Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người Ơ Đu ở xứ Nghệ: Điều còn lại sau những thăng trầm (Bài 3)

Thanh Hải - 09:41, 24/10/2022

Dù trải qua nhiều đổi thay, nhưng văn hóa của người Ơ Đu (xã Nga My, huyện Tương Dương (Nghệ An) vẫn vẫn còn lưu giữ nhiều giá trị riêng biệt, không thể lẫn lộn. Điều đang quý là những năm gần đây, thế hệ trẻ người Ơ Đu không chỉ được học hành đầy đủ mà còn là những “sứ giả” lan tỏa văn hóa của dân tộc.

Những đứa trẻ Ơ Đu ở Văng Môn trên đường đi học về
Những đứa trẻ Ơ Đu ở Văng Môn trên đường đi học về

Gĩư gìn giá trị riêng có

“Người Ơ Đu tính thời gian trong năm bắt đầu từ ngày có tiếng sấm đầu tiên; đó cũng là lễ hội lớn nhất, được tổ chức rất long trọng. Lễ thường kéo dài cho đến khi xong xuôi mọi công việc quan trọng trong bản, thì mới kết thúc (khoảng từ 3-7 ngày) ”, Phó Chủ tịch UBND xã Nga My huyện Tương Dương Vi Thị Mùi chia sẻ thông tin.

Theo bà Mùi, nghi lễ đầu tiên của lễ hội là phong sắc, phong tước cho các chức sắc trong bản như trưởng họ, già làng, các chức sắc trong giới thầy mo, và đổi tên cho những người đàn ông đã trưởng thành (có con cháu đầy đàn). Những đứa trẻ sinh trong năm, đến ngày lễ hội đón tiếng sấm, được các thầy mo đến nhà làm lễ nhập họ và chính thức đặt tên.

Nhà sinh hoạt cộng đồng của người Ơ Đu ở Văng Môn khang trang, sạch đẹp
Nhà sinh hoạt cộng đồng của người Ơ Đu ở Văng Môn khang trang, sạch đẹp

Nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Tương Dương Vi Tân Hợi thông tin: Những năm 50 của thế kỷ trước, đồng bào Ơ Đu khắp nơi thường tụ họp về bản Xốp Pột (xã Kim Đa) để vui hội đón tiếng sấm, vì theo họ nghĩ vua của người Ơ Đu đã từng đóng đô ở đó. Họ giết trâu, mổ bò, lợn, uống rượu cần, ca hát, nhảy múa, chơi các trò chơi như đánh khăng, chọi gụ, chọi gà, đi kà kheo... rất từng bừng. Ngoài ra, người Ơ Đu còn có lễ tổ chức rước hồn lúa và ăn cơm mới. Và hiện nay, còn có cả ăn tết Nguyên đán của dân tộc.

Các tài liệu cho thấy, người Ơ Đu không có nhạc cụ riêng biệt, nhưng sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ của người Khơ Mú, Thái như sáo, khèn, chiêng, trống; thuộc các làn điệu dân ca Khơ Mú, Thái như xuối, nhuôn, lăm, tơm. Người Ơ Đu đan lát đồ gia dụng bằng giang, mây, một phần tiêu dùng, phần làm hàng hóa để trao đổi.

Sau bao cuộc di chuyển chỗ ở, nhưng tư liệu sản xuất, cũng như đồ dùng trong sinh hoạt hàng ngày, trang phục cổ truyền của người Ơ Đu ở Tương Dương vẫn còn. Bằng chứng rõ nhất ở Văng Môn, là hình ảnh những người phụ nữ vẫn lưu giữ, duy trì dệt vải, thêu váy… Cụ Vi Thị Dung, 75 tuổi kể: Lớn lên, tôi đã được mẹ dạy dệt vải, thêu thùa. Giờ già rồi, tôi vẫn giữ thói quen này.

Ngoài những ngôi nhà mẫu theo dự án TĐC, nhiều hộ Ơ Đu ở bản Văng Môn, vẫn dựng nhà sàn theo lối truyền thống của dân tộc. Kiến trúc nhà ở của người Ơ Đu thường có 4 mái, lợp bằng nứa hoặc tranh, đầu nhà quay vào núi, cột chôn, một ngôi nhà thường có 4-8 cột, tương ứng với nhà 1 hay 3 gian. Khi dựng, bao giờ người Ơ Đu cũng dựng cột chính (cột góc ma nhà ở) trước, sau đó mới đến các cột khác theo thứ tự từ trái sang phải từ trên xuống dưới.

Về hôn nhân, người Ơ Đu phổ biến tục ở rể và không kết hôn với người trong cùng tộc họ.

Người Ơ Đu đã từng có ngôn ngữ riêng. Ngôn ngữ người Ơ Đu thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khơ me (ngữ hệ Nam Á). Tuy nhiên, theo ông Lo Thanh Bình, 75 tuổi, hiện nay, chỉ có một số người biết viết và nói thành thạo ngôn ngữ Ơ Đu.  Một phần do tiếng Ơ Đu khó học, khó nói và viết; một phần do những thăng trầm cuộc sống nên thất lạc hết.

Nhà ở theo mẫu TĐC của người Ơ Đu ở Văng Môn
Nhà ở theo mẫu TĐC của người Ơ Đu ở Văng Môn

Những “sứ giả" văn hóa

Chuyển về TĐC ở Văng Môn (xã Nga My), bà con chú trong việc học hành của con trẻ hơn. Hiện nay, trước cổng trụ sở UBND xã Nga My là ba trường học của 3 cấp mầm non, tiểu học và THCS. Tại bản Văng Môn, có 115 em trong độ tuổi đi học thì đều được đến trường. Sáng sáng, trên con đường vắt qua bao dãy núi, từng tốp học sinh Ơ Đu tíu tít đến trường. Đó là điều khác biệt mà khi bà con còn ở quê cũ, không có được. Khi về TĐC, được Đảng và Nhà nước quan tâm, chính sách ưu đãi về giáo dục đã là bước đệm quan trọng cho con trẻ đến trường, rồi theo học ngành nghề. 

Ghé thăm rất nhiều nhà dân ở bản, chúng tôi để ý trên vách, đã dán nhiều tấm giấy khen. Đấy là thành tích, là nỗ lực đáng kể của thế hệ mới của người Ơ Đu ở Văng Môn. Điều đó cho thấy, nhận thức về việc học hành của họ ngày càng nâng cao, tỉ lệ đến trường của trẻ em người Ơ Đu đã đạt 100%. 

Còn lãnh đạo xã Nga My thì cung cấp một thông tin rất ấn tượng: tại bản Văng Môn đã có 22 người Ơ Đu tốt nghiệp đại học, cao đẳng và trung cấp. Có 13 người đã được bố trí công việc ổn định tại cơ quan nhà nước như bác sĩ, công an, cán bộ xã…

Tái hiện Lễ hội đón tiếng sấm của người Ơ Đu
Tái hiện Lễ hội đón tiếng sấm của người Ơ Đu

Được học hành đầy đủ nên nhận thức người dân Ơ Đu càng được nâng cao. Những người trẻ của tộc người Ơ Đu được học hành, đã rời bản làng đi làm việc ở nhiều miền quê khác. 

Trong số những người Ơ Đu làm cán bộ nhà nước có bác sĩ Lo Văn Toàn, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Nga My; Lô Thị Đan, Trạm phó Trạm Y tế xã Nga My; Lô Văn Hằng, Phó trưởng công an xã Nhôn Mai; ngoài ra còn có 2 người làm việc tại Trung tâm y tế huyện, 2 người là công an huyện, nhiều em còn đang theo học các trường chuyên nghiệp trong và ngoài tỉnh...Họ, chính là những “sứ giả” gìn giữ và lan tỏa văn hóa của dân tộc mình.

Rời bản Văng Môn vào chiều muộn, trên con đường Quốc lộ 48C, chúng tôi bắt gặp từng tốp học sinh tíu tít trên đường trở về nhà. Nhìn những đứa trẻ với khuôn mặt sáng ngời, tươi tắn cho thấy, chỉ nay mai thôi chúng sẽ là những cô, cậu sinh viên; là những công nhân lành nghề ở các công ty trong và ngoại tỉnh; sẽ là những cán bộ xã, huyện, đem tri thức về góp sức xây dựng quê hương.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Vĩnh Phúc: Tín dụng chính sách góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội

Vĩnh Phúc: Tín dụng chính sách góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội

Có thể nói, tín dụng chính sách là một trong những công cụ, giải pháp có tính căn cơ, lâu dài, giúp các cấp chính quyền tỉnh Vĩnh Phúc thực hiện thắng lợi mục tiêu, kế hoạch về giảm nghèo, tạo việc làm, xây dựng nông thôn mới nâng cao, bảo đảm an sinh xã hội, phục hồi, phát triển kinh tế nhất là trong tình hình kinh tế có nhiều biến động như hiện nay.
Tin nổi bật trang chủ
Du lịch cộng đồng - Hướng phát triển nhiều tiềm năng ở Kbang

Du lịch cộng đồng - Hướng phát triển nhiều tiềm năng ở Kbang

Du lịch cộng đồng đang là mô hình được đồng bào các dân tộc ở nhiều địa phương triển khai thực hiện. Tại huyện Kbang (tỉnh Gia Lai) nơi có 19 DTTS sinh sống (trong đó, người Ba Na chiếm hơn 40%) đang chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch, vừa giúp người dân có thêm thu nhập ổn định, giảm nghèo, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Bế mạc Hội thi thể thao các DTTS tỉnh Gia Lai năm 2023

Bế mạc Hội thi thể thao các DTTS tỉnh Gia Lai năm 2023

Thể thao - Ngọc Thu - 23:46, 01/06/2023
Sau 3 ngày tranh tài diễn ra sôi nổi, chiều 1/6, tại Nhà thi đấu tỉnh Gia Lai đã diễn ra Lễ bế mạc và trao giải cho các đoàn đạt thành tích cao tại Hội thi Thể thao các DTTS tỉnh năm 2023.
Bình Định: Khai mạc Ngày hội Văn hóa - Thể thao miền biển

Bình Định: Khai mạc Ngày hội Văn hóa - Thể thao miền biển

Sắc màu 54 - L.Phương - 23:43, 01/06/2023
Tối 1/6, UBND tỉnh Bình Định đã long trọng tổ chức Khai mạc Ngày hội Văn hóa - Thể thao miền biển tỉnh Bình Định lần thứ XIV năm 2023, tại thị trấn Cát Tiến, huyện Phù Cát.
Thông cáo báo chí số 10, Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV

Thông cáo báo chí số 10, Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV

Thời sự - PV - 21:05, 01/06/2023
Thứ 5, ngày 1/6/2023, Quốc hội tiếp tục ngày làm việc thứ 10 của Kỳ họp thứ 5 tại Nhà Quốc hội với các phiên họp toàn thể tại hội trường dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ. Phiên họp được truyền hình, phát thanh trực tiếp trên Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Truyền hình Quốc hội Việt Nam.
Gió qua miền Phước Tích

Gió qua miền Phước Tích

Phóng sự - Tiêu Dao - 21:03, 01/06/2023
Những đôi bàn tay vơi màu bùn đất, lò nung cũng mất dần đi, danh tiếng một thủơ của tiền nhân với nghiệp gây dựng gần 500 năm cứ thế nhạt dần. Người làng gốm Phước Tích chênh chao nhớ mỗi khi gió thổi ngang qua miền Cố đô.
Hậu Giang: Gắn phát triển du lịch cộng đồng với chuyển đổi số

Hậu Giang: Gắn phát triển du lịch cộng đồng với chuyển đổi số

Kinh tế - Song Vy - H. Diễm - 20:53, 01/06/2023
Để thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, tạo sinh kế cho người nông dân, tỉnh Hậu Giang đang dần hình thành hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng, đặc trưng và kiến tạo vành đai xanh ven đô trên hành trình xây dựng nông thôn mới, phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS. Đặc biệt, với sự phát triển của chuyển đổi số đang gắn kết các nhà vườn làm du lịch phát triển du lịch cộng đồng hiệu quả hơn.
“Lớp học cho em” mô hình dạy miễn phí cho trẻ em DTTS trên đỉnh núi

“Lớp học cho em” mô hình dạy miễn phí cho trẻ em DTTS trên đỉnh núi

Nhắc đến Suối Giàng, người ta nhắc ngay đến một lớp học đặc biệt. Khi màn đêm buông xuống, đó cũng là lúc lớp học đặc biệt này lại sáng đèn đón các em nhỏ. Ánh sáng từ lớp học, tiếng giảng bài, tiếng bập bẹ đánh vần, tập đọc xen lẫn những tràng cười giòn tan của cả cô và trò tạo nên những thanh âm vang vọng khắp vùng cao.
Hãy đến Vi Rơ Ngheo một lần để thấy

Hãy đến Vi Rơ Ngheo một lần để thấy

Du lịch - PV - 20:47, 01/06/2023
Lâu nay khi nhắc đến Khu du lịch sinh thái quốc gia Măng Đen, huyện Kon Plông (Kon Tum) du khách thường nghĩ đến các địa điểm du lịch nổi tiếng, nhưng ít ai biết rằng, ở giữa “đại ngàn Măng Đen” có một ngôi làng của đồng bào DTTS độc đáo, bình yên mang đậm bản sắc của người Xơ Đăng.

"Lối mở" cho nghề làm nón Huế

Nghề nghiệp - Việc làm - Vũ Hảo - 20:45, 01/06/2023
Chiếc nón để che nắng, che mưa từ xa xưa đã gắn liền với hình ảnh người phụ nữ Việt Nam. Ở vùng nào cũng có nón, nhưng nón Huế được nhiều người ưa chuộng là vì sự thanh thoát nhẹ nhàng. Nón không chỉ là vật dụng sinh hoạt đơn thuần mà là một tác phẩm nghệ thuật thực sự.
“Lớp học cho em” mô hình dạy miễn phí cho trẻ em DTTS trên đỉnh núi

“Lớp học cho em” mô hình dạy miễn phí cho trẻ em DTTS trên đỉnh núi

Media - Tuấn Ninh - 20:35, 01/06/2023
Nhắc đến Suối Giàng, người ta nhắc ngay đến một lớp học đặc biệt. Khi màn đêm buông xuống, đó cũng là lúc lớp học đặc biệt này lại sáng đèn đón các em nhỏ. Ánh sáng từ lớp học, tiếng giảng bài, tiếng bập bẹ đánh vần, tập đọc xen lẫn những tràng cười giòn tan của cả cô và trò tạo nên những thanh âm vang vọng khắp vùng cao.
5 tháng năm 2023: Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản thu về 20,26 tỷ USD

5 tháng năm 2023: Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản thu về 20,26 tỷ USD

Kinh tế - PV - 20:25, 01/06/2023
Tính chung 5 tháng đầu năm 2023, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản thu về 20,26 tỷ USD, giảm 11,1% so với cùng kỳ năm 2022.
Bắc Kạn: Để nông sản vươn ra “biển lớn”

Bắc Kạn: Để nông sản vươn ra “biển lớn”

Kinh tế - Mộc Lan - 20:23, 01/06/2023
Thời gian gần đây, tỉnh Bắc Kạn đã và đang chú trọng triển khai nhiều giải pháp xúc tiến thương mại, phát triển các mặt hàng nông sản, đặc biệt là sản phẩm thuộc Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) theo hướng củng cố số lượng, nâng cao chất lượng với mục tiêu đưa nông sản vươn ra “biển lớn”.