương

Huyện miền núi Tri Tôn (An Giang): Triển khai nhiều giải pháp đảm bảo cuộc sống cho đồng bào Khmer hồi hương

Trở về sau những tháng ngày vô cùng khó khăn vì đại dịch Covid-19 tại các thành phố lớn, đồng bào Khmer huyện miền núi Tri Tôn (An Giang) đã dần vượt qua khó khăn trước mắt từ sự chung tay hỗ trợ của các cấp chính quyền, các tổ chức, lực lượng vũ trang. Tuy nhiên, vấn đề đảm bảo cuộc sống, kế sinh nhai cho đồng bào sau khi hết hạn cách ly, đang là vấn đề trăn trở của các cấp chính quyền sở tại.
Tin nổi bật trang chủ
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Bảo hiểm nông nghiệp dù khó cũng phải làm

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Bảo hiểm nông nghiệp dù khó cũng phải làm

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV, sáng 25/10, Quốc hội tiến hành thảo luận tại tổ về dự án Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi). Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cho rằng cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật để tháo gỡ các điểm nghẽn, các vướng mắc để thúc đẩy thị trường bảo hiểm phát triển nhanh hơn, bền vững hơn. Quan tâm đến bảo hiểm trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: Dù khó cũng phải làm để tạo được bệ đỡ cho người nông dân.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì cuộc họp tổng kết sơ bộ kết quả tuần họp đầu tiên tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì cuộc họp tổng kết sơ bộ kết quả tuần họp đầu tiên tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Thời sự - PV - 20:59, 25/10/2021
Chiều 25/10, tại Nhà Quốc hội, ngay sau khi kết thúc phiên họp toàn thể của Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội đã chủ trì cuộc họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội với các cơ quan hữu quan để tổng kết sơ bộ tuần họp đầu tiên theo hình thức trực tuyến của Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV.
Chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão và khắc phục hậu quả mưa lũ tại các tỉnh miền Trung

Chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão và khắc phục hậu quả mưa lũ tại các tỉnh miền Trung

Tin tức - T.Hợp - 20:10, 25/10/2021
Ngày 25/10, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Công điện số 1426 /CĐ-TTg về việc chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão và khắc phục hậu quả mưa lũ tại các tỉnh miền Trung.
Thông cáo báo chí số 6 Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Thông cáo báo chí số 6 Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV

Tin tức - PV - 19:35, 25/10/2021
Thứ Hai, ngày 25/10/2021, Quốc hội tiếp tục ngày làm việc thứ 6 theo hình thức trực tuyến tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ.
Khẩn trương hoàn thiện chiến lược ứng phó dịch COVID-19 trong tình hình mới

Khẩn trương hoàn thiện chiến lược ứng phó dịch COVID-19 trong tình hình mới

Tin tức - PV - 19:00, 25/10/2021
Chiều 25/10, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống COVID-19 đã làm việc với các bộ, ngành thành viên Ban Chỉ đạo về dự thảo Chiến lược tổng thể ứng phó hiệu quả đại dịch COVID-19 trong tình hình mới.
Ngày 25/10: Việt Nam có 3.639 ca mắc COVID-19 và 1.323 ca khỏi bệnh

Ngày 25/10: Việt Nam có 3.639 ca mắc COVID-19 và 1.323 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:45, 25/10/2021
Ngày 25/10: Việt Nam có 3.639 ca mắc mới COVID-19 trong đó có 1.573 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 1.323 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Đổi thay ở Mường Nhé

Đổi thay ở Mường Nhé

Về mảnh đất ngã ba biên giới Mường Nhé (Điện Biên) hôm nay không còn cảnh nghèo đói, lạc hậu, thay vào đó là những bản làng ấm no hiện hữu. Qua đó, khẳng định chủ trương, chính sách đầu tư đúng đắn của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên của đồng bào nơi đây.
Đắk Lắk: Phòng, chống dịch Covid-19 trong vùng đồng bào DTTS bằng những hoạt động, việc làm cụ thể

Đắk Lắk: Phòng, chống dịch Covid-19 trong vùng đồng bào DTTS bằng những hoạt động, việc làm cụ thể

Trang địa phương - Lê Hường (thực hiện -CĐ) - 18:40, 25/10/2021
Thời gian qua, tình hình dịch bệnh Covid-19 trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk diễn biến phức tạp, nhiều buôn đồng bào DTTS xuất hiện các chùm ca bệnh đông bệnh nhân, mức độ lây lan nhanh, nguy hiểm. Với chức năng của ngành công tác dân tộc, Ban Dân tộc tỉnh Đắk Lắk đã triển khai nhiều hoạt động, việc làm cụ thể nhằm nâng cao cảnh giác phòng dịch và hỗ trợ đồng bào DTTS. Báo Dân tộc và Phát triển có cuộc trao đổi thông tin với bà H’Yao Knul, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Đắk Lắk về vấn đề này.
Lập trung tâm điều hành triển khai hóa đơn điện tử

Lập trung tâm điều hành triển khai hóa đơn điện tử

Tin tức - PV - 18:30, 25/10/2021
Để triển khai hóa đơn điện tử từ tháng 11/2021, ngày 25/10, Tổng cục Thuế đã công bố khai trương hệ thống trung tâm điều hành triển khai hóa đơn điện tử đặt tại Tổng cục Thuế và 6 cục thuế triển khai đợt 1 là Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Quảng Ninh, Phú Thọ và Bình Định.
ASEAN cần sự đồng hành của cộng đồng DN trong phục hồi kinh tế

ASEAN cần sự đồng hành của cộng đồng DN trong phục hồi kinh tế

Tin tức - PV - 18:15, 25/10/2021
Cộng đồng doanh nghiệp cần tiếp tục chung tay với chính phủ các nước ASEAN trong việc đẩy lùi đại dịch, thúc đẩy phục hồi kinh tế bởi lẽ ASEAN rất cần sự năng động, chủ động, sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp trong việc thích ứng với tình trạng bình thường mới.
Lào Cai: Tỉnh lộ 158 sạt lở nghiêm trọng, giao thông bị ách tắc

Lào Cai: Tỉnh lộ 158 sạt lở nghiêm trọng, giao thông bị ách tắc

Xã hội - T.Hợp - 17:17, 25/10/2021
Chiều 25/10, Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn huyện Bát Xát (Lào Cai) cho biết, hàng nghìn mét khối đá tảng rất lớn sạt lở từ trên cao 10m, đã vùi lấp hơn 70m đường tỉnh lộ 158, nối thị trấn Bát Xát với các xã phía bắc của huyện, làm ách tắc giao thông tại đây.
Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021

Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021

Tin tức - Cát Tường - 17:04, 25/10/2021
Văn phòng Chính phủ vừa có Công điện 7776/CĐ-VPCP ngày 25/10/2021 về việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021.