Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Hồn về Mường Đán chẳng về xuôi

Phạm Việt Thắng - 10:00, 02/10/2020

Khi mặt trời nhô lên khỏi những rặng núi, những tia nắng đầu tiên hắt xuống, những mái nhà lợp bằng gỗ sa mu lấp lánh, Mường Đán lung linh. Lẫn trong tiếng hòa ca ngàn năm của dòng Nậm Việc, nơi thiên nhiên khéo xếp đặt ngọn thác Bảy Tầng, Mường Đán huyền ảo…

Một góc làng Thái cổ Mường Đán
Một góc làng Thái cổ Mường Đán

Chuyện lập Mường

Cụ Hà Thị Thiết (bản Na Xái, xã Hạnh Dịch, huyện Quế Phong – Nghệ An), cười vồn vã đón khách. Bà nhắc đi nhắc lại rằng, đây là Mường Đán! Mới hay, Mường Đán xưa của bà đã được tách thành hai bản: Na Xái và Hủa Mương. Theo bà, dù được tách thành hai bản nhưng bà con vẫn cứ nói mình là người Mường Đán. “Không ai quên được tên mường mô” – bà Thiết khẳng định. Bà nói, Mường Đán có từ bao giờ, không ai biết nữa, chỉ biết là lâu lắm rồi, từ ngày xửa ngày xưa…

Và câu chuyện lập Mường được bà Thiết thủ thỉ kể: Ngày xửa ngày xưa, tổ tiên của bà, người Thái Thanh từ miền Tây Bắc, nghe đâu là từ Điện Biên, Lai Châu dắt díu nhau đi tìm vùng đất mới. Họ đi hết ngày này qua tháng khác, cứ theo hướng Nam mà đi, đi miết, chia thành từng nhóm để đi. Có những nhóm phải dừng lại vì không đủ sức đi tiếp. Đến miền Tây xứ Nghệ, tổ tiên bà đã men theo dòng Nậm Việc, xuôi về một thung lũng nho nhỏ, xung quanh bao bọc bởi nhiều ngọn núi, rừng mọc đầy cây sa mu. Thung lũng không lớn nhưng đất đai màu mỡ, có suối Nậm Việc trong xanh bốn mùa. Bà con quyết định dừng chân lập Mường. Mường Đán của bà ra đời từ đó.

Câu chuyện của bà Thiết đã giải đáp băn khoăn của tôi: nhà sàn người Thái ở Mường Đán được lợp bằng gỗ sa mu, một đặc trưng của người Mông mới phải. Bà nói, sa mu đầy rừng, lại chịu được nắng mưa, thế là ông cha đã dùng nó để lợp nhà. Mái nhà sa mu của người Thái ở Mường Đán khác hẳn với mái nhà người Mông, gỗ được cắt nhỏ, vuông vắn, nên lợp lên rất đẹp, ngay hàng thẳng lối như kẻ chỉ. Đúng là trong “cái khó nó ló cái khôn”, mái nhà gỗ sa mu là một sự sáng tạo của tổ tiên bà Thiết.

Người Thái ở Mường Đán vẫn giữ nguyên nghề xưa, trồng bông dệt vải, trồng cây quế và biết canh tác lúa nước từ rất sớm. Bà Thiết cũng không biết cây quế ở Mương Đán có từ bao giờ, chỉ biết lớn lên đã thấy bạt ngàn rừng quế. Nghề trồng bông dệt vải được mẹ, được bà dạy cho từ thời còn tấm bé. Từ bao đời nay, đêm Mường Đán không thể thiếu tiếng thoi đưa lách cách, tiếng cười nói rộn ràng. Nông nhàn, đàn bà con gái lại tỉ mẩn từng đường kim, mũi chỉ, từ đơn giản đến những hoạ tiết phức tạp được phụ nữ Mường Đán miệt mài thêu dệt. Vì thế mà thổ cẩm ở Mường Đán nức tiếng khắp các chợ.

Người Mường Đán rộng bụng, mến khách, thích giao lưu, nhưng không vì thế mà nhạt phai truyền thống cha ông. Theo anh Hà Văn Huy, cán bộ mặt trận xã Hạnh Dịch thì, Mường Đán còn lưu giữ gần như nguyên vẹn các làn điệu dân ca, dân vũ cổ. Mỗi khi vào hội, già trẻ gái trai hết mình với những lời ca, điệu múa của dân tộc mình. Những điệu Khắp, Lăm, Nhuôm, Xuối Lai…vang lên như không bao giờ dứt cùng với tiếng cồng chiêng, khèn, pí…hoà trong tiếng gió, tiếng núi giữa đại ngàn Pù Hoạt và lâng lâng men rượu cần, Mường Đán như trở về với ngàn xưa…


Thác Bảy Tầng ngày càng thu hút nhiều du khách
Thác Bảy Tầng ngày càng thu hút nhiều du khách

Về Mường Đán tắm thác Bảy Tầng

Ông Lô Văn Chiến - Bí thư Chi bộ bản Hủa Mương tỏ ra rất hãnh diện về Mường Đán. “Khó ở đâu có làng Thái cổ mà những nếp nhà sàn lại lợp bằng gỗ sa mu như ở Mường Đán” – ông Chiến nói với giọng đầy tự hào. Cũng theo ông Chiến, Mường Đán quê ông còn nổi tiếng với cây quế Quỳ. Một thời gian dài chạy đua với cái đói, người dân quê ông phải lãng quên cây quế để chạy theo những giống cây ngắn ngày. Nay đời sống khấm khá hơn, cây quế Quỳ lại được ươm trồng để phát triển kinh tế. So với các cây trồng khác thì quế Quỳ có thời gian sinh trưởng dài hơn, nhưng về hiệu quả kinh tế thì quế Quỳ ăn đứt. Mới vài năm trở lại đây, diện tích cây quế Quỳ đã tăng nhanh chóng, có đến 2/3 số hộ của hai bản Na Xá và Hủa Mương phát triển loại cây này. Đoạn ông chỉ tay về hướng Nậm Việc, nói: Có rất nhiều đoàn khách đến với thác Bảy Tầng và bản Thái cổ Mường Đán. Đoàn thì trải nghiệm, đoàn thì nghiên cứu, có cả khách ta lẫn khách Tây, chắc chắn Mường Đán sẽ thu hút được du khách muôn phương.

Mang những ước mong của ông Lô Văn Chiến trao đổi với Chủ tịch UBND huyện Quế Phong Lê Văn Giáp, chúng tôi được biết, huyện đã có kế hoạch phát triển du lịch và thương mại, dich vụ mà Mường Đán là một địa chỉ không thể thiếu. Ông Giáp nói: Huyện Quế Phong có nhiều danh thắng đẹp như thác Sao Va, thác Bảy Tầng, quần thể cây sa mu, cây pay sừng (đã được công nhận là cây di sản), đặc biệt làng Thái cổ Mường Đán với những nếp nhà sàn trên 100 năm tuổi…là những giá trị cần phải bảo tồn và cũng cần phải đánh thức. Năm 2017, huyện đã lập và phê duyệt đề án Phát triển du lịch, thương mại và dich vụ, trong đó xác định hình thành tua du lịch: Thác Xao va, thác Bảy Tầng, làng Thái cổ Mường Đán, quần thể cây pay sừng. Hiện công tác tập huấn cho bà con về du lịch và dịch vụ, nhất là du lịch cộng đồng đã và đang được tiến hành. “Huyện đã cho phép Công ty du lịch Lâm Khang kết nối, phục vụ du khách. Bước đầu bà con ta hào hứng lắm” – ông Giáp cho hay.

Trở lại với Mường Đán, đúng như lời cán bộ mặt trận xã Hạnh Dịch Hà Văn Huy: “Tắm thác Bảy Tầng, khám phá pay sừng, ngủ đêm Mường Đán… thì còn gì bằng”. Và, tôi phải lỗi phép nhà thơ Quang Dũng, xin được đổi địa danh trong thơ cụ để trả lời câu hỏi của người bạn đường: Hồn về Mường Đán chẳng về xuôi…

Tin cùng chuyên mục
Trên chốt phòng dịch

Trên chốt phòng dịch

Miền rét sương cửa khẩu cầu Treo (Hà Tĩnh) mùa này mờ ảo. Nơi ấy, cánh rừng hun hút gió, bước chân người lính vẫn vững vàng. Nơi ấy là những đêm sương đặc quánh, chốt phòng dịch vẫn sáng đèn vùng biên ải. Dẫu hiểm nguy, gian khổ, nhưng đã không ai nao núng, sờn lòng. Chống dịch như chống giặc đã là mệnh lệnh.
Tin nổi bật trang chủ
Huy động nguồn lực quốc tế cho Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030

Huy động nguồn lực quốc tế cho Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030

Thời sự - Việt Cường - 22:44, 25/01/2021
Sáng ngày 25/01, tại Trụ sở Ủy ban Dân tộc (UBDT), Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Thông đã chủ trì phiên họp trao đổi về việc huy động nguồn lực quốc tế cho Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi giai đoạn 2021-2030. Tham dự phiên họp có đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Giáo dục và Đào tạo và một số chuyên gia, cán bộ của các Vụ, đơn vị của Ủy ban Dân tộc.
Thông cáo báo chí về phiên trù bị Đại hội XIII của Đảng

Thông cáo báo chí về phiên trù bị Đại hội XIII của Đảng

Tin tức - PV - 22:38, 25/01/2021
Trung tâm Báo chí Đại hội XIII trân trọng gửi các cơ quan báo chí toàn văn Thông cáo báo chí về phiên trù bị Đại hội XIII của Đảng (ngày 25 tháng 01 năm 2021)
Đại hội Đảng thu hút sự quan tâm của truyền thông quốc tế

Đại hội Đảng thu hút sự quan tâm của truyền thông quốc tế

Tin tức - PV - 19:18, 25/01/2021
Truyền thông quốc tế ngày 25/1 đã đưa tin đậm nét sự kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam bắt đầu diễn ra tại thủ đô Hà Nội.
Ngày 25/1, Việt Nam có thêm một ca nhập cảnh mắc COVID-19, được cách ly ngay

Ngày 25/1, Việt Nam có thêm một ca nhập cảnh mắc COVID-19, được cách ly ngay

Tin tức - PV - 19:11, 25/01/2021
Từ 18 giờ ngày 24/1 đến 18 ngày 25/1, Việt Nam có thêm 1 ca mắc mới COVID-19, là ca nhập cảnh từ Indonesia được cách ly ngay. Cũng trong ngày, có 14 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Bộ đội Biên phòng Hà Giang: Quyết liệt ngăn chặn xuất nhập cảnh trái phép

Bộ đội Biên phòng Hà Giang: Quyết liệt ngăn chặn xuất nhập cảnh trái phép

Pháp luật - Minh Thu - 17:46, 25/01/2021
Những ngày cuối năm, là thời điểm mà trên địa bàn tỉnh Hà Giang, số lượng công dân trở về từ nước ngoài, nhập cảnh trái phép gia tăng đột biến. Để ngăn chặn tình trạng này, lực lượng Bộ đội biên phòng (BĐBP) tỉnh Hà Giang đã tăng cường quân số, lập các chốt chặn, kiểm soát chặt chẽ khu vực biên giới, không để lọt trường hợp xuất, nhập cảnh trái phép, gây bất ngờ, bị động trong công tác phòng, chống dịch Covid-19.
Việt Nam giành 2 Huy chương Vàng kỳ thi Olympic Toán học và Khoa học quốc tế

Việt Nam giành 2 Huy chương Vàng kỳ thi Olympic Toán học và Khoa học quốc tế

Giáo dục - Nguyệt Anh - 17:42, 25/01/2021
Kỳ thi Olympic Toán và Khoa học quốc tế lần thứ 17 (IMSO 2021) vừa kết thúc tốt đẹp với Lễ bế mạc và trao giải được tổ chức tại Indonesia theo hình thức trực tuyến. Đội tuyển Việt Nam đã đoạt 2 Huy chương Vàng.
Tết đang ngày càng ấm hơn

Tết đang ngày càng ấm hơn

Môi trường sống - PV - 17:31, 25/01/2021
30 năm qua, tất cả các Tết Nguyên đán có rét đậm rét hại đều xảy ra từ năm 2013 trở về trước. Từ năm 2014 đến nay, không năm nào rét đậm rơi vào 2 ngày là 30 và mùng 1 Tết.
Triển lãm

Triển lãm "Mùa xuân đất nước"

Tin tức - Nguyệt Anh - 17:04, 25/01/2021
Chào mừng thành công của Đại hội Đảng lần thứ XIII, Kỷ niệm 91 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 – 3/2/2021) và Mừng Xuân Tân Sửu 2021, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sẽ khai mạc triển lãm điêu khắc "Mùa xuân đất nước" vào ngày 28/1.
Cẩn trọng trước những thủ thật gắn cây cảnh giả trong ngày Tết

Cẩn trọng trước những thủ thật gắn cây cảnh giả trong ngày Tết

Xã hội - PV - 17:03, 25/01/2021
Những ngày cuối năm, nhu cầu mua cây cảnh về trang hoàng nhà cửa tăng cao, thị trường cây cảnh vì thế mà nhộn nhịp, tấp nập người mua, người bán hơn ngày thường. Lợi dụng dịp này, nhiều tiểu thương đã làm giả các bộ phận của cây cảnh như gắn hoa, quả, lá… vào cây một cách rất tinh vi để đánh lừa người tiêu dùng hòng kiếm lời.
Không để xảy ra khan hàng, sốt giá trong dịp Tết Nguyên đán 2021

Không để xảy ra khan hàng, sốt giá trong dịp Tết Nguyên đán 2021

Kinh tế - PV - 16:46, 25/01/2021
Bộ Công Thương cho biết, để không xảy ra tình trạng khan hàng, sốt giá trong dịp Tết Nguyên đán 2021, ngoài việc chuẩn bị nguồn nguồn cung hàng hóa thiết yếu với lượng tăng trung bình từ 7 - 22% so với năm ngoái, các doanh nghiệp phân phối cũng xây dựng chương trình khuyến mại, kế hoạch bán hàng online nhằm đáp ứng yêu cầu nhanh nhất cho người tiêu dùng.