Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Trăn trở về một miền di sản: Đích đến cuối cùng của di sản (Bài 3)

Thanh Hải - 07:25, 21/05/2024

Phải thừa nhận rằng, việc bảo vệ di sản là điều vô cùng khó khăn, bởi không chỉ thiếu kinh phí mà con người và công nghệ cũng đang là hai vấn đề rất đau đầu. Nhưng, câu chuyện di sản sống lại, trở thành nguồn tư liệu, tài nguyên… phục vụ cuộc sống của con người, chính là đích đến cuối cùng của quá trình phục dựng, bảo vệ di sản.

Bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo - Ba Thê, thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang là việc làm rất cần thiết. Ảnh minh họa
Bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo - Ba Thê, thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang là việc làm rất cần thiết. Ảnh minh họa

“Thách thức” không nhỏ

Chúng tôi tạm gọi, xếp chung những khó khăn, bất cập làm ảnh hưởng đến quá trình bảo vệ, phục dựng, gìn giữ di sản ở vùng DTTS chính là những “thách thức” của di sản.

Nhìn từ thực tiễn có thể thấy rõ ràng là không ít công trình kiến trúc, di tích lịch sử, hay cao hơn là di sản ở vùng DTTS gần như không được bảo vệ một cách bền vững, khả năng bị xuống cấp, xâm hại là rất lớn. Ngay cả khi có bằng công nhận di tích, di sản thì cũng chưa nhận được những nguồn lực hỗ trợ, bảo vệ kịp thời. Ngày qua ngày, dưới sự tác động của thiên nhiên, thậm chí có những nơi còn chịu ảnh hưởng tiêu cực từ con người, nhiều di tích đang dần trở thành phế tích… phải xếp hàng “chờ” bảo tồn!

Hãy nhìn từ di sản văn hóa Chăm ở vùng Nam Trung Bộ. Những ngọn tháp Chăm – kiệt tác vàng son một thuở của văn hóa Champa, qua thăng trầm của thời cuộc đã bị bào mòn. Nhiều di sản nơi đây đã bị hư hỏng rất nhiều, thậm chí chỉ còn là phế tích. Để lại nỗi tiếc nuối vời vợi của hậu thế khi diện kiến chiêm ngưỡng. Quá trình phục dựng những ngọn tháp Chăm với độ tinh xảo, thì không phải cứ có kinh phí, có niềm đau đáu là có thể làm được. Bởi nếu không có kỹ thuật cao thì quá trình phục dựng càng đi xa giá trị gốc ban đầu của di tích.

Một thực tế hiện nay là, nhận thức của một bộ phận người dân về di tích, di sản chưa thật sâu sắc và toàn diện; ý thức pháp luật chưa cao nên vẫn xảy ra hiện tượng vi phạm di tích và thắng cảnh. Mặt khác, ở cấp quản lý nhà nước, hiện vẫn chưa có cơ chế hỗ trợ về tài chính cho những tổ chức và cá nhân có đóng góp đối với việc bảo tồn và phát huy di sản văn hoá; thiếu đội ngũ cán bộ chuyên môn tại cơ sở, đặc biệt là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa…

Câu chuyện của tháp cổ Xốp Lợt ở bản Yên Hòa, xã Mỹ Lý (Kỳ Sơn, Nghệ An) là một trong số đó. Tháp cổ này được cho là xây từ thế kỷ VII, là ngọn tháp lớn nhất và cũng là tháp duy nhất còn sót lại ở vùng biên viễn xa xôi này. Trước đây, ở xã Mỹ Lý có một quần thể tháp cổ, nhưng trải qua thời gian tất cả đều đã bị đổ sập, nay cũng chẳng còn phế tích. Với ngọn tháp hiện tại, xung quanh thân tháp đã bị kẻ xấu đục nhiều lỗ để tìm cổ vật là những bức tượng phật bằng đồng đen. Nằm ở vùng hẻo lánh, một thời gian dài thiếu sự quan tâm, thiếu kinh phí bảo tồn, tháp cổ đã xuống cấp đến nghiêm trọng.

Tập huấn bảo tồn di sản chữ Nôm Dao ở Sơn La. Ảnh minh họa
Tập huấn bảo tồn di sản chữ Nôm Dao ở Sơn La. Ảnh minh họa

Ông Lương Văn Bảy - Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý chia sẻ: Tỉnh Nghệ An đã có chủ trương tu bổ, tôn tạo tháp cổ. Hiện tại, tỉnh đang giao Sở Văn hóa và Thể thao đề xuất nguồn vốn, gửi Sở Tài chính thẩm định. Chúng tôi rất thiết tha mong công trình này được tu bổ để không chỉ gìn giữ một công trình văn hóa tâm linh trên địa bàn, mà còn là điểm đến tham quan trong hành trình du lịch trải nghiệm của địa phương.

Để làm tốt công tác bảo tồn di sản là điều vô cùng khó khăn, bởi không chỉ thiếu kinh phí mà nhân lực có chất lượng và công nghệ kỹ thuật cao cũng đang là hai vấn đề rất đau đầu. Nếu như câu chuyện kinh phí được giải quyết bằng các con đường từ ngân sách, từ xã hội hóa thì thiếu nhân sự am tường, thiếu công nghệ hỗ trợ… lại đang vấp phải những vấn đề không đơn giản.

Tỉnh Nghệ An đã có chủ trương tu bổ, tôn tạo tháp cổ. Hiện tại, tỉnh đang giao Sở Văn hóa và Thể thao đề xuất nguồn vốn, gửi Sở Tài chính thẩm định. Chúng tôi rất thiết tha mong công trình này được tu bổ để không chỉ gìn giữ một công trình văn hóa tâm linh trên địa bàn, mà còn là điểm đến tham quan trong hành trình du lịch trải nghiệm của địa phương.

Ông Lương Văn BảyChủ tịch UBND xã Mỹ Lý

Nhiều giá trị di tích sẽ bị tổn hại nếu như hiểu việc phục chế đơn giản là làm mới, hay vá lành các tác phẩm nghệ thuật. Quá trình phục chế các tác phẩm phải tôn trọng từng lớp vật liệu gốc trên hiện vật lịch sử, tôn trọng phong cách nghệ thuật trên từng bức tranh, bức tượng. Tuy nhiên, tại nước ta, hoạt động này đang thiếu cả nhân lực chất lượng và trang thiết bị kỹ thuật cao để đảm bảo tiêu chí làm sao phục chế gần nguyên gốc nhất.

Kỳ vọng từ cơ chế, chính sách

Việc bảo vệ và phục hồi các di sản nói chung trước sự bào mòn của thời gian luôn là công việc vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, đó là điều thiết yếu để lưu giữ những giá trị lịch sử văn hóa, nghệ thuật của dân tộc trước nguy cơ bị biến mất theo thời gian.

Trong thời gian qua, công tác phục hồi, bảo vệ, tôn tạo di sản đã có sự can thiệp hiệu quả từ các trung tâm lưu trữ quốc gia. Hiện nay, kỹ thuật phục chế tài liệu ở các trung tâm này đã đạt ở mức chuyên nghiệp cao. Các biện pháp hiện đại và truyền thống cùng được áp dụng, kết hợp giữa đôi bàn tay khéo léo của kỹ thuật viên và công nghệ, nhờ đó hàng vạn trang tài liệu cũ nát đã tìm lại được hình hài, tăng sức sống bền lâu cho tư liệu mang giá trị toàn cầu đang được lưu giữ.

Tỉnh Nghệ An đã có chủ trương tu bổ, tôn tại di tích tháp cổ Xốp Lợt được xây dựng từ khoảng thế kỷ thứ VII
Tỉnh Nghệ An đã có chủ trương tu bổ, tôn tạo di tích tháp cổ Xốp Lợt được xây dựng từ khoảng thế kỷ thứ VII

Ngoài các trung tâm lưu trữ quốc gia, hiện cả nước chỉ có 2 trung tâm tu bổ phục chế thuộc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Các trường mỹ thuật trong nước hiện chưa đào tạo chuyên ngành về phục chế. Hầu hết các cán bộ phục chế là họa sĩ, kỹ sư hóa học nên kiến thức về phục chế cơ bản do tự học, mày mò từ tài liệu nước ngoài. Trong khi khí hậu Việt Nam là nhiệt đới gió mùa, dẫn đến tốc độ hư hại của hiện vật nhanh, nhiều tác phẩm, hiện vật chưa được bảo vệ đúng cách.

Sau 20 năm Luật Di sản văn hóa được ban hành và hơn 10 năm được sửa đổi, bổ sung; sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa đã và đang được Đảng, Nhà nước ta hết sức quan tâm, ngày càng được sự ủng hộ của đông đảo nhân dân ở khắp mọi miền đất nước. Đó là điều cần thiết, sẽ khắc phục những hạn chế, bất cập, chung chung trong việc quản lý di sản. 

Mới đây, Quốc hội đã thảo luận và sắp tới, luật di sản sửa đổi sẽ có hiệu lực, như thêm một hành lang pháp lý rộng lớn, bền vững hơn cho công cuộc bảo vệ, tôn tạo và phục vụ di sản.

Trước khi Luật di sản sửa đổi có hiệu lực, những hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2030 sẽ thêm một cách làm để công cuộc bảo vệ, gìn giữ, phát huy giá trị di sản sẽ ngày càng có hiệu quả hơn, đi vào chiều sâu hơn, đáp ứng tối đa niềm mong mỏi của người dân vùng có di sản.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Chuyện đồng bào Bru Vân Kiều giao mặt bằng làm đường cao tốc

Chuyện đồng bào Bru Vân Kiều giao mặt bằng làm đường cao tốc

Trong văn hóa truyền thống của người Bru Vân Kiều, “Rừng ma” là đất cấm, bất khả xâm phạm. Ấy vậy mà khi có dự án đường cao tốc đi qua, người Bru Vân Kiều ở xã Linh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị đã vượt qua “lời nguyền” để di dời “Rừng ma” vì lợi ích chung của quốc gia
Nghệ An: Ngày nắng nóng, người dân đi cấy lúa ban đêm

Nghệ An: Ngày nắng nóng, người dân đi cấy lúa ban đêm

Xã hội - Minh Nhật - 4 giờ trước
Do nắng nóng kéo dài, để vừa kịp thời gian vụ mùa, vừa đảm bảo cho sức khỏe, bà con nông dân vùng cao Nghệ An đã chọn phương pháp cấy lúa vào ban đêm để tránh nắng.
Lạng Sơn: Dịch tả lợn châu Phi lan rộng, 35 xã công bố dịch

Lạng Sơn: Dịch tả lợn châu Phi lan rộng, 35 xã công bố dịch

Xã hội - Minh Thu - 4 giờ trước
Từ đầu năm 2024 đến nay, tình hình dịch bệnh dịch tả lợn châu Phi trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn diễn biến rất phức tạp, dịch bệnh đã bùng phát và lan rộng tại tất cả 10 huyện và Tp. Lạng Sơn. Chính quyền 35 xã tại các huyện Lộc Bình, Văn Quan, Bình Gia đã công bố dịch và triển khai thực hiện các biện pháp bao vây, dập dịch.
Những lưu ý khi cài đặt xác thực khuôn mặt trên App ngân hàng

Những lưu ý khi cài đặt xác thực khuôn mặt trên App ngân hàng

Tin tức - Minh Nhật (t/h) - 4 giờ trước
Ngày 1/7 là thời điểm bắt buộc phải xác thực sinh trắc nếu muốn chuyển tiền lớn hơn 10 triệu đồng. Vậy, khi cài đặt xác thực khuôn mặt trên App ngân hàng cần lưu ý những gì?
Đảng bộ Agribank nâng cao vai trò lãnh đạo góp phần phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn, nông dân

Đảng bộ Agribank nâng cao vai trò lãnh đạo góp phần phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn, nông dân

Kinh tế - Nguyễn Hoa - 4 giờ trước
Thực hiện nhiệm vụ chính trị với vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế trên thị trường tài chính nông nghiệp, nông thôn, Đảng bộ Agribank đã có nhiều nỗ lực để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn, tăng trưởng tín dụng. Theo đó, với phương châm “lấy khách hàng làm trung tâm” hơn 36 năm đồng hành phát triển cùng “Tam nông” và 15 năm thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW, Agribank đã hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền nông nghiệp Việt Nam văn minh, hiện đại, lấy nông nghiệp làm gốc và là điểm tựa cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Những miền đất “đất khó” ở Quảng Trị chuyển mình: Đầu tư cho sự học vùng DTTS và miền núi (Bài 2)

Những miền đất “đất khó” ở Quảng Trị chuyển mình: Đầu tư cho sự học vùng DTTS và miền núi (Bài 2)

Công tác Dân tộc - Phạm Tiến - 4 giờ trước
Những năm gần đây, vùng đồng bào DTTS, miền núi ở Quảng Trị đã có thêm nhiều ngôi trường khang trang mọc lên thay cho “trường tạm, lớp mượn”, cùng với những ngôi nhà công vụ kiên cố. Sự quan tâm đầu tư cơ sở vật chất trường lớp, đã giúp cho giáo viên an tâm công tác, con em đồng bào DTTS thêm yêu trường lớp, yêu thầy cô. Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục cho những vùng khó.
Tin trong ngày - 24/6/2024

Tin trong ngày - 24/6/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 24/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Công bố Quy hoạch vùng Tây Nguyên thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Cháy nhà ở Lâm Đồng, 3 cháu nhỏ trong một gia đình tử vong. Nữ trưởng thôn người Dao Nhiệt huyết, trách nhiệm. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Khởi sắc ở vùng biên A Lưới

Khởi sắc ở vùng biên A Lưới

Phóng sự - Phạm Tiến - 4 giờ trước
Với phương châm “3 bám, 4 cùng, 6 xóa”, Đoàn kinh tế - Quốc phòng 92, Quân khu 4 đang đồng hành cùng đồng bào xây dựng vùng biên A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế ngày càng khởi sắc. Đời sống, kinh tế đồng bào không ngừng cải thiện, phát triển, thế trận lòng dân ngày một bền chặt.
Hội LHPN Việt Nam: Tuyên truyền kiến thức về sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em

Hội LHPN Việt Nam: Tuyên truyền kiến thức về sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em

Trang địa phương - Thu Hiên-Thúy Hồng - 21:05, 24/06/2024
Trong khuôn khổ Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” thuộc Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi, trong 2 ngày 23 - 24/6, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) Việt Nam phối hợp với Bộ Y tế tổ chức chuỗi sự kiện truyền thông vận động phụ nữ sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em tại huyện Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi. Tham dự sự kiện có khoảng 300 hội viên, phụ nữ, cộng tác viên dân số, cô đỡ thôn bản các xã có tỷ lệ sinh con tại nhà cao.
Sự thật về thông tin ruộng lúa tự bốc cháy tại Gia Lai?

Sự thật về thông tin ruộng lúa tự bốc cháy tại Gia Lai?

Tin tức - T.H - 21:01, 24/06/2024
Liên quan đến hiện tượng mặt ruộng tự bốc khói, cháy ở xã Bar Măih, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai, lãnh đạo xã cho biết đây là hiện tượng bình thường, không như những thông tin về "ngày tận thế" lan truyền trên mạng xã hội, gây hoang mang cho người dân.
Kiên Giang: Xuất quân thực hiện các hoạt động Tết quân - dân năm 2025

Kiên Giang: Xuất quân thực hiện các hoạt động Tết quân - dân năm 2025

Tin tức - Tào Đạt - Phương Vũ - 20:54, 24/06/2024
Sáng 24/6, Ban Chỉ đạo các hoạt động Tết quân - dân giai đoạn 2021 - 2025 tổ chức lễ xuất quân thực hiện các hoạt động Tết quân - dân năm 2025 tại xã Phú Lợi, huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang. Đến dự và chỉ đạo buổi lễ có ông Nguyễn Lưu Trung - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang, Trưởng Ban Chỉ đạo các hoạt động Tết quân - dân giai đoạn 2021 - 2025.
Mẹ không tắt bếp gas khi ra ngoài, 3 cháu nhỏ tử vong thương tâm

Mẹ không tắt bếp gas khi ra ngoài, 3 cháu nhỏ tử vong thương tâm

Tin tức - T.H - 20:50, 24/06/2024
Ngày 24/6, Đại tá Trần Vĩnh Phú - Trưởng Công an Tp. Đà Lạt (Lâm Đồng), thông tin chính thức về vụ cháy nhà làm 3 cháu nhỏ tử vong.