Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người giữ hồn lễ Bok Chu Bur ở vùng Loan

Ngọc Ngà - 11:17, 01/05/2021

Hơn 20 năm làm chủ Lễ hội Bok Chu Bur, Ya Thung chưa từng nghĩ đến việc mình làm để được gì. Bởi với ông đó là sứ mệnh mà thần linh chọn, người già tin và bà con gửi gắm. Nhưng nay ông vui. Niềm vui ấy không chỉ bởi ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú mà hơn hết vì Lễ hội Bok Chu Bur của dân tộc Chu Ru được nhiều người biết đến.

Nghệ nhân Ya Thung thổi một điệu kèn saranai cho cháu thưởng thức.Ảnh: Ngọc Ngà
Nghệ nhân Ya Thung thổi một điệu kèn saranai cho cháu thưởng thức.Ảnh: Ngọc Ngà

Duyên nợ với văn hóa dân gian

Sinh năm 1959, cư ngụ tại thôn Ma Am, xã Ninh Loan (thuộc vùng Loan), huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng, Ya Thung hiện là một trong số ít những người Chu Ru nơi này biết đánh cồng, thổi kèn bầu từ nhỏ. Bởi thế các âm thanh, giai điệu ấy đã ăn sâu vào trong ông như một phần cơ thể. Nhiều người già ở Ma Am khi nhắc tới chuyện ngày xưa vẫn nhớ cậu bé Ya Thung 13 tuổi đã chơi thuần thục các loại nhạc cụ. Đặc biệt còn biết cách cảm âm, chỉnh âm và phối âm để các nhạc cụ đó hòa quyện vào nhau trong những đêm lễ hội. Cũng như bao đứa trẻ khác ở nơi này, Ya Thung lớn lên trong tình yêu tiếng cồng, tiếng kèn bầu, tiếng trống và những lễ hội truyền thống của người Chu Ru. Tình yêu ấy bắt nguồn từ sự truyền cảm hứng của bố mẹ và lớn dần theo năm tháng khi biết cảm nhận và yêu.

“Người già khắt khe lắm. Họ không chủ động hướng dẫn cho một ai. Chỉ khi nào nhìn thấy đứa trẻ say mê, tự mày mò bên cồng, bên kèn, bên trống thì người già mới chỉ dạy,” ông Ya Thung nhớ lại. Đó là hành trình mà ông học đánh cồng, đánh trống ghi năng và thổi kèn bầu. Dường như năng khiếu chơi các loại nhạc cụ đã có sẵn trong máu nên Ya Thung sớm trở thành người “lão luyện” trong sử dụng các nhạc cụ của người Chu Ru.

Riêng về lễ Bok Chu Bur, Ya Thung đã sớm được người chủ lễ trước nhìn thấy khi tự mình có thể học được các nghi thức tế cũng như các bài cúng mỗi khi ông tham gia đoàn người phụ việc trong ngày hội đến. Theo học ông Ya Tang - người chủ lễ trước - từ năm gần 30 tuổi mãi cho đến khi 38 tuổi, Ya Thung mới thuần thục các nghi lễ cúng. Ban đầu, các chủ lễ cho ông phụ trách những lễ nhỏ. Tới năm gần bước vào tuổi 40, Ya Thung chính thức là chủ lễ. Hiện, Ya Kiết (46 tuổi) và Ya Ngang (32 tuổi) đang là thế hệ tiếp nối. Họ hiện đang phụ việc trong các nghi thức tổ chức lễ Bok Chu Bur.

Trong căn nhà sàn của vợ chồng ông Ya Thung nằm sâu trong ngõ nhỏ ở thôn Ma Am, ở gian nhà chính giữa, ông cẩn thận đặt ở nơi trang trọng chiếc kèn bầu và trống ghi năng. Đây là những nhạc cụ ông đặt làm từ đầu những năm 2000 ở tỉnh Ninh Thuận. “Ngày ấy nghèo lắm, có mùa ăn chẳng đủ no nhưng ông ấy vẫn đi bộ xuống tận Ninh Thuận đặt người ta làm các loại nhạc cụ này giá cả chỉ vàng. Đã hơn 20 năm làm việc này, mỗi lần có ai đến nhà hỏi han, hay các nhà nghiên cứu văn hóa đến tìm hiểu về lễ hội này là ông nhà tôi đều thắp hương xin, báo cáo, mang trống, kèn ra thổi vài bài, sau đó thì mải mê nói. Nói về Lễ hội Bok Chu Bur, ông ấy có thể say sưa từ lúc mặt trời mọc cho tới lúc lặn”, bà Ma Vinh - vợ ông Ya Thung bộc bạch. Một nhiệm kỳ làm chủ lễ Bok Chu Bur kéo dài suốt 35 năm và Ya Thung bao năm qua vẫn miệt mài với trọng trách ấy.

Không chỉ là chủ lễ Bok Chu Bur, Ya Thung còn là Người uy tín của bon làng. Ông chính là người khơi dậy tình yêu những nét văn hóa truyền thống đã có sẵn những chưa thức dậy trong những người trẻ. Ông đã từng tham gia đứng lớp giảng dạy bộ môn này cho gần 30 học viên. Cả 5 đứa con trai gái của ông cũng là học viên của lớp học.

Nghệ nhân Ya Thung say sưa truyền tình yêu âm nhạc dân gian cho cháu nội.
Nghệ nhân Ya Thung say sưa truyền tình yêu âm nhạc dân gian cho cháu nội.

Năm 2019, Ya Thung vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú ở lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian: Tập quán xã hội và tín ngưỡng. Vì ông đã có cống hiến xuất sắc trong gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Đây không chỉ là niềm vui, niềm tự hào của riêng ông mà còn là niềm vui chung khi một loại hình nghệ thuật, một trong những lễ hội, nét truyền thống tốt đẹp của người Chu Ru bao đời nay được ghi nhận. Đây là động lực để ông tiếp tục theo đuổi công việc thiêng liêng mà cộng đồng đã giao phó hàng chục năm nay. Và tiếp tục tận tâm trong việc tìm, chọn và đào tạo người kế nhiệm làm chủ lễ Bok Chu Bur.

Chủ Lễ Bok Chu Bur - đảm nhiệm sứ mệnh thần linh giao phó

Theo nghệ nhân Ya Thung, người Chu Ru sống chủ yếu bằng nông nghiệp, bởi vậy trong mùa vụ hằng năm, bà con thường tổ chức nhiều nghi lễ như: Mừng lúa mới, cắm cây nêu trong lễ mừng lúa chín, những lễ hội tạ ơn các vị thần đã giúp họ biết gieo trồng, cho mùa màng bội thu, lúa bắp đầy bồ…

Trong tâm thức tín ngưỡng của người Chu Ru, thần Pô Dăm là người có công lớn khai khẩn đất đai, lập làng, đuổi thú dữ, dạy cho dân làng biết trồng lúa nước, nuôi trâu cày ruộng, dệt vải, tạo dựng cuộc sống ấm no, thanh bình. Lễ Bok Chu Bur là hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, tâm linh đặc trưng của người Chu Ru nhằm tạ ơn thần Pô Dăm, được tổ chức hằng năm vào ngày 18 - 19/12 âm lịch-khi mùa màng đã thu hoạch xong, mùa mưa chấm dứt, mùa khô đến dần.

Trong không khí trang nghiêm, thành kính, lễ được diễn ra với nhiều nghi thức cúng ngưỡng vọng với nhiều vật hiến tế được bài trí trang trọng cầu thần Pô Dăm cho dân làng được bình an, sức khỏe dồi dào, làm ra nhiều của cải, đời sống ấm no, mọi người đều gặp may mắn. Sau phần lễ, dân làng cùng tham gia phần hội trình diễn các nhạc cụ truyền thống: cồng chiêng, trống ghi năng, kèn bầu (rơkèl), cùng hòa vào điệu dân vũ Aya, T’rumpô, Đămtơra, Păhgơnăng, cùng hát các làn điệu dân ca...

Lễ Bok Chu Bur là dịp để đồng bào Chu Ru được sống lại trong không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, từ đó đoàn kết xây dựng cuộc sống ấm no, thêm yêu quý, trân trọng bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Làm chủ lễ Bok Chu Bur mấy chục năm nay, nghệ nhân Ya Thung chính là người đảm nhiệm sứ mệnh thần linh giao phó và luôn nhận được sự sự tin tưởng, nể trọng của cả cộng đồng người Chu Ru.

Tin cùng chuyên mục
Về An Giang khám phá rừng tràm Trà Sư

Về An Giang khám phá rừng tràm Trà Sư

Đến với Rừng tràm Trà Sư (thuộc xã Văn Giáo, huyện Tịnh Biên, An Giang) du khách sẽ có cơ hội khám phá hệ sinh thái rừng ngập nước đặc trưng phía Tây sông Hậu với nhiều loài động thực vật đa dạng quý hiếm.
Tin nổi bật trang chủ
Lào Cai: Tỉnh lộ 158 sạt lở nghiêm trọng, giao thông bị ách tắc

Lào Cai: Tỉnh lộ 158 sạt lở nghiêm trọng, giao thông bị ách tắc

Xã hội - T.Hợp - 33 phút trước
Chiều 25/10, Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn huyện Bát Xát (Lào Cai) cho biết, hàng nghìn mét khối đá tảng rất lớn sạt lở từ trên cao 10m, đã vùi lấp hơn 70m đường tỉnh lộ 158, nối thị trấn Bát Xát với các xã phía bắc của huyện, làm ách tắc giao thông tại đây.
Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021

Đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021

Tin tức - Cát Tường - 46 phút trước
Văn phòng Chính phủ vừa có Công điện 7776/CĐ-VPCP ngày 25/10/2021 về việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2021.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Bảo hiểm nông nghiệp dù khó cũng phải làm

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Bảo hiểm nông nghiệp dù khó cũng phải làm

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV, sáng 25/10, Quốc hội tiến hành thảo luận tại tổ về dự án Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi). Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cho rằng cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật để tháo gỡ các điểm nghẽn, các vướng mắc để thúc đẩy thị trường bảo hiểm phát triển nhanh hơn, bền vững hơn. Quan tâm đến bảo hiểm trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: Dù khó cũng phải làm để tạo được bệ đỡ cho người nông dân.
Thủ tướng tham dự chuỗi hoạt động đối ngoại đa phương chính thức quy mô nhất trong năm 2021

Thủ tướng tham dự chuỗi hoạt động đối ngoại đa phương chính thức quy mô nhất trong năm 2021

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Diễn ra trong tuần này, chuỗi Hội nghị Cấp cao ASEAN 38 và 39, Hội nghị Cấp cao với các Đối tác lần này sẽ là sự kiện cấp cao và quan trọng nhất của ASEAN, đồng thời là hoạt động đối ngoại đa phương chính thức có quy mô nhất trong năm 2021 mà Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham dự sau khi Ban Lãnh đạo mới của Việt Nam được thành lập từ Đại hội XIII của Đảng.
Việt Nam có 5 nhà khoa học vào top 10.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới

Việt Nam có 5 nhà khoa học vào top 10.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới

Tin tức - Cát Tường (T/h) - 1 giờ trước
Theo công bố kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả thuộc Đại học Stanford (Mỹ), Việt Nam có 5 nhà khoa học thuộc top 10.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới, trong đó có 3 nhà khoa học liên tiếp lọt danh sách này trong 3 năm qua.
Đổi thay ở Mường Nhé

Đổi thay ở Mường Nhé

Về mảnh đất ngã ba biên giới Mường Nhé (Điện Biên) hôm nay không còn cảnh nghèo đói, lạc hậu, thay vào đó là những bản làng ấm no hiện hữu. Qua đó, khẳng định chủ trương, chính sách đầu tư đúng đắn của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên của đồng bào nơi đây.
Nghệ An: Kết quả bước đầu thay đổi quy trình xả lũ thủy điện

Nghệ An: Kết quả bước đầu thay đổi quy trình xả lũ thủy điện

Môi trường sống - Phạm Việt Thắng - 1 giờ trước
Cứ đến mùa mưa lũ, bà con ở vùng hạ du của các hồ thủy điện, thủy lợi lại lo ngay ngáy không yên. Lũ chồng lũ đã gây ra nhiều thiệt hại về người và tài sản. Trước thực tế đó, tỉnh Nghệ An đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Cả, nhằm giảm thiểu thiệt hại đến mức tối đa cho vùng hạ du.
Cô gái Gia Rai đầu tiên đưa mô hình trồng nấm sạch về làng

Cô gái Gia Rai đầu tiên đưa mô hình trồng nấm sạch về làng

Kinh tế - Ksor H’Yuên - 1 giờ trước
Từ quyết tâm không cam chịu đói nghèo và làm việc gì đó giúp ích cho chính những người xung quang, Ksor H'Nhi, dân tộc Gia Rai ở buôn Rưng Ma Nin, xã Ia Rbol, thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai đã nhiều lần đến Công ty Cổ phần đầu tư phát triển xanh bền vững Fargreen Việt Nam ở Hà Nội để học cách trồng nấm sạch. Sau 3 năm triển khai, đến nay mô hình đã từng bước khẳng định chất lượng, thu hút sự tham gia, hưởng ứng của hội viên nông dân, góp phần gây dựng sản phẩm OCOP đặc trưng của địa phương.
Pháp phóng thành công vệ tinh quân sự hiện đại vào quỹ đạo Trái Đất

Pháp phóng thành công vệ tinh quân sự hiện đại vào quỹ đạo Trái Đất

Khoa học - Công nghệ - PV - 2 giờ trước
Pháp đã phóng thành công một vệ tinh hiện đại lên quỹ đạo Trái Đất, được thiết kể để giúp các lực lượng quân sự của Pháp trên thế giới liên lạc nhanh chóng và an toàn hơn.
Bắc Giang: Biểu dương 62 điển hình trong vùng đồng bào DTTS

Bắc Giang: Biểu dương 62 điển hình trong vùng đồng bào DTTS

Công tác Dân tộc - Trương Bảo - Minh Thu - 2 giờ trước
Sáng 25/10, Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang đã tổ chức Hội nghị biểu dương, tôn vinh các điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào DTTS và miền núi năm 2021. Dự và chỉ đạo Hội nghị có Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Giang Mai Sơn; đại diện các sở, ngành và 62 đại biểu người DTTS điển hình tiên tiến trên các lĩnh vực.
Chủ tịch nước dự kỷ niệm Ngày truyền thống Học viện An ninh nhân dân

Chủ tịch nước dự kỷ niệm Ngày truyền thống Học viện An ninh nhân dân

Thời sự - PV - 2 giờ trước
Sáng 25/10, tại Hà Nội, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự Chương trình Kỷ niệm 75 năm ngày truyền thống Học viện An ninh nhân dân, đón nhận Huân chương Chiến công hạng Nhất và khai giảng năm học 2021-2022.