Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Hát nhà tơ - hát, múa cửa đình: Loại hình nghệ thuật độc đáo trên đất Vạn Ninh

Long Vũ - 09:54, 16/09/2020

Nghệ nhân Lê Thị Lộc, thôn Nam, xã Vạn Ninh, TP. Móng Cái (Quảng Ninh) là cái tên quen thuộc đối với người dân vùng đất Vạn Ninh bởi gần cả cuộc đời bà gắn bó với môn nghệ thuật dân gian hát nhà tơ - hát, múa cửa đình (HNT-HMCĐ).

Nghệ nhân Lê Thị Lộc đang đánh đàn trong một tiết mục hát nhà tơ - hát, múa cửa đình
Nghệ nhân Lê Thị Lộc đang đánh đàn trong một tiết mục hát nhà tơ - hát, múa cửa đình

Sinh ra và lớn lên ở vùng đất Quảng Yên, năm 18 tuổi, bà Lộc lập gia đình riêng và theo chồng ra mảnh đất Vạn Ninh sinh sống. Từ lúc về làm vợ, bà được mẹ chồng cho đi xem những canh HNT-HMCĐ tại những đình, chùa ở địa phương. Lâu dần, tình yêu và sự đam mê nghệ thuật HNT-HMCĐ đã ngấm vào máu của bà.

Nói về ý nghĩa của lối HNT-HMCĐ, ông Nguyễn Quang Vinh, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh Quảng Ninh cho biết: “HNT-HMCĐ tồn tại khoảng thế kỷ thứ XIII, thời nhà Lý. Vạn Ninh là một trong những cái nôi của HNT-HMCĐ, nơi duy nhất ở Quảng Ninh còn bảo tồn được loại hình nghệ thuật này”.

Còn nghệ nhân Hoàng Thị Thảo (80 tuổi), mẹ chồng của bà Lộc cho biết: HNT-HMCĐ bắt nguồn từ ca trù Việt Nam. Hai loại hình nghệ thuật này đều có nhạc cụ là trống chầu, phách và đàn đáy nhưng cách thể hiện lại khác nhau. Nếu như ca trù, người cầm chầu là người chỉ huy buổi hát thì ở HNT-HMCĐ, người hát lại là chủ công, trống chầu chỉ phụ đệm theo người hát. Không gian HNT-HMCĐ chỉ diễn ra tại các đình làng trong ngày hội đầu Xuân. HNT-HMCĐ có múa dâng hương, dâng hoa, dâng nến lên các vị thần. Mỗi kép hát thường có 5 người, trong đó có một kép đánh đàn đáy, một quan viên đánh trống chầu và 3 đào nương thay nhau hát. 

Loại hình HNT-HMCĐ là những bài hát mang đậm yếu tố tâm linh. Là một loại hình nghệ thuật diễn xướng trước thần thánh, trước các vị anh hùng dân tộc nên biểu diễn HNT-HMCĐ mang tính kỷ luật cao. Các đào nương khi tập hát cần đạt theo tiêu chuẩn là “hát hay”, kết hợp nhuần nhuyễn với các loại nhạc cụ thật ăn ý. Những câu hát chúc thần như lời chào, lời kính cáo của kép hát với thần linh sẽ bắt đầu buổi trình diễn. Sau đó, các đào hát có thể tùy hứng thể hiện sự hiểu biết của mình qua những câu hát khuyên bảo lòng trung của bề tôi với vua, giáo huấn về đạo đức, lòng thủy chung, khuyên bảo con cái về đạo hiếu, về tình làng nghĩa xóm… Qua các giai điệu, lời ca, tiếng hát của HNT-HMCĐ, chúng ta có góc nhìn toàn diện về bức tranh xã hội, văn hóa của người dân miền biển, của vùng đất biên giới xưa kia. 

Nghệ nhân Lê Thị Lộc giải thích thêm, hầu hết các bài HNT-HMCĐ bao gồm có rất nhiều giọng như: Giọng thét nhạc, thả, phú, ca trù, hãm và nhị. Song hành với các lối hát là các điệu múa bình dị, uyển chuyển như: Dâng hương, dâng hoa và dâng nến lên các vị thần. HNT-HMCĐ chủ yếu được truyền miệng nên nhiều bài, nhiều ca từ đã bị thất lạc. Vì vậy, giữ gìn và phát huy những lời ca, điệu múa HNT-HMCĐ hết sức quan trọng. 

Những năm qua, ngoài việc đi sưu tầm những làn điệu HNT-HMCĐ ở Viện Nghiên cứu văn hóa, các trung tâm lưu trữ, trung tâm văn hóa huyện, tỉnh..., nghệ nhân Lê Thị Lộc còn truyền dạy nhiều bài HNT-HMCĐ cho người dân ở địa phương. Năm 2011, bà Lộc đứng ra thành lập CLB HNT-HMCĐ ở xã Vạn Ninh với 42 hội viên. Hằng tháng, CLB tổ chức gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kiến thức và tập luyện những bài HNT-HMCĐ... vừa để thỏa mãn niềm đam mê, vừa để tăng cường tình đoàn kết gắn bó các thành viên trong CLB. 

Năm 2015, Bà Lộc được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian vì đã có thành tích xuất sắc trong bảo tồn và phát triển nghệ thuật HNT-HMCĐ. Năm 2015 nghệ thuật HNT-HMCĐ lọt vào tốp 26 Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia cần được bảo tồn và phát huy. 

Với những đóng góp quan trọng, tâm huyết của nghệ nhân Lê Thị Lộc và các hội viên CLB HNT-HMCĐ ở xã Vạn Ninh, tin rằng loại hình nghệ thuật này sẽ ngày càng được bảo tồn và phát huy.

Hát nhà tơ - Hát múa cửa đình tồn tại khoảng thế kỷ thứ XIII, thời nhà Lý. Vạn Ninh là một trong những cái nôi của Hát nhà tơ - Hát múa cửa đình, nơi duy nhất ở Quảng Ninh còn bảo tồn được loại hình nghệ thuật này”.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh Quảng Ninh.

Tin cùng chuyên mục
Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Cồng chiêng đã ăn sâu vào tiềm thức, không đơn thuần chỉ là âm nhạc, mà còn mang đậm giá trị văn hóa dân tộc, là ngôn ngữ giúp kết nối con người với thiên nhiên… Đây chính là lý do để Nghệ nhân H’Ríu Hmok ở Buôn Trấp, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana (Đăk Lăk) luôn trăn trở bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa cồng chiêng nữ.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Cao Bằng cần đưa nội dung Chương trình MTQG vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Cao Bằng cần đưa nội dung Chương trình MTQG vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh

Ngày 18/9/2020, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Đỗ Văn Chiến và Đoàn công tác của UBDT đã có buổi làm việc với tỉnh Cao Bằng để nắm tình hình phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH), việc thực hiện các chính sách dân tộc và công tác chuẩn bị các điều kiện triển khai Đề án Tổng thể phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn tỉnh.
Hồi sinh đồ chơi truyền thống

Hồi sinh đồ chơi truyền thống

Đời sống - Xã hội - Hồng Minh - 36 phút trước
Trong ký ức của mọi người, nhớ về dịp trăng tròn tháng Tám là nhớ về những chiếc đèn ông sao, đèn kéo quân hay những chiếc đèn lồng tự làm từ vỏ lon, vỏ hộp... Món quà tuổi thơ đơn giản nhưng thật ý nghĩa và đậm bản sắc truyền thống.
“Cháy” hết mình cho nghệ thuật dân tộc

“Cháy” hết mình cho nghệ thuật dân tộc

Gương sáng giữa cộng đồng - Hoàng Quý - 55 phút trước
Là người con của núi rừng Tây Bắc, gần như cả cuộc đời nữ Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) Điêu Khánh Thực, Trưởng Đoàn nghệ thuật Hoa Ban Trắng tỉnh Điện Biên đã sống, gắn bó và hoạt động nghệ thuật trên mảnh đất này. NSƯT Điêu Khánh Thực cho rằng, đó là trách nhiệm tiếp bước những người đi trước để cống hiến và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ có tình yêu nghệ thuật.
Thực hiện nghiêm các quy hoạch đô thị đã được phê duyệt: Giải pháp phòng, chống thiên tai ở khu vực đô thị

Thực hiện nghiêm các quy hoạch đô thị đã được phê duyệt: Giải pháp phòng, chống thiên tai ở khu vực đô thị

Đời sống - Xã hội - Hoàng Thanh - 58 phút trước
Với mỗi vùng miền, các đô thị lại có đặc điểm riêng, đi kèm với ảnh hưởng của thiên tai, thời tiết cực đoan mỗi khác. Trong khi đó, do hệ thống đô thị nước ta đã có bước phát triển nhanh về số lượng nên cũng đã bộc lộ nhiều bất cập trong ứng phó với thiên tai.
“Chắp cánh” ước mơ cho học trò

“Chắp cánh” ước mơ cho học trò

Giáo dục - Tấn Sỹ- Thanh Huyền - 1 giờ trước
Không chỉ xây dựng ngôi trường hạnh phúc theo phương châm “Thầy cô là cha mẹ, bạn bè là anh em… mà các thầy cô giáo ở Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú (PTDTNT) huyện Phước Sơn (Quảng Nam) còn dang rộng vòng tay nhân ái, yêu thương, giúp đỡ 72 em học sinh mồ côi yên tâm theo học cái chữ Bác Hồ.
Chuẩn bị cho giai đoạn “chạy bền”

Chuẩn bị cho giai đoạn “chạy bền”

Kinh tế - Tùng Nguyên - 1 giờ trước
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), giai đoạn 2016 - 2020, nhiều mục tiêu cơ bản đã đạt và vượt yêu cầu của Quốc hội và Chính phủ đặt ra trước thời hạn 1,5 năm. Tuy nhiên để tạo đà cho giai đoạn mới, các địa phương cần tiếp tục phấn đấu để đạt được những mục tiêu cao hơn.
Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Sắc màu 54 - PV - 1 giờ trước
Cồng chiêng đã ăn sâu vào tiềm thức, không đơn thuần chỉ là âm nhạc, mà còn mang đậm giá trị văn hóa dân tộc, là ngôn ngữ giúp kết nối con người với thiên nhiên… Đây chính là lý do để Nghệ nhân H’Ríu Hmok ở Buôn Trấp, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana (Đăk Lăk) luôn trăn trở bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa cồng chiêng nữ.
Chở vật liệu xây dựng làm rơi vãi ra đường

Chở vật liệu xây dựng làm rơi vãi ra đường

Pháp luật - Hồng Phúc - 1 giờ trước
Nhà anh Tuyến đang xây nhà cao tầng, do đó, hằng ngày liên tục có xe chở sỏi, cát, đá, gạch… đến công trình. Đáng nói là, do xe không được che chắn nên vật liệu thường xuyên rơi vãi ra đường và xung quanh nhà anh. Gần chục gia đình trong dãy phố, ngày nào cũng phải quét dọn và chịu bụi bẩn trước cửa nhà. Nhiều người cũng đã nhắc nhở anh vấn đề này, nhưng anh Tuyến phớt lờ, hoặc chỉ nói nhà ai chả có công việc, khiến nhiều nhà bức xúc nên báo cáo với Tổ dân phố.
Quảng Bình đưa internet về với đồng bào vùng sâu, biên giới

Quảng Bình đưa internet về với đồng bào vùng sâu, biên giới

Tin tức - PV - 2 giờ trước
Sau 2 tháng gấp rút thi công, chiều 17/9, tại xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, UBND tỉnh Quảng Bình phối hợp với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam tổ chức lễ khánh thành tuyến truyền dẫn cáp quang, internet băng rộng tại hai xã Tân Trạch, Thượng Trạch (huyện Bố Trạch). Đây là công trình có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính quyền điện tử, quốc phòng an ninh, an sinh xã hội và giảm nghèo.
Bão số 5 sẽ đổ bộ vào bờ biển Từ Quảng Bình – Quảng Nam trong trưa 18/9.

Bão số 5 sẽ đổ bộ vào bờ biển Từ Quảng Bình – Quảng Nam trong trưa 18/9.

Tin tức - Hồng Minh - 5 giờ trước
Sáng 18/9, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai (PCTT) tổ chức họp ứng phó với bão số 5.
Nhà tốc mái, cây đổ do bão số 5

Nhà tốc mái, cây đổ do bão số 5

Tin tức - Thanh Nguyễn - 5 giờ trước
Dù bão số 5 chưa đổ bộ đất liền nhưng đã gây mưa lớn, gió giật mạnh tại nhiều địa phương các tỉnh miền Trung. Theo thông tin ban đầu, đã có nhiều nhà dân bị tốc mái, hư hỏng nặng; nhiều hệ thống bảng hiệu, cây xanh… trên một số tuyến đường bị gãy đổ. Chính quyền địa phương đang tích cực phối hợp cùng người dân khắc phục đồng thời kiểm tra lại công tác ứng phó với mưa bão.