Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn văn hóa truyền thống các dân tộc rất ít người: Chạy đua cùng thời gian

PV - 13:58, 23/05/2018

Bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc rất ít người đang mai một hoặc bị biến dạng nghiêm trọng, dễ nhận thấy nhất là những giá trị văn hóa vật thể. Đó là cấu trúc làng bản, là nhà ở, là những công trình văn hóa gắn liền với đời sống của đồng bào….

Bài 3: Mong manh giữ làng truyền thống

Mặt trái của tái định cư

Bản tái định cư Sì Thâu Chải (xã Kan Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu) là nơi sinh sống của 78 hộ, với gần 300 nhân khẩu đồng bào dân tộc Si La. Từ các chương trình, dự án đầu tư, hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội, đời sống của đồng bào Si La ở Sì Thâu Chải đã được nâng lên.

 Bản tái định cư Sì Thâu Chải, xã Kan Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, nơi ở mới của người Si La. Bản tái định cư Sì Thâu Chải, xã Kan Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, nơi ở mới của người Si La.

Theo ông Hù Chà Hù, Trưởng bản Sì Thâu Chải, người dân nơi đây cơ bản không còn thiếu đói, tỷ lệ hộ nghèo cũng giảm xuống đáng kể. Nếu như ở bản cũ tỷ lệ hộ nghèo gần 100% thì hiện chỉ còn khoảng 30%. Đường giao thông, điện lưới cũng được đầu tư, đưa Sì Thâu Chải gần hơn với cuộc sống hiện đại.

Tuy nhiên, điều mà ông Hù trăn trở là người Si La ở Sì Thâu Chải không còn giữ được văn hóa truyền thống của dân tộc mình nữa. Ông bảo, ở bản cũ, các gia đình được phép lựa chọn cho mình một khoảng đất độc lập và quy định ranh giới bằng các gốc cây, khe, lạch hoặc mỏm đất, hòn đá; nhà ở chôn mái thấp; làng bản thì được cấu trúc một cách tự nhiên, gần gũi.

“Về đây được cấp nhà tái định cư, bản được quy hoạch theo từng ô thửa, có vườn, không giống cấu trúc truyền thống của người Si La. Cả bản giờ chẳng còn có gia đình nào có nhà ở truyền thống của dân tộc nữa; nhà nào cũng trệt, lợp mái tôn”, ông Hù cho biết.

Ngoài bản Sì Thâu Chải, ở xã Kan Hồ còn có bản Seo Hai cũng là nơi tái định cư tập trung của 60 hộ, với gần 300 nhân khẩu đồng bào Si La. Cũng như ở Sì Thâu Chải, người Si La ở Seo Hai không còn giữ được những nếp nhà truyền thống của mình; cấu trúc làng bản cũng biến dạng theo “quy hoạch” của khu tái định cư Nhà máy Thủy điện Lai Châu.

Cùng với hai bản Sì Thâu Chải và Seo Hai của xã Kan Hồ, đồng bào dân tộc Si La còn sống tập trung tại bản Nậm Sin, thuộc xã Chung Chải (huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên), với hơn 200 nhân khẩu. Tính chung ở cả 3 bản, cộng đồng dân tộc Si La chỉ còn khoảng 173 hộ/800 nhân khẩu.

Từ nguồn lực đầu tư phát triển kinh tế-xã hội, cộng đồng dân tộc Si La đã có những thay đổi rõ rệt. Kết quả điều tra thực trạng kinh tế-xã hội 53 DTTS cho thấy, thu nhập bình quân của người Si La đạt xấp xỉ 1,1 triệu đồng/người/tháng, tăng gấp 10 lần so với năm 2005. Tuy nhiên, bản sắc văn hóa, nhất là những giá trị văn hóa vật thể đã bị mai một, hoặc biến dạng. Đặc biệt, thống kê cho thấy, trong 173 hộ dân tộc Si La hiện nay thì chỉ có 9 hộ còn giữ được nhà ở truyền thống của dân tộc mình.

Bảo tồn khập khiễng

Không chỉ cộng đồng dân tộc Si La mà với những dân tộc rất ít người khác, cấu trúc nhà cửa, làng bản đã bị mai một hoặc biến dạng nghiêm trọng. Thống kê thực trạng kinh tế-xã hội 53 DTTS cho thấy, dân tộc Rơ Măm hiện còn khoảng 148 hộ/488 nhân khẩu thì chỉ có 7 hộ còn ở trong ngôi nhà truyền thống của dân tộc mình. Riêng dân tộc Brâu, trong gần 100 hộ (với khoảng 400 nhân khẩu) thì không còn hộ nào ở trong những ngôi nhà truyền thống của dân tộc mình.

Sự khập khiễng trong bảo tồn bộc lộ từ những căn nhà của người Ơ-đu ở Tương Dương, Nghệ An. (Ảnh tư liệu) Sự khập khiễng trong bảo tồn bộc lộ từ những căn nhà của người Ơ-đu ở Tương Dương, Nghệ An. (Ảnh tư liệu)

Với 91 hộ đồng bào dân tộc Ơ -đu (sinh sống tập trung ở xã Nga My, huyện Tương Dương, Nghệ An) thì cũng chỉ còn 14 hộ còn ở trong nhà truyền thống của dân tộc mình. Nhưng đây là những căn nhà bà con dựng thêm, bên cạnh căn nhà “giả nhà sàn” bằng bê tông tại các điểm tái định cư Nhà máy Thủy điện Bản Vẽ.

Hình ảnh những căn nhà truyền thống của người Ơ-đu được bà con dựng thêm (bằng tranh tre, nứa lá) ngay cạnh căn nhà sàn bằng bê tông cho thấy một sự khập khiễng trong bố trí tái định cư với việc bảo tồn bản sắc văn hóa cho một trong những cộng đồng dân tộc có dân số ít nhất cả nước. Cấu trúc làng bản của người Ơ-đu cũng tương tự như bản bản làng của dân tộc Thái, không có một dấu ấn nổi trội nào để phân biệt.

Một điểm nhấn trong cấu trúc làng bản của cộng đồng DTTS nói chung, các dân tộc rất ít người nói riêng, chính là nhà sinh hoạt cộng đồng (nhà văn hóa). Trong chương trình mục tiêu xây dựng nông thôn mới, đây cũng là một tiêu chí “cứng”.

Tuy nhiên, ở nhiều bản làng có cộng đồng dân tộc rất ít người sinh sống, do những tư liệu về kiến trúc nhà sinh hoạt cộng đồng không còn (hoặc áp đặt), những nhà văn hóa theo “mẫu số chung” đã được xây lên, không phù hợp với kiến trúc văn hóa truyền thống của đồng bào. Điều này đã góp thêm vào hành trình làm mất bản sắc của không ít cộng đồng DTTS.

Như chia sẻ của ông Pờ Chà Nga (60 tuổi, dân tộc Si La), người dân ở bản Seo Hai (xã Kan Hồ, Mường Tè, Lai Châu), bản sắc văn hóa của đồng bào Si La đã và đang bị biến dạng đến mức chính người Si La cũng giật mình. Đến cái nhà văn hóa là nơi sinh hoạt cộng đồng cho bà con cũng không phải là nhà 4 gian, 3 cột truyền thống, mà là nhà cấp 4, lợp mái tôn, giống hội trường hội họp hơn điểm sinh hoạt văn hóa. Tình trạng này kéo dài, bản sắc văn hóa của dân tộc Si La sẽ mất hẳn.

Như vậy, làng bản truyền thống cũng như kiến trúc nhà ở của đồng bào các dân tộc rất ít người, về cơ bản đã bị biến dạng; thậm chí ở một số cộng đồng dân tộc đã biến mất. Nhưng hy vọng bảo tồn, phục dựng là vẫn còn bởi hiện vẫn còn một số gia đình gìn giữ được; ngoài ra, những người cao tuổi trong các cộng đồng dân tộc rất ít người lưu giữ những ký ức về làng bản truyền thống của dân tộc mình. Đây là những “tài liệu” đặc biệt quý, nhưng nếu không kịp khai thác thì sẽ chẳng còn.

Hơn lúc nào hết, việc khai thác những tài liệu này phải chạy đua với thời gian. Nhưng để thực hiện được thì cần có những điều chỉnh phù hợp về mặt cơ chế, chính sách. Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh vấn đề này trong số báo tiếp theo.

SỸ HÀO

Tin cùng chuyên mục
Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Hàng chục năm tâm huyết sưu tầm, nghiên cứu, gìn giữ bản sắc văn hóa của người Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay), với trách nhiệm và niềm đam mê, nghệ nhân Ưu tú Hoàng Giang Lâm, 58 tuổi, xã Quang Yên, huyện Sông Lô (Vĩnh Phúc) đã góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.
Tin nổi bật trang chủ
Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Người nghệ nhân tâm huyết với văn hóa Cao Lan

Sắc màu 54 - Văn Hoa - 11:39, 25/10/2020
Hàng chục năm tâm huyết sưu tầm, nghiên cứu, gìn giữ bản sắc văn hóa của người Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay), với trách nhiệm và niềm đam mê, nghệ nhân Ưu tú Hoàng Giang Lâm, 58 tuổi, xã Quang Yên, huyện Sông Lô (Vĩnh Phúc) đã góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.
Hệ thống trường sư phạm ở cơ sở: Nguy cơ đóng cửa hoàn toàn?

Hệ thống trường sư phạm ở cơ sở: Nguy cơ đóng cửa hoàn toàn?

Bạn đọc - Ngọc Anh - 11:37, 25/10/2020
Do sự thay đổi trình độ chuẩn của giáo viên phổ thông theo Luật Giáo dục năm 2019 và định hướng quy hoạch hệ thống trường sư phạm của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nên hiện nay một số trường cao đẳng sư phạm (CĐSP) địa phương đã được sáp nhập vào các trường đại học sư phạm (ĐHSP) trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, các trường này đang đứng trước nguy cơ đóng cửa hoàn toàn do khó tuyển sinh.
Ngổn ngang… sau lũ

Ngổn ngang… sau lũ

Giáo dục - Thanh Nguyễn - 19:22, 24/10/2020
Ngổn ngang rác, bùn đất, cây cối ngả nghiêng một màu bạc thếch; sách vở, bàn ghế chỏng chơ giữa nền nhão nhoét bùn lầy… tất cả bấy nhiêu chưa thể nói hết mức độ, hậu quả do mưa lũ để lại. Những đứa trẻ chưa biết bao giờ trở lại trường lớp, công tác giảng dạy ở các trường vùng lũ ở miền Trung chắc sẽ phải gián đoạn rất lâu…
Tập đoàn Novaland chung tay hướng về miền Trung ruột thịt

Tập đoàn Novaland chung tay hướng về miền Trung ruột thịt

Nhịp cầu nhân ái - PV - 17:45, 24/10/2020
Cùng hướng đến đồng bào miền Trung đang gặp nhiều khó khăn do thiên tai, Tập đoàn Novaland đã ủng hộ hơn 15 tỷ đồng cho Ủy ban MTTQ Việt Nam các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Bình, Quảng Trị. Số tiền ủng hộ từ sự đóng góp của nhân viên cùng các đối tác của Tập đoàn.
TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

Sắc màu 54 - Đinh Hiển - 16:07, 24/10/2020
Những năm qua, TP. Long Khánh (Đồng Nai) luôn xác định xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các DTTS là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế -văn hóa - xã hội tại địa phương.
52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

Tin tức - PV - 15:55, 24/10/2020
Sáng 24/10/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng.
Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Pháp luật - Trọng Thủy - Lê Liên - 15:53, 24/10/2020
Chính quyền thông báo đến người dân về việc thu hồi đất để xây dựng đoạn đường Thống Nhất dài 900m và hạ tầng kỹ thuật khu dân cư (KDC) phường Thắng Lợi, TP. Sông Công (Thái Nguyên). Nhưng thực chất, theo người dân phản ánh là chủ đầu tư cưỡng chế đất để phân lô, bán nền?
Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Tin tức - Văn Hoa - 18:48, 23/10/2020
Từ ngày 18 đến 23/10, tại huyện Tuần Giáo (Điện Biên), Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) phối hợp với Sở VHTT&DL, UBND huyện Tuần Giáo tổ chức lớp “Tập huấn nâng cao năng lực về công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số và xây dựng bảo tồn, phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Điện Biên”.
PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

Tin tức - PV - 18:03, 23/10/2020
Ngay từ sáng 20/10/2020, sau khi lượng mưa giảm, nước có chiều hướng rút, Công ty Điện lực Hà Tĩnh đã khẩn trương, huy động toàn bộ lực lượng CBCNV, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động, áo phao, phao cứu sinh, xuồng… tiến hành kiểm tra các TBA, đường dây, sa thải các phụ tải đang ngập nước đồng thời xử lý, khắc phục các tồn tại trước khi đóng điện đưa vào vận hành nhằm đảm bảo an toàn điện trong nhân dân sau khi nước rút.
Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Giáo dục - PV - 17:33, 23/10/2020
Do ảnh hưởng của bão, lũ, một số địa phương của Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế, HS phải nghỉ học từ 1 - 2 tuần. Các trường học đã linh hoạt trong tổ chức phương án dạy bù với phương châm không để GV và HS quá tải.