Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn nghệ thuật chế tác kinh lá buông của người Khmer ở An Giang

Quốc Phong - Hoa Phúc - 15:53, 16/02/2022

Hơn 1.000 năm trước, những pho Kinh lá buông, di sản thành văn đầu tiên của Phật giáo Nam Tông theo dòng truyền lưu từ Ấn Độ, Sri Lanka, đã làm nên cuộc thiên di lịch sử trên khắp miền Đông Nam Á. Thừa hưởng kỹ thuật biên Kinh trên lá, cộng đồng người Khmer vùng biên giới của tỉnh An Giang đã gìn giữ, lưu truyền và phát huy nghệ thuật độc đáo này qua nhiều thế hệ. Đối với đồng bào Khmer, đó không chỉ là kỹ thuật chế tác thuần túy, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tín ngưỡng, tâm linh.

Sư Chau Sóc Khon (trái) Trụ trì chùa Xvayton và cư sĩ Chau Chum (phải). Ảnh: Quốc Phong
Sư Chau Sóc Khon (trái) Trụ trì chùa Xvayton và cư sĩ Chau Chum (phải). Ảnh: Quốc Phong

Nghệ thuật chế tác độc đáo của người Khmer An Giang

Cây lá buông (cọ talipot) hay còn gọi là bối đa thụ (cây lá bối) có tên khoa học là Corypha Umbraculifera, mọc chủ yếu ở Sri Lanka và Ấn Độ. Tuổi thọ trung bình của cây lên đến 75 năm. Cây đơm hoa kết trái một lần duy nhất vào cuối vòng đời. Cây lá buông phát triển nhanh ở vùng khí hậu nóng ẩm miền Duyên hải Nam và Đông Nam châu Á. Đặc tính của lá buông là mịn, mềm và dễ viết. Khi lá khô trở nên nhạt màu, dai bền đặc biệt. Kinh chép trên lá buông ít bị giòn vỡ hay mục rã theo thời gian.

Thừa hưởng kỹ thuật biên kinh trên lá của các dân tộc Nam Á, cộng đồng người Khmer vùng biên giới của tỉnh An Giang đã không ngừng gìn giữ, lưu truyền và phát huy nghệ thuật độc đáo này qua nhiều thế hệ. Trong đó, có nhiều công đoạn, thao tác đã được cải biên và sáng tạo. Điều đó đã làm nên sự độc đáo trong kỹ thuật chế tác kinh lá buông của đồng bào Khmer ở An Giang.

Cây lá Buông được trồng rải rác tại xã Núi Tô, huyện Tri Tôn.   Ảnh: Quốc Phong
Cây lá buông được trồng rải rác tại xã Núi Tô, huyện Tri Tôn. Ảnh: Quốc Phong

Theo Hòa Thượng Chau Ty, trụ trì chùa Soài So (xã Núi Tô, huyện Tri Tôn), người Khmer có kỹ thuật xử lý nguyên liệu độc đáo riêng. Những đọt non được dùng vải quấn quanh nhằm ngăn lá nở. Đợi đến khi lá chớm già mới chặt khỏi cây, sau đó được xử lý công phu. Người ta ép từng chiếc lá bằng những thanh gỗ phẳng. Phần gân lá sẽ được rút đi khi lá héo. Khổ “giấy” chuẩn là theo chiều ngang của lá, dài từ 15 đến 60cm, bề dọc từ 3 đến 12cm. Trong quá trình khắc kinh, người ta dùng loại bút chuyên dụng là một thanh sắc nhọn đầu để khắc kinh. Nét bút tạo thành những rãnh sâu để hạt mực lắp đầy. Lớp mực loan mặt lá sẽ được lau đi sau một thời gian, chỉ lưu lại nét văn kinh như dệt thêu trên lá mịn.

Do “giấy” viết kinh làm từ lá tự nhiên nên sẽ giòn mục theo thời gian và dễ bị côn trùng cắn phá. Nhằm bảo quản, sau khi bản kinh văn được hoàn thành, từng trang lá sẽ được bảo quản một cách đặc biệt. Theo nhà sư Chau Sóc Khon, Trụ trì chùa Xvayton (nơi còn lưu giữ nhiều kinh lá buông nhất tỉnh An Giang), để tránh côn trùng phá kinh, sau khi bản kinh được hoàn thành, người ta thường phủ lên bằng dầu lửa (dầu hỏa) rồi đóng cuốn và cất giữ. Riêng những trang kinh hư mục sẽ được viết lại và thay thế bằng bản mới.

Sư Chau Sóc Khon, Trụ trì chùa Xvayton đang niêm cất cẩn thận những pho kinh Phật chép trên lá Buông.                                            Ảnh: Quốc Phong
Sư Chau Sóc Khon, Trụ trì chùa Xvayton đang niêm cất cẩn thận những pho kinh Phật chép trên lá buông. Ảnh: Quốc Phong

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản chữ viết trên lá buông

Theo kết quả khảo sát tài liệu quý hiếm của sở Nội vụ An Giang tại huyện Tri Tôn và Tịnh Biên (tháng 10/2013), An Giang là một trong những địa phương lưu trữ kinh lá buông nhiều nhất. Trong đó, số lượng kinh lá buông được lưu trữ trong các chùa, là khoảng 108 bộ, với hơn 730 quyển kinh. Kinh được cất giữ rải rác tại các chùa Phật giáo Nam Tông Khmer, chủ yếu tại ở hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên như Praynven, Xvayton, Soài So... Vào năm 2006, Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục công nhận Xvayton là “ngôi chùa lưu giữ nhiều bộ Kinh lá nhất Việt Nam”.

Nhằm có giải pháp kịp thời bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của đồng bào dân tộc Khmer, vào tháng 11/2021, UBND tỉnh An Giang đã quyết định phê duyệt Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá buông của người Khmer tỉnh An Giang đến năm 2030”. Có thể xem đây là lộ trình rất cần thiết và phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về bảo tồn, phát huy di sản văn hóa của dân tộc.

Những nét chữ tinh xảo, thẳng đều trên “giấy” cổ. Ảnh: Quốc Phong
Những nét chữ tinh xảo, thẳng đều trên “giấy” cổ. Ảnh: Quốc Phong

Theo đó, UBND tỉnh An Giang sẽ tập trung đánh giá, tập hợp, xác minh, phân loại và chỉnh lý phục hồi di sản; nghiên cứu và xác định chữ viết trên lá buông là tiếng Pali cổ; hướng dẫn phương pháp bảo quản, gìn giữ các bản chữ viết trên lá buông. 

Giai đoạn này sẽ bắt đầu từ năm 2022 đến năm 2026. Trong đó, tỉnh sẽ tiến hành thực hiện tư liệu hóa và số hóa các bản chữ viết trên lá buông của người Khmer An Giang. Đồng thời, dịch thuật, xây dựng mới một số bản kinh nhằm tuyên truyền, giáo dục ý thức cộng đồng về bảo tồn di sản.

Từ nền tảng của giai đoạn thứ nhất, tỉnh An Giang sẽ tiến tới việc lập hồ sơ trình UNESCO công nhận tư liệu tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá buông của người Khmer ở tỉnh An Giang, là di sản thuộc về ký ức thế giới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Dự kiến giai đoạn này sẽ được triển khai từ năm 2028 đến năm 2033.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Nón ngựa miền di sản

Nón ngựa miền di sản

Trải qua mấy trăm năm, những đôi tay gầy guộc của người làng đã cần mẫn tạo nên một di sản. Một di sản bằng sự giữ gìn truyền thống và sáng tạo, mang nét cũ xưa và cả hơi thở hiện đại của thời cuộc vào trong chiếc nón mỏng manh nhẹ nhàng ấy.
Tin nổi bật trang chủ
Tăng cường các chính sách hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS

Tăng cường các chính sách hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS

Trong phiên thảo luận về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2023; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2024 tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV, các Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) bày tỏ quan tâm đến vấn đề liên quan đến bình đẳng giới, đặc biệt là tại vùng DTTS và miền núi.
Yên Bái: Hiệu quả từ mô hình thanh niên DTTS lập nghiệp

Yên Bái: Hiệu quả từ mô hình thanh niên DTTS lập nghiệp

Khởi nghiệp - Văn Hoa - 7 giờ trước
Từ phong trào thanh niên lập thân, lập nghiệp, nhiều thanh niên người DTTS tỉnh Yên Bái đã thành công với các mô hình sản xuất, kinh doanh, khai thác được tiềm năng , thế mạnh của địa phương , qua đó nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, góp phần từng bước thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng miền...
Quảng Ninh: Nhiều hộ dân ở Vân Đồn sống “kẹt

Quảng Ninh: Nhiều hộ dân ở Vân Đồn sống “kẹt" giữa dự án lớn

Xã hội - Mỹ Dung - 7 giờ trước
“Khổ lắm, ruộng thì không canh tác được, nhà thì đổ sập đến nơi mà không được sửa. Mà cả gần chục năm nay rồi chứ có ít đâu!”, đó là chia sẻ chung của không ít người dân thôn Khe Mai, xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn (Quảng Ninh) khi rơi vào cảnh “đi không được mà ở cũng không xong” do nằm trong vùng giải phóng mặt bằng. .
Sóc Trăng: Tuyên truyền chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định qua phiên toà giả định

Sóc Trăng: Tuyên truyền chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định qua phiên toà giả định

Tin tức - Văn Long - Minh Triết - 7 giờ trước
Trong 3 ngày ( từ 28- 30 /05), Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Sóc Trăng, Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng, phối UBND huyện Cù Lao Dung, huyện Trần Đề và Thị xã Vĩnh Châu (tỉnh Sóc Trăng) tổ chức "Phiên tòa giả định về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định" (chống khai thác IUU).
Gò Quao (Kiên Giang): Tiếp tục ưu tiên nguồn lực triển khai thực hiện chính sách dân tộc

Gò Quao (Kiên Giang): Tiếp tục ưu tiên nguồn lực triển khai thực hiện chính sách dân tộc

Công tác Dân tộc - Như Tâm - 7 giờ trước
Đây là một trong những nội dung trong phát biểu chỉ đạo của ông Nguyễn Lưu Trung, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo Đại hội đại biểu các DTTS tỉnh Kiên Giang lần thứ IV, năm 2024 khi dự Đại hội đại biểu các DTTS huyện Gò Quao lần thứ IV, năm 2024, được tổ chức vào ngày 29/5.
PC Kon Tum tăng cường các biện pháp bảo vệ hành lang an toàn lưới điện

PC Kon Tum tăng cường các biện pháp bảo vệ hành lang an toàn lưới điện

Tin tức - Ngọc Chí - 7 giờ trước
Bảo vệ hành lang an toàn lưới điện không chỉ là trách nhiệm của ngành Điện mà còn cần sự chung tay, góp sức của các cơ quan chức năng và cả cộng đồng. Trong thời gian qua, Công ty Điện lực Kon Tum (PC Kon Tum) đã tăng cường công tác tuyên truyền bảo vệ hành lang an toàn lưới điện, phối hợp với chính quyền các cấp và Nhân dân thực hiện có hiệu quả công tác tuyên truyền, phát quang hành lang tuyến.
Tin trong ngày - 29/5/2024

Tin trong ngày - 29/5/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 29/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thảo luận về phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước. Hà Giang: Huy động nguồn lực hỗ trợ trẻ em vùng cao. Chàng thanh niên dân tộc Phù Lá dám nghĩ, dám làm.
“Hành động thiết thực, ưu tiên nguồn lực cho trẻ em”

“Hành động thiết thực, ưu tiên nguồn lực cho trẻ em”

Thời sự - Minh Thu - 7 giờ trước
Đó là chủ đề Lễ phát động Tháng hành động vì trẻ em năm 2024 do UBND tỉnh Tuyên Quang tổ chức.
Cựu Bí thư tỉnh ủy Lào Cai bị tuyên phạt 5 năm 6 tháng tù

Cựu Bí thư tỉnh ủy Lào Cai bị tuyên phạt 5 năm 6 tháng tù

Pháp luật - Trọng Bảo - 7 giờ trước
Sau hơn 1 tuần xét xử sơ thẩm, chiều 29/5, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai đã ra phán quyết đối với 17 bị cáo, liên quan đến việc khai thác trái phép khoáng sản ở Lào Cai.
Tinh hoa trúc chỉ

Tinh hoa trúc chỉ

Sắc màu 54 - Tiêu Dao – Bảo Anh - 7 giờ trước
Gần 14 năm theo đuổi nghiệp giấy như một “cái nợ” với nghệ thuật, họa sĩ Phan Hải Bằng, giảng viên Bộ môn Đồ họa - Trường Đại học Nghệ thuật (Đại học Huế) đã tham gia “một cuộc chơi liều lĩnh” để rồi làm nên tác phẩm hội họa bằng giấy mang tên trúc chỉ đầy mộc mạc mà cuốn hút.
Tin trong ngày - 29/5/2024

Tin trong ngày - 29/5/2024

Media - BDT - 20:00, 29/05/2024
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 29/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thảo luận về phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước. Hà Giang: Huy động nguồn lực hỗ trợ trẻ em vùng cao. Chàng thanh niên dân tộc Phù Lá dám nghĩ, dám làm.
Trải nghiệm hái mận Mộc Châu

Trải nghiệm hái mận Mộc Châu

Media - BDT - 19:03, 29/05/2024
Nếu tháng 1 du xuân Mộc Châu ngập tràn mùa hoa đào, hoa mận trắng cả núi đồi, tháng 4 đến Mộc Châu để check-in những cung đường xanh mướt của đồi chè thì thời điểm này đến với Mộc Châu không thể bỏ lỡ hoạt động hái mận.Hơn 40 năm bén rễ và phủ xanh mảnh đất cao nguyên, cây mận hậu đã gắn bó và trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào các dân tộc huyện Mộc Châu. Đến nay, Mộc Châu đã trở thành một trong những “vựa” mận lớn của cả nước, với diện tích hơn 3.200 ha, trong đó 2.400 ha đã cho thu hoạch.