Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

“Rừng núi quê ta tưng bừng reo ca…”

Việt Thắng - Tiến Đông - 10:02, 23/09/2020

Giữa ngút ngàn Trường Sơn, tiếng đàn Ta lư - tiếng đàn một thời cổ vũ quân và dân ta đánh Mỹ vẫn cứ vọng vang. Những điệu Tà Oải, Xà Nớt hay Cha Chấp… của người Pa Kô, Bru Vân Kiều hòa cùng tiếng Ta lư lại “tưng bừng reo ca…” trong nhịp sống mới đang khởi sắc của đồng bào.

Đồng bào Bru Vân Kiều hiện còn lưu giữ nhiều lễ hội độc đáo
Đồng bào Bru Vân Kiều hiện còn lưu giữ nhiều lễ hội độc đáo

Đi Sim - tục cũ, ý nghĩa mới

Chị Hồ Thị Sáu, Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thông tin huyện Đakrông (Quảng Trị) đón chúng tôi bằng nụ cười hồn hậu: Bây giờ đường sá đi lại thuận tiện, chỉ vài tiếng đồng hồ là có thể từ thị xã Đông Hà lên đến Đakrông. Còn ngày xưa “của chị” thì phải mất cả ngày đường. “Ngày xưa” của chị Sáu đã là quá khứ, từ thuở đồng bào Pa Cô (nhóm địa phương của dân tộc Tà Ôi), Bru Vân Kiều còn sinh sống tách biệt trong rừng sâu, còn tính tuổi theo mùa rẫy, lấy lá rừng làm khố, làm chăn…

Đakrông nay đã đổi thay, huyện có 13 xã, thị trấn với hơn 34.000 dân, trong đó người Pa Kô và Bru Vân Kiều chiếm phần lớn, sinh sống trên diện tích hơn 1.233km2, gần như bao bọc cả một dải Tây Nam của tỉnh Quảng Trị. Chị Sáu giới thiệu, người Pa Kô và Bru Vân Kiều theo tô tem giáo - một thứ tôn giáo còn nguyên thủy với niềm tin rằng mỗi con người hay mỗi dòng họ có một mối liên kết tâm linh chặt chẽ với các vật thể khác như cây cối, động vật. Chính vì thế trong cách đặt họ của người Pa Kô và Bru Vân Kiều hay gắn với những cái tên như: Arâl, Târnau, Kê, Pata, Plo, Prung… theo hệ ngôn ngữ Môn - Khmer. 

 Giữa đại ngàn Trường Sơn, đời sống vật chất của người Pa Kô, Bru Vân Kiều đã được nâng lên rõ rệt, giao lưu với bên ngoài cởi mở, nhưng bà con vẫn gìn giữ được những giá trị văn hóa đặc trưng. Người Pa Kô, Bru Vân Kiều vốn có nền văn hóa, văn nghệ dân gian rất phong phú với nhiều làn điệu dân ca mang bản sắc riêng và nhiều lễ hội độc đáo. Một năm, người Pa Kô, Bru Vân Kiều ở Đakrông có đến 7 lễ hội chính: Lễ hội mừng lúa mới, lễ hội cồng chiêng, lễ hội đâm trâu, lễ hội A riêu Ping (lễ cải táng cho người chết), lễ hội AdaPựt (tết cổ truyền của người Pa Kô), lễ hội uống rượu thề… 

 Người Bru Vân Kiều ở Đakrông vẫn lưu truyền một phong tục cũ, gọi là đi Sim. Tục rằng, thanh niên nam nữ khi đến tuổi cập kê thường chọn mùa trăng để hẹn hò bên những bờ sông, con suối, trao cho nhau những điệu Xà Nớt ngọt ngào. Khi đã phải lòng thì cất lên tiếng hát Tà Oải đầy tình tứ. Gia vị tình yêu trong những lần hò hẹn ấy chính là những khúc hát giao duyên. Những đêm Sim lãng mạn, trữ tình, giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ đã trở thành một nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Bru Vân Kiều. 

Ngày nay đi Sim không còn giới hạn trong đời sống hôn nhân, hò hẹn của riêng từng đôi trai gái, mà đi Sim còn để giao lưu, hát múa, gặp gỡ bạn bè, để cùng xích lại gần nhau, xây dựng cộng đồng bền chặt, xây dựng quê hương đẹp giàu…

Anh Hồ Văn Việt đệm đàn Ta lư cho bài “Tiếng đàn Ta lư”
Anh Hồ Văn Việt đệm đàn Ta lư cho bài “Tiếng đàn Ta lư”

Rừng xanh vang tiếng Ta lư

Chúng tôi về xã Tà Rụt, một xã nằm phía Nam của huyện Đakrông, cách trung tâm huyện hơn 40 cây số. Ông Kray Sức, Nghệ nhân Ưu tú, kiêm cán bộ văn hóa của xã Tà Rụt, đúng là một pho sách sống về đặc trưng văn hóa của người Pa Kô, Bru Vân Kiều. Ông Sức là người Pa Kô, nhưng rất hiểu và phân biệt rạch ròi giọng nói, những nét văn hóa của người Pa Cô so với Bru Vân Kiều. 15 năm nay, Nghệ nhân Ưu tú Kray Sức đã sưu tầm, ghi chép, biên soạn được 25 kịch bản múa cồng chiêng, nghi thức lễ hội, phong tục, tập quán, các làn điệu dân ca của người Pa Kô. Ông còn cải biên, viết lời mới cho các làn điệu dân ca, phản ánh những đổi thay trong cuộc sống của người Pa Kô. Cùng với các nghệ nhân khác ở địa phương, ông còn truyền dạy cho hơn 40 người, chủ yếu là thanh niên, học sinh trong xã và các xã lân cận đánh cồng chiêng, đánh đàn, thổi kèn và tập các làn điệu dân ca… Ông nói: Chỉ mong truyền thống của ông cha không bị mai một. 

 Ở Đakrông, thông thường mỗi khi có dịp lễ hội, tất cả mọi người từ già, trẻ, gái, trai đều cùng tham gia múa hát trên nền nhạc của tất cả các loại nhạc cụ như trống, chiêng, sáo và đặc biệt không thể thiếu đàn Ta lư - loại nhạc cụ riêng có của người Pa Kô, Bru Vân Kiều. Đàn Ta lư có 2 dây, dành riêng cho nam giới, có tiết âm thanh vừa da diết vừa sôi nổi, có thể kết hợp hài hòa với các loại nhạc cụ khác. 

 Anh Hồ Văn Việt, một tay chơi Ta lư có tiếng, cho biết: Đàn Ta lư có từ hàng trăm năm trước, gắn bó với cuộc sống tinh thần của người Pa Kô và Bru Vân Kiều. Đàn nhỏ gọn nên mỗi khi lên rẫy bà con thường bỏ gùi mang đi. Hai nhạc sĩ Huy Thục và Phương Nam đã không cầm lòng được trước tiếng Ta lư mà viết nên “Tiếng đàn Ta lư” và “Rừng xanh vang tiếng Ta lư”, những ca khúc vượt thời gian. 

Ta lư bây giờ được cải tiến to hơn, đẹp hơn, làm bằng gỗ thay thế cho tre, nứa, nhưng âm thanh của nó thì vẫn cứ mê ly. “Làm ra một cây đàn Ta lư mất khá nhiều thời gian, phải tỷ mẩn từng đường nét, đặc biệt là tiếng đàn, phải là tiếng “của ngày xưa”. Mỗi tháng chăm lắm cũng chỉ làm được khoảng 3 - 4 cây. Tôi làm đàn không phải để bán, mà làm vì sự lo lắng, sợ lớp trẻ nhạt phai mất tiếng của ông cha. Tiếng đàn Ta lư là hồn thiêng của người xưa vọng lại, tiếng của người Pa Kô, Bru Vân Kiều, nó phải mãi vọng vang”, anh Việt tâm sự. 

Chúng tôi rời Đakrông trong lòng cứ mãi điệp khúc: “Đàn em reo ca ơi đàn Ta lư. Rừng núi quê ta tưng bừng reo ca…”.

Tin cùng chuyên mục
Những người “giữ lửa” buôn làng

Những người “giữ lửa” buôn làng

Có một đêm lửa rừng dưới chân núi mẹ Lang Bian (Lâm Đồng), tôi đã được nghe nhạc sĩ Krajan Plin hát, bài hát do chính anh sáng tác với tên gọi “Giữ ấm bếp hồng”. Người đàn ông Cơ Ho ấy đã “rút ruột rút gan” thành những giai điệu lan tỏa tình yêu cao nguyên: “Kìa trông vầng trăng trên cao. Kìa trông ngàn sao lung linh. Dẫu có bão giông, thác lũ thét gào. Ta hãy cùng nhau giữ ấm bếp hồng…”.
Tin nổi bật trang chủ
Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Ngày 28/10/2020, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc (UBDT) tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Tờ trình, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù giai đoạn 2021-2025. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến; Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Hoàng Thị Hạnh đồng chủ trì Hội thảo. Tham dự Hội thảo có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Thông; lãnh đạo Hội đồng Dân tộc của Quốc hội; đại diện lãnh đạo, cán bộ các bộ, ban, ngành, địa phương.
Ước mơ dạy học ở vùng khó khăn

Ước mơ dạy học ở vùng khó khăn

Giáo dục - Lê Hường - 43 phút trước
Sinh ra trong gia đình truyền thống nhà giáo ở thị trấn Quảng Phú, huyện Cư M’gar (Đăk Lăk), từ nhỏ Hà Thị Mai Hương đã ước mơ trở thành cô giáo để đến các vùng quê dạy cho trẻ em nghèo. Sau khi tốt nghiệp đại học, năm 2014, Mai Hương làm đơn xin về dạy tại Trường Tiểu học Trưng Vương, điểm trường buôn Kron H’rinh, xã Ea H’đinh, huyện Cư M’gar (cách nhà 20km). Đây là buôn của đồng bào Xơ Đăng, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đặc biệt là đường vào buôn đất đá lởm chởm, ổ gà, ổ voi chi chít, ngày nắng thì bụi mù, ngày mưa thì sình lầy, trơn trượt.
Những kẻ “ký sinh” trên nỗi đau đồng bào

Những kẻ “ký sinh” trên nỗi đau đồng bào

Chống diễn biến hòa bình - PV - 1 giờ trước
Những ngày qua, trước những diễn biến phức tạp của tình hình mưa lũ kéo dài tại một số tỉnh miền Trung, các “nhà dân chủ” giả hiệu, các thế lực thù địch đã “ký sinh” trên nỗi thương đau của đồng bào để “đục nước béo cò”, ráo riết đưa ra những luận điệu xuyên tạc nhằm chống phá Đảng, bôi nhọ uy tín của các cấp chính quyền.
Cứu được 33 người vụ sạt lở núi ở huyện Nam Trà My, Quảng Nam

Cứu được 33 người vụ sạt lở núi ở huyện Nam Trà My, Quảng Nam

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Đến đầu giờ chiều 29/10, lực lượng cứu hộ đã cứu được 33 nạn nhân trong vụ sạt lở núi ở huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam.
Huyện Đức Trọng (Lâm Đồng): Gặp mặt giao lưu với hơn 100 già làng, Người có uy tín và học sinh người DTTS

Huyện Đức Trọng (Lâm Đồng): Gặp mặt giao lưu với hơn 100 già làng, Người có uy tín và học sinh người DTTS

Người có uy tín - Đinh Hiển – Ánh Dương - 3 giờ trước
Chiều ngày 28/10, Lãnh đạo huyện Đức Trọng (Lâm Đồng) tổ chức buổi gặp mặt giao lưu với hơn 100 Già làng, Người có uy tín tiêu biểu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và tập thể giáo viên, học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú – Trung học cơ sở Đức Trọng.
Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá

Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá

Tin tức - Lê Vũ – Lê Thuận - 3 giờ trước
Sáng 29/10 tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Quỹ phòng chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá cho gần 100 phóng viên, biên tập viên báo, đài.
Người lao động Vinamilk góp gần 4 tỷ đồng hỗ trợ người dân miền Trung

Người lao động Vinamilk góp gần 4 tỷ đồng hỗ trợ người dân miền Trung

Sự kiện - Bình luận - PV - 3 giờ trước
Trong những ngày người dân cả nước đang cùng hướng về miền Trung ruột thịt, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) đã ủng hộ gần 4 tỷ đồng giúp người dân bị thiên tai vượt qua khó khăn và khắc phục hậu quả sau bão lũ. Quỹ hỗ trợ này có sự đóng góp của tập thể người lao động Vinamilk bằng việc trích một ngày lương để chung tay cùng Công ty.
Không khí lạnh tăng cường, mưa lớn ở các tỉnh từ Thanh Hóa đến Bắc Tây Nguyên

Không khí lạnh tăng cường, mưa lớn ở các tỉnh từ Thanh Hóa đến Bắc Tây Nguyên

Tin tức - vov.vn - 3 giờ trước
Dự báo, ngày và đêm nay (29/10), do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường kết hợp rìa phía Đông Bắc hoàn lưu vùng áp thấp nên ở Bắc Bộ từ nay đến ngày 30/10 tiếp tục có mưa, mưa rào.
Thêm một vụ sạt lở ở Phước Sơn, 11 người bị vùi lấp

Thêm một vụ sạt lở ở Phước Sơn, 11 người bị vùi lấp

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Tại xã Phước Lộc, huyện Phước Sơn lại xảy ra một vụ sạt lở núi khác khiến 11 người bị chôn vùi, hiện đã tìm thấy 3 thi thể.
Đã tìm thấy 16 thi thể nạn nhân vụ sạt lở tại Nam Trà My

Đã tìm thấy 16 thi thể nạn nhân vụ sạt lở tại Nam Trà My

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Tính đến 9 giờ 30 phút ngày 29/10, lực lượng chức năng đã tìm thấy 16 thi thể trong hai vụ sạt lở nghiêm trọng khiến 53 người mất tích tại huyện Nam Trà My (Quảng Nam), trong đó, có 8 nạn nhân là người ở xã Trà Vân và 8 nạn nhân ở xã Trà Leng.
Tiếng nói từ cơ sở

Tiếng nói từ cơ sở

Người có uy tín - Hồng Phúc - 6 giờ trước
Thông qua hàng chục nghìn Người có uy tín trên địa bàn cả nước, Báo Dân tộc và Phát triển đã và đang tiếp tục thể hiện vai trò là “cầu nối" chuyển tải chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến đồng bào DTTS, vận động đồng bào tham gia các phong trào thi đua ở cơ sở, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội vùng DTTS và miền núi. Nhân dịp Báo Dân tộc và Phát triển tròn 18 năm ngày xuất bản số đầu tiên (27/10/2002 - 27/10/2020), bạn đọc thân thiết của Báo trên cả nước đã gửi gắm nhiều tình cảm, tâm tư, sự tin tưởng đến tòa soạn.