Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân người Tày “bắt” gà đất gáy

Hiếu Anh, Quách Dương - 23:18, 24/01/2021

Gà đất biết gáy, là loại đồ chơi truyền thống vào loại “độc nhất vô nhị” của đồng bào dân tộc Tày. Để làm ra một chú gà đất kêu được như gà thật, nghệ nhân phải trải qua gần chục công đoạn chế tác với cấu tạo âm thanh cực kỳ phức tạp... Hiện, trong cộng đồng người Tày ở khu vực phía Bắc chỉ còn một người duy nhất làm được những đồ chơi độc đáo này, đó là ông Hoàng Chóong ở Xã Hoàng Việt, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn.

Ông Chóong dành rất nhiều thời gian cho việc chế tác gà đất
Ông Chóong dành rất nhiều thời gian cho việc chế tác gà đất

“Bi quyết” thất truyền

Ông Hoàng Chóong kể lại: “Ngày còn bé, bố mẹ thường dẫn tôi đến chơi các bản lân cận. Khi đi qua nhà một cụ già, thấy cụ ấy làm gà đất kêu cục tác khiến tôi rất tò mò. Thấy tôi có vẻ thích thú, ông cụ gọi lại cho tôi mấy con gà đất, rồi dạy tôi cách làm cho những con gà kêu cục tác... Ông cụ dặn, sau này ông chết, tôi phải giữ trò chơi này và truyền lại cho người khác nữa, không được để trò chơi thất truyền. Sau này, tôi phải đi bộ đội rồi làm công tác xã hội nên không có điều kiện thực hiện điều mong mỏi của thầy. Đến năm 2009 khi nghỉ hưu, tôi bắt đầu dành toàn bộ thời gian để khôi phục lại trò chơi này”.

Năm 1990 khi còn giữ chức Trưởng phòng Văn hóa huyện Văn Lãng, ông Chóong bắt đầu làm thử gà đất biết gáy nhưng đã thất bại, bởi vì trò chơi này ông được học từ khi còn bé và chưa có kinh nghiệm chế tác. Đến năm 2009 khi về nghỉ hưu, ông mới có thời gian chế tác gà đất biết gáy.

“Hồi đó tôi làm đến cả trăm con gà đất mới có một con phát ra được tiếng kêu, nhưng mình vừa làm vừa rút kinh nghiệm; cuối cùng đã thành công. Đến nay, tôi đã chế tác thành công chú gà đất biết gáy và được nhận bằng khen của tỉnh về việc này”, ông Chóong khoe.

Theo lời của nhiều người cao tuổi ở địa phương thì, những trò chơi dân gian như gà đất biết gáy đã có từ rất lâu. Người dân thường sử dụng những đồ chơi này vào các dịp lễ tết, hội hè... Nếu tính theo đời người, đồ chơi này phải đi qua bốn năm đời. Tuy nhiên, những đồ chơi này phải chế tác cực kỳ tỉ mỉ, công phu nên không phải ai cũng làm được. Chính vì thế mà những đồ chơi này đã dần mai một theo thời gian. Hiện, trong cộng đồng người Tày ở Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, ngoài ông Chóong không còn ai nhớ và làm được những đồ chơi như gà đất biết gáy.

Kỹ thuật độc đáo

Nhìn ông Chóong cầm những con gà đất trên tay, rồi bóp cho chúng gáy khiến chúng tôi “choáng” trước kỹ thuật chế tác đồ chơi độc đáo của người nghệ nhân dân tộc Tày này.

Với đôi bàn tay khéo léo của ông Chóong chú gà đất cũng có thể cất tiếng gáy.
Với đôi bàn tay khéo léo của ông Chóong, chú gà đất cũng có thể cất tiếng gáy.

Ông Chóong tiết lộ, loại đất dùng để chế tác gà đất rất hiếm, riêng ở Lạng Sơn chỉ có ở xã Hoàng Việt và Thanh Long. Muốn tìm được đất phải đi men theo những con suối nằm sâu trong rừng. Khi tìm được đất rồi phải đào sâu xuống khoảng một mét, lấy đất dẻo đem về phơi khô. Đất khô đem giã mịn rồi sàng lọc, sau đó trộn với nước lã và giã tiếp cho đến khi đất dẻo như bánh dày rồi nặn hình gà và đưa vào lò nung.

Tuy nhiên, công đoạn khó nhất khi làm gà đất phải kể đến việc chế tác kèn để nó có thể kêu và gáy được. Theo ông Chóong, công đoạn này vô cùng khó khăn. Người chế tác phải dùng một ống trúc bé bằng đầu đũa để làm kèn, sau đó lắp một lưỡi gà vào bên trong chiếc kèn để cho nó kêu. Điểm nhạy cảm nhất trong công đoạn này nằm ở phần lưỡi gà. Lưỡi gà nằm trong chiếc kèn được làm từ cây khâu rượt. Nếu độ rỗng của con gà càng lớn thì phải lắp chiếc lưỡi gà bé lại. Người chế tác gà đất giỏi phải có cảm quan tốt khi làm kèn và lưỡi gà để gà phát ra được tiếng kêu chân thực nhất.

Sau khi lắp ráp bộ phận âm thanh vào bên trong gà đất, người chế tác lại phải cuốn một lớp giấy ở ngoài để trang trí và gắn hai phần đầu và đuôi gà lại với nhau. Loại giấy dùng để cuốn gà, thường là giấy A4 ngâm với nhựa cây khâu rượt. Giấy A4 sau khi ngâm sẽ rất dẻo, dai lúc chơi sẽ không bị rách nát.

Ông Chóong cho biết: “Hiện, tôi đã truyền dạy lại cách làm gà đất cho con trai và một đứa cháu. Sau này tôi chết đi, chúng nó sẽ là người tiếp tục duy trì, phát triển trò chơi dân gian của dân tộc mình một cách rộng rãi, để trẻ con không phải chơi những thứ đồ chơi độc hại như súng ống, gươm đao”.

Tin cùng chuyên mục
Đắk Nông: Sẵn sàng ngày hội Liên hoan dân ca các DTTS

Đắk Nông: Sẵn sàng ngày hội Liên hoan dân ca các DTTS

Ngày 24/6, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Nông cho biết, đơn vị vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Liên hoan dân ca các dân tộc tỉnh Đắk Nông lần thứ I năm 2022. Đây cũng là một trong những hoạt động bên lề của Hội nghị quốc tế về hang động núi lửa lần thứ 20 tại tỉnh Đắk Nông (ISV20).
Tin nổi bật trang chủ
Những biểu hiện sai lệch trong sử dụng văn hóa các DTTS phục vụ hoạt động kinh doanh: “Lá bùa” để thu hút khách hàng (Bài 1)

Những biểu hiện sai lệch trong sử dụng văn hóa các DTTS phục vụ hoạt động kinh doanh: “Lá bùa” để thu hút khách hàng (Bài 1)

Trong xu thế phát triển và hội nhập, việc quảng bá, giới thiệu bản sắc văn hóa của các DTTS ngày càng được phổ biến và thu hút nhiều người quan tâm. Tuy nhiên, cũng chính sự thu hút đó, mà đôi khi hình ảnh đồng bào DTTS bị lợi dụng, biến thành “lá bùa” trong kinh doanh, quảng cáo.
72 kỳ thủ tham dự Giải vô địch Cờ tướng các Câu lạc bộ Quốc gia năm 2022

72 kỳ thủ tham dự Giải vô địch Cờ tướng các Câu lạc bộ Quốc gia năm 2022

Thể thao - Giải trí - Mộc Nhi - 1 giờ trước
Ngày 25/6, tại thành phố Bắc Giang, Giải vô địch Cờ tướng các Câu lạc bộ Quốc gia năm 2022 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang phối hợp với Liên đoàn Cờ tướng Việt Nam tổ chức chính thức khai mạc.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp mặt lao động tiêu biểu ngành dầu khí

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp mặt lao động tiêu biểu ngành dầu khí

Thời sự - PV - 2 giờ trước
Sáng 25/6, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp mặt người lao động Dầu khí tiêu biểu trong phong trào thi đua “Lao động giỏi, lao động sáng tạo” giai đoạn 2017-2022.
Sáng tạo trong quảng bá du lịch

Sáng tạo trong quảng bá du lịch

Du lịch - PV - 3 giờ trước
Bản đồ ẩm thực Hải Phòng đang là từ khóa được tìm kiếm phổ biến trên mạng xã hội, trở thành sản phẩm thu hút khách du lịch các địa phương, nhất là giới trẻ, đến với thành phố Cảng. Sau gần hai tháng được Sở Du lịch Hải Phòng phát hành, bản đồ “Hải Phòng lòng vòng ẩm thực”, đã tạo nên “hiện tượng” của mảng du lịch nội địa.
Công bố 20 phương thức xét tuyển đại học năm 2022

Công bố 20 phương thức xét tuyển đại học năm 2022

Giáo dục - Như Ý - 4 giờ trước
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố danh mục phương thức xét tuyển và mã vào đại học năm 2022. Thí sinh cần lưu ý các mã đăng ký này để tránh sai sót khi làm thủ tục đăng ký hồ sơ, nguyện vọng xét tuyển vào đại học.
Hơn 6,3 triệu người tử vong vì COVID-19 trên thế giới

Hơn 6,3 triệu người tử vong vì COVID-19 trên thế giới

Nhìn ra thế giới - PV - 4 giờ trước
Tính đến sáng 25/6, thế giới ghi nhận 548.150.789 ca nhiễm COVID-19 và 6.349.250 ca tử vong do dịch bệnh này. Trong 24 giờ qua, Đức là quốc gia ghi nhận thêm số ca mắc COVID-19 nhiều nhất thế giới trong khi Brazil có số người tử vong nhiều nhất do dịch bệnh này.
Tầm quan trọng của Vitamin B5 với cơ thể con người

Tầm quan trọng của Vitamin B5 với cơ thể con người

Vitamin B5 còn được gọi là axit pantothenic, là một loại vitamin vô cùng cần thiết đối với sức khỏe chúng ta. Vitamin B5 đóng một vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa năng lượng, cân bằng lượng đường trong máu, giảm cholesterol xấu, hạ huyết áp... Khi thiếu hụt vitamin B5, cơ thể sẽ dễ bị mệt mỏi, mất ngủ, tê tay chân, dễ bị đau dạ dày…
Giá cà phê hôm nay 25/6: Tiếp tục giảm nhẹ tại thị trường trong nước và thế giới

Giá cà phê hôm nay 25/6: Tiếp tục giảm nhẹ tại thị trường trong nước và thế giới

Sản phẩm - Thị trường - BĐT - 5 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 25/6 tiếp tục giảm nhẹ tại thị trường trong nước và thế giới. Tại thị trường trong nước, giá cà phê dao động khoảng 42.400 - 43.000 đồng/kg.
Công bố các nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Công bố các nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Thời sự - BĐT - 5 giờ trước
Ngày 16/6, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Ðảng ký ban hành các nghị quyết:
Ban hành Quy chế làm việc của Chính phủ

Ban hành Quy chế làm việc của Chính phủ

Tin tức - BĐT - 5 giờ trước
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Nghị định số 39/2022/NĐ-CP ban hành Quy chế làm việc của Chính phủ. Trong đó nêu rõ 6 nguyên tắc làm việc của Chính phủ.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ lên đường thăm chính thức Hungary

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ lên đường thăm chính thức Hungary

Thời sự - PV - 6 giờ trước
Nhận lời mời của Chủ tịch Quốc hội Hungary László Kövér, ngày 25/6, Chủ tịch Quốc hội Vương Ðình Huệ dẫn đầu Ðoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam rời Hà Nội lên đường thăm chính thức Hungary từ ngày 26 đến 28/6/2022.
Sáng 25/6: Cả nước có 9.637.275 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Sáng 25/6: Cả nước có 9.637.275 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 7 giờ trước
Đến sáng 25/6, tính từ đầu dịch, cả nước có 10.742.234 ca nhiễm COVID-19 trong đó có 9.637.275 ca COVID-19 đã khỏi bệnh.