Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người Chu Ru ở K’răng Gọ: “Thắp lửa” nghề gốm mộc truyền thống

Đinh Hiển – Ánh Dương - 12:01, 19/01/2021

Vài chục năm trở lại đây, nghề gốm mộc của bà con đồng bào Chu Ru ở K’răng Gọ, xã Pró, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng tưởng chừng bị mai một và thất truyền do “cơn bão” đồ nhựa, nhôm, gang, inox, thủy tinh... ập tới. Tuy nhiên, hiện nay, một số nghệ nhân tâm huyết của đồng bào Chu Ru nơi đây đang nỗ lực “thắp lửa” nung nấu nhằm phục dựng và phát triển nghề gốm mộc truyền thống của tổ tiên.

Gốm mộc truyền thống của đồng bào Churu không nhiều hoạ tiết nhưng mềm mại nhờ bàn tay khéo léo nặn thủ công của các nghệ nhân.
Gốm mộc truyền thống của đồng bào Chu Ru không nhiều hoạ tiết nhưng mềm mại nhờ bàn tay khéo léo nặn thủ công của các nghệ nhân.

“Mai một chỉ là… tạm thời”

Đó là lời khẳng định của nghệ nhân Ma Li, một trong vài nghệ nhân gốm còn lại ở làng K’răng Gọ. Trong mắt người nghệ nhân già này, gốm ở K’răng Gọ hiện rõ nét tâm linh của người Chu Ru. “Sự mai một nghề gốm mộc chỉ là tạm thời. Ánh lửa rơm cháy, củi cháy, ngô cháy và mùi lửa nung gốm vẫn còn âm ỉ đâu đó và đang chờ đợi ngày thức giấc”, nghệ nhân Ma Li nói vậy.

Màu lửa gốm K’răng Gọ trở thành cảm xúc riêng, chất chứa bao câu chuyện về đời sống sản xuất nông nghiệp, về phát triển kinh tế, về sắc màu văn hóa của đồng bào Chu Ru. Nghệ nhân Ma Bi là chị gái ruột của nghệ nhân Ma Li cũng nhớ lại: Trước đây, vào mùa khô, từ tháng 12 năm trước đến tháng 4 năm sau, ngày nào ở K’răng Gọ cũng nhộn nhịp, người người nặn gốm, nhà nhà phơi gốm. Đàn ông thì tất bật gùi đất, kiếm củi, thắp lửa. Đàn bà thì gò lưng sàng đất, nhào đất, nặn gốm để đổi chiêng, ché, thổ cẩm với người Mạ, người Cơ Ho và đổi gạo, đổi muối với người Kinh…”

Không những thế, đồ gốm mộc Chu Ru còn theo chân những người Ê Đê, Ba Na sang tận Buôn Ma Thuột, Pleiku. Cũng có những thương nhân buôn bán người Lào, người Campuchia mang vật phẩm đến K’răng Gọ, đổi lấy gốm mộc Chu Ru về dùng, và bán. Đồ gốm mộc Chu Ru đã theo các lái buôn ngược xuôi vang danh khắp vùng.

Theo nghệ nhân Ma Bi, cách thức mua bán gốm thời đó cũng rất đơn giản, chỉ mang tính ước lượng tương đối, chứ ít khi tính toán chi li. Nếu là gạo, cứ đong đầy sản phẩm gốm, rồi bên này lấy gạo, bên kia lấy gốm. Nếu là vật phẩm quý, sẽ căn cứ vào độ tinh xảo của gốm để trao đổi. Và chính nghề gốm mộc đã đem lại cuộc sống ấm no, thịnh vượng cho bà con đồng bào Chu Ru ở K’răng Gọ.

Các sản phẩm gốm mộc truyền thống của đồng bào Chu Ru được trưng bày ở nhà thờ Ka Đơn.
Các sản phẩm gốm mộc truyền thống của đồng bào Chu Ru được trưng bày ở nhà thờ Ka Đơn.

Bẵng một thời gian sau, K’răng Gọ vắng hoe. Cơn bão đồ nhựa, đồ nhôm, đồ gang, đồ inox, thủy tinh... ập tới đã quét đồ gốm Chu Ru ra khỏi gác bếp. Thế là nghề nặn nồi đất, sinh kế một thời của người Chu Ru cứ xa dần, xa dần. K’răng Gọ giờ đây chỉ còn vài nghệ nhân, trong đó có hai chị em Ma Bi và Ma Li duy trì nghề nặn gốm. Như một duyên nợ, cứ có thời gian rảnh rỗi, hai chị em bà Ma Bi và Ma Li lại lên núi K’Lơr, lấy đất gùi về nặn gốm cho đỡ nhớ nghề. Thi thoảng bán một vài sản phẩm gốm cho khách du lịch, kiếm vài đồng thêm thắt chút mắm muối, chứ tập trung làm gốm không thì không đủ trang trải cuộc sống.

 “Thắp lửa” nghề gốm

“Sản phẩm gốm đặc trưng của đồng bào Chu Ru làm ra không có nơi tiêu thụ. Đó là nguyên nhân chủ yếu ở K’răng Gọ hầu như không nhà nào còn đỏ lửa, duy trì nghề làm gốm, không nhà ai cần bàn xoay rất độc đáo này”, Linh mục Phêrô Trần Quốc Hưng Long, quản xứ Giáo xứ Ka Đơn, nơi còn lưu giữ khá nhiều đồ vật làm bằng gốm mộc K’răng Gọ, của đồng bào Chu Ru, cho biết.

Theo Linh mục Phêrô Trần Quốc Hưng Long, từ thời điểm năm 2014, khi chuẩn bị khánh thành Nhà thờ Ka Đơn mới, mọi người phát hiện trong nhà kho cũ khá nhiều vật dụng bằng gốm có hình thái và màu sắc đặc biệt. Khi nghiên cứu tìm hiểu mới biết đây là những sản phẩm gốm mộc – vang bóng một thời của người Chu Ru ở K’răng Gọ.

Vậy là Giáo xứ Ka Đơn bàn bạc với các nghệ nhân, khôi phục lại nghề gốm cổ truyền của bà con người Chu Ru. Cùng với những mẫu mã gốm truyền thống, Giáo xứ Ka Đơn còn thiết kế thêm những đồ dùng và những vật phẩm trang trí mới. Hiện nay, các sản phẩm gốm của người Chu Ru còn có thêm ấm trà, tách trà, bình cắm hoa, hộp đựng gia vị, hộp đứng bánh kẹo, chân đèn thờ, chum đốt hương trầm, tượng...

Từ đó, mẫu mã gốm mộc Chu Ru đa dạng hơn, tính ứng dụng cũng cao hơn và dễ đi vào đời sống hơn. Bây giờ, sản phẩm gốm mộc Chu Ru có thể dùng trong nhà bếp, trên bàn ăn, sử dụng ở nơi thờ tự, thậm chí là điểm nhấn sang trọng cho các thiết kế nội thất, ngoại thất và sân vườn.

Nghệ nhân Ma Li giới thiệu các sản phẩm gốm mộc truyền thống của đồng bào Chu Ru.
Nghệ nhân Ma Li giới thiệu các sản phẩm gốm mộc truyền thống của đồng bào Chu Ru.

Theo Linh mục Phêrô Trần Quốc Hưng Long đánh giá: “Gốm ở đây có tiếng vang rất lạ so với gốm những nơi khác”, vừa nói vị cha xứ vừa gõ gõ lên nồi gốm và nói tiếp: “Tiếng vang rất thanh và xa, nghe như tiếng vang của kim loại, chứ không phải tiếng vang của đất nung”.

Ông Phùng Quốc Minh, Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện Đơn Dương, nói thêm: “Có lẽ chất đất ở K’răng Gọ, với những hạt li ti óng ánh màu kim loại, tạo cho tiếng vang của gốm trở nên đặc biệt. Gốm làm từ loại đất này, càng nung càng chắc, không hề nứt, hay vỡ”.

Hiện nay, nhà thờ Ka Đơn dành hẳn một không gian rộng để trưng bày và bán sản phẩm gốm mộc Chu Ru. Nghề nặn đất, nung gốm của đồng bào Chu Ru dần phục hồi và được nối truyền. “Để người dân giữ lại nghề thì trước hết phải làm cho họ sống được bằng nghề. Số tiền mà Giáo xứ Ka Đơn mua các sản phẩm gốm mộc Chu Ru tuy ít ỏi nhưng là niềm vui, cũng là động lực để người Chu Ru tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống của tiên tổ”, Linh mục Phêrô Trần Quốc Hưng Long cho hay.

Tin cùng chuyên mục
Lợi ích kép khi xây dựng làng nghề thành điểm du lịch

Lợi ích kép khi xây dựng làng nghề thành điểm du lịch

Cùng với sự phát triển của xã hội, làng nghề ngày nay không chỉ mang đặc trưng cơ bản trong truyền thống kinh tế, mà còn thu hút khách du lịch. Khai thác và phát huy các làng nghề truyền thống theo hướng du lịch mang đến hiệu quả kép: vừa bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của làng nghề, vừa mang lại lợi ích kinh tế - xã hội.
Tin nổi bật trang chủ
Giáo dục song ngữ trên cơ sở tiếng mẹ đẻ: Một mô hình hay nhưng thiếu nguồn lực (Bài 1)

Giáo dục song ngữ trên cơ sở tiếng mẹ đẻ: Một mô hình hay nhưng thiếu nguồn lực (Bài 1)

Trước đây, nhiều người vẫn quan niệm khác biệt ngôn ngữ là rào cản trong giao tiếp, giáo dục cũng như phát triển tư duy cho học sinh vùng đồng bào DTTS. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh sự đa dạng ngôn ngữ không phải là rào cản, mà là vẻ đẹp trong văn hóa; thậm chí còn là nền tảng giúp cho học sinh phát triển tư duy các môn học khác. Bởi vậy, thời gian qua, việc triển khai giáo dục song ngữ trên cơ sở tiếng mẹ đẻ tại một số địa phương được đánh giá là mô hình hay và mang lại nhiều hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục vùng DTTS
Hà Nội cho phép chùa Hương, phố đi bộ Hồ Gươm đón khách trở lại

Hà Nội cho phép chùa Hương, phố đi bộ Hồ Gươm đón khách trở lại

Tin tức - T.Hợp - 2 giờ trước
Hà Nội đã mở cửa các khu di tích bắt đầu từ 0 giờ ngày 8/3. Từ ngày 12/3, mở cửa trở lại phố đi bộ xung quanh hồ Hoàn Kiếm (Hồ Gươm), từ ngày 13/3, mở cửa đón khách tham quan đến Di tích chùa Hương. Tất cả các địa phương khi mở cửa đón khách tham quan phải đáp ứng yêu cầu thực hiện nghiêm phòng, chống dịch COVID-19 và siết chặt kiểm tra các vi phạm.
Những thầy thuốc đi tìm người bệnh

Những thầy thuốc đi tìm người bệnh

Sức khỏe - Vũ Lợi- Hương Chi - 4 giờ trước
Dù nắng hay mưa, dù khuya hay sớm, ở đâu người dân cần, những cô đỡ thôn bản, y bác sỹ đều có mặt. Đó là tinh thần phục vụ, là một điểm sáng trong lĩnh vực y tế ở Điện Biên.
Khánh Hòa: Rừng Suối Tân bị phá, chính quyền

Khánh Hòa: Rừng Suối Tân bị phá, chính quyền "ngó lơ"!

Pháp luật - Lê Phương – Thanh Hòa - 5 giờ trước
Tình trạng phá rừng tại xã Suối Tân, huyện Cam Lâm (Khánh Hòa) đã và đang diễn ra rất nghiêm trọng. Tuy nhiên, thật khó hiểu khi chính quyền địa phương và Hạt Kiểm Lâm Cam Lâm vẫn chưa giải quyết dứt điểm. Ngoài ra, chưa có động thái gì trong việc việc xử lý các đối tượng phá rừng?!.
Hành trình của một người tử tế

Hành trình của một người tử tế

Gương sáng giữa cộng đồng - Tiêu Dao - 5 giờ trước
Từ khi nghỉ việc Nhà nước về với đời thường, ông mang những điều tử tế đến khắp mọi miền của Tổ quốc bằng chiếc xe cứu thương của mình. Và ông cũng nhân lên rất nhiều điều tử tế để những người khác cùng làm. Ông là Đoàn Ngọc Hải, nguyên Phó Chủ tịch UBND Quận 1, TP. Hồ Chí Minh.
Khi Pà Cò không còn là điểm nóng ma túy

Khi Pà Cò không còn là điểm nóng ma túy

Pháp luật - Thiên An - 5 giờ trước
Đường lên Pà Cò (Mai Châu, Hòa Bình) là những con dốc quanh co, uốn lượn; bên đường là những thung lũng ngập tràn sắc hoa mận điểm trắng đất trời. Từng là điểm “nóng” về ma tuý, nhưng đến nay Pà Cò đã trở thành một điểm đến khá lý tưởng cho những chuyến du lịch khám phá đầy hấp dẫn. Để có được sự đổi thay này phải kể đến sự góp công không hề nhỏ của các chiến sỹ Công an cắm bản
Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Yếu tố “hạnh phúc của nhân dân” đã được nhấn mạnh trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng. Chủ trương này làm sâu sắc hơn giá trị lớn lao của 6 chữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”. 6 chữ này là khát vọng cháy bỏng cả dân tộc luôn hướng đến và cũng là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước Việt Nam không ngừng nỗ lực để đạt được, để mỗi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân.
Võ thuật Bính Xá một thời vang bóng

Võ thuật Bính Xá một thời vang bóng

Thể thao - Giải trí - Hiếu Anh - 5 giờ trước
Xã Bính Xá, huyện Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn trước đây vốn được mệnh danh là “miền đất võ” của vùng biên viễn. Với tinh thần thượng võ, đồng bào các dân tộc trong xã đã góp nhiều công lao trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm; và tự hào được Bác Hồ khen ngợi. Tiếc rằng, đến nay, võ Bính Xá đã bị mai một đi rất nhiều.
Ấm áp bữa cơm 0 đồng

Ấm áp bữa cơm 0 đồng

Xã hội - Lê Hường - Quốc Phong - 6 giờ trước
Không đơn thuần là bữa ăn trưa miễn phí, “Nhà ăn 0 đồng Nhất Tâm" dành cho người khó khăn, học sinh xa nhà vào buổi trưa của các bà, các cô ở thôn 11, xã Nhân Cơ, huyện Đăk R’lấp (Đăk Nông), còn mong muốn gieo vào tâm hồn các em học sinh tấm lòng thiện nguyện, biết yêu thương, giúp đỡ người khó khăn.
Xe ngựa vùng Bảy Núi

Xe ngựa vùng Bảy Núi

Phóng sự - Ký sự - Phương Nghi - 6 giờ trước
Với những ai sinh ra và lớn lên ở vùng Bảy Núi (An Giang), tiếng xe ngựa lốc cốc đã trở thành âm thanh quen thuộc, nhắc nhở về vùng đất gian lao mà anh dũng. Ngày nay, cỗ xe ngựa vẫn xuất hiện trên những nẻo đường, chở theo ký ức về vùng đất Bảy Núi xa xưa…
Đặc sắc lễ hội Pang A của dân tộc La Ha

Đặc sắc lễ hội Pang A của dân tộc La Ha

Sắc màu 54 - T.Hợp - 6 giờ trước
Lễ cầu an (Pang A) của người La Ha ở các huyện Mường La, Quỳnh Nhai, Thuận Châu, tỉnh Sơn La được tổ chức vào tháng 3 dương lịch hằng năm để tỏ lòng cảm tạ, tri ân thần linh, các thầy lang có công bảo vệ dân bản; cầu cho mùa màng tươi tốt, cầu sức khỏe, may mắn cho dân làng.
50 năm chiến thắng Đường 9-Nam Lào: Thử thách ngặt nghèo của lịch sử

50 năm chiến thắng Đường 9-Nam Lào: Thử thách ngặt nghèo của lịch sử

Thời sự - PV - 6 giờ trước
Chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào bắt đầu từ ngày 30/1 và kết thúc vào ngày 23/3/1971, diễn ra vô cùng quyết liệt. Ta đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 21.000 quân chủ lực địch, bắn rơi và phá hủy 556 máy bay, 528 xe tăng...